 افغانستان

پښتونخوا

نړۍ

ښځې

فوټبال نړیوال جام ۲۰۲۶

ساینس او ټکنالوژي

هنر او ادب

حقیقت موندنه

کور پاڼه

ژوندۍ ټلويزوني خپرونه

نړۍ دا وخت

ویډیو

وګورئ

ژوندۍ راډیويي خپرونه

رادیويي پروګرامونه

واورئ

ساينس او ټکنالوژي

د بریتانیا د شکرې ټولنه وايي، له څلوېښتو کلونو د پورته عمر هرو لسو کلونو کې یو شکر لري او دا شمېر تېرو دوو لسیزو کې دوه برابره شوی دی.

د شکر ې پر ناروغۍ د اخته کېدو خطر څنګه کم کړو؟

پوهانو له فضا نه د کولرا ناروغۍ د خپرېدو د وړاندوینې یوه طریقه موندلې کړې، چې وايي دا کار د ځانګړو مصنوعي سپوږمکیو په مټ د اقلیمي بدون د څارنې او مصنوعي ذکاوت د ټیکنالوجۍ له لارې کېدای شي.

پوهان له فضا نه د کولرا خپرېدو وړاندوینه کوي

افغانستان

په افغانستان کې په کور د ننه د کبانو روزنه او کاروبار غوړېدلی دی. د کابل - جلال اباد پر لویه لار د کبانو ګڼ خوړنځي شته، چې له دواړو خواوو تېرېدونکي مسافر هلته کبان خوري. بي بي سي له یوه کب پخوونکي او کب پلورونکي سره غږېدلې ده.‌ کب پلورونکی زمری وايي، د ورځې ان تر ۵۰۰ کیلو کبان هم پلوري. ندیم اشرف پرې دا رپوټ چمتو کړی دی.

'ورځ کې ان ۵۰۰ کیلو کبان هم خرڅوم'

د کورونا وېروس د نوي ډول اړوند خبرونو د اهمیت درکولو لپاره ساده قانون لرم؛ کله چې له داسې خبرونو سره مخ شم، نو پوښتم: د وېروس چلند هم بدل شوی که نه؟

د کورونا نوی وېروس څومره اندېښمنوونکی دی؟

روغتیايي اسانتیاوو ته د ټولو وګړو د لاسرسي پر نړیواله ورځ (ډیسمبر ۱۲مه) د افغانستان د عامې روغتیا وزارت ویلي تر راتلونکو لسو کلونو د هېواد په هر کلي کې د یوه روغتیايي مرکز جوړولو پلان لري چې یو نرس او یوه قابله به ولري. دا مهال د هېواد په کچه شاوخوا پنځوس زره ډاکتران او نرسان روغتیايي چوپړونه وړاندې کوي.

'تر لسو کلونو به د افغانستان هر کلي کې یو روغتیايي مرکز جوړ شي'

د وخت تېرېدو سره موږ ټول زړېږو، خو پوښتنه دا ده چې د ډېر اوږد، خوشال او روغ ژوند لار موندلی شو که نه.

څنګه اوږد او روغ ژوند وکړو؟

موږ ټولو اورېدلي چې میندواره ښځې یوازې ایسکریم غواړي او یا یې تروشو څیزونو ته زړه کېږي، یا ځينې وخت خپل مېړه د باندې استوي چې ورته سور کړی چرګ راوړي او یا یې هم ځینې وخت ډول ډول ککو (چاکلیټ یا شکولات) ډېر زیات خوښېږي.

ولې د مېندوارو ښځو خوراک ته ډېر زړه کېږي؟

د امریکا متحدو ایالتونو فلوریډا ایالت روغتیايي چارواکي وايي، هلته د امېب یو نوی ډول پیدا شوی چې ماغزه خوري.

امریکا کې مغز خور امېب پیدا شوی

څېړونکي وايي، د امازون یوه کوچنۍ کاشوغه خاوره د فطري بڼو ۱۸۰۰ مېکروسکوپي ډولونه لري چې ۴۰۰ پورې مرخیړي‌وزمه شکلونه جوړولی شي.

د امازون یوه کوچنۍ کاشوغه خاوره له ژوندیو موجوداتو ډکه ده

د افغانستان د عامې روغتیا وزارت وايي، د ککړې هوا او پاکۍ ته د نه پاملرنې له کبله پېدا کېدوونکې تنفسي او ځينې نورې ناروغۍ د تېرکال د همدغو شپو ورځو پرتله سږ نيم په نیمه راکمې شوې. د نورو سرخوږیو تر څنګ دې وبا ځينې هغه افغانان له توپيري چلند سره مخ کړي چې په مازې دوړو او ګردونو هم زکام کېږي.

کورونا افغانانو ته څه درس ورکړ؟

د قرنطین او تجرید په سپکېدو، په نړۍ کې ډېری خلک د چارواکو له سپارښتنو سره سم، ماسکونه تړي.

ماسک څنګه واچوو؟

د خوړو نړیوال پروګرام یا (WFP) ویلي چې د کورونا وېروس د پراختیا او د همدغه وېروس له امله د رامنځته شوي وضعیت په اړه چې د لوږې او بې وزلۍ کچه یې لوړه کړې، اندېښنه لري. په افغانستان کې د دغه ادارې ویاند وايي چې کورونا وېروس افغانستان د خوراکي توکو له کړکېچ سره مخ کړی دی.

'کورونا وېروس افغانستان د خوراکي توکو له کړکېچ سره مخ کړی'

په نړۍ کې د رایو شمېرنه لرغونی تاریخ لري، یو عمومي فکر دا دی چې د امریکا په پېنسلوانیا ایالت کې په ۱۸۲۴ کې ولسمشریزې ټاکنې وشوې.

شړومبې خوږې ښې دي که تروې؟

په انګلستان کې د عامې روغتیا اداره بشپړوونکو خوړو ته په‌ پام سره، په اوړي او مني کې د "ویټامین ډي'' د خوړلو سپارښتنه کوي. د کورونا وېروس د خپرېدو له پیل راهیسې هم د "ویټامین ډي" د خوړلو سپارښتنه شوې ده.

کورونا وېروس؛ ''ویټامین ډي" څه ګټه لري؟

د افغانستان روغتیا وزارت وايي، تېرو ۲۴ ګړیو کې د ۳۷ نورو پېښو ثبتولو سره اوس دغه هېواد کې په کورونا د اخته کسانو شمېر ۵۲۶ ته ورسېد. د روغتیا وزارت مالومات وايي، تراوسه افغانستان کې له کورنا ۳۲ کسان ښه شوي او ۱۵مړه شوي دي.

کورونا وېروس؛ افغانستان کې په کورونا اخته کسان ۵۲۶ ته ورسېدل

نړۍ کې کورونا ویروس په خلکو توره ورځ را وستې. د کورونا نیولیو او ترې مړه شویو شمېر ورځ تر بلې ډېرېږي. ښارونه څه چې هېوادونه رخصت او ډېر خلک اړ شوي چې ځان قرنطین کړي، خو دې ټولو اندېښنو سره سره کې هیله هم شته.

د کورونا ویروس ګډوډۍ کې پنځه هیلې

کورونا وېروس د نړۍ په بېلا بېلو هېوادونو کې په ډېره چټکۍ په خپرېدو دی او تر دې دمه يې کره او د منلو وړ درملنه نشته. خو له بده مرغه د انټرنټ له لارې خلکو ته د درملنې طبي مشورې ورکول کېږي. له دغو لارښوونو يې ځينې د کار نه دي او تاوان هم نه لري خو ځينې يې ډېرې خطرناکې او وژونکې کېدلی شي.

کورونا وېروس: د درملنې شپږ ناسمې مشورې

د افغانستان د روغتیا وزارت چارواکي وايي په دغه هیواد کې د کورونا ناروغۍ درې نوې مثبتې پېښې ثبت شوي دي. له دې ډلې دوه یې په شمالي ولایت سمنګان او یوه یې په هرات کې ده ، په دې سره اوس په افغانستان کې د کورونا ویروس پیښې اوو ته ورسېدې.

افغانستان کې پر کورونا د اخته کسانو شمېر اوو ته ورسېد

طبیبان او روغتیايي چارواکي بیا بیا موږ ته وايي، د کورونا ویروس د مخنیوي لپاره باید پر سترګو، پوزه او خوله لاس ونه وهو. خو دا کار په ریښتیا سخت دی، موږ تر هغه ډېر په مخ لاس وهو چې فکر یې کوو. خو موږ ولې پر مخ لاس وهو او څنګه دا ناغوښتی چلن سمولی شو؟

کورونا؛ څه وکړو چې پر مخ لاس لږ ووهو؟

د افغانستان د ملي امنیت شورا په یوه اعلامیه کې ویلي چې له ایرانه افغانستان ته د کورونا وېروس د راتلو د مخنوي لپاره یې په موقتي ډول له دې هېواد سره خپل پوله تړلې او هېڅ ډول هوایي او یا هم ځمکنی تګ راتګ به نه کېږي. له دې سره سم هرات کې د کورونا وېروس درې "مشکوکې پېښې" ثبت شوې دي

د کورونا وېروس په اړه اندېښنه: افغانستان له ایران سره خپله پوله وتړله

ډېری کسان د حافظې یا یاد له کمزورۍ شکایت کوي، کله چې بازار ته د سودا اخیستلو لپاره لاړ شي، هلته یې هېر وي چې څه باید واخلي. ازموینې ته ښه تیاری ونیسي، خو ځواب لیکلو ته چې کېني، څه یې یاد نه وي، کله یو ملګری له ډېر وخت وروسته وویني، خو نوم یې ترې هېر وي.

پنځه خبرې چې حافظه مو ور سره ښه کېږي

د اې ار ۱۰۱ درمل یا پالفورزیا د وجود د معافیت سیسټم پیاوړی کوي، په خوله خوړل کېږي او ماشومانو ته د ډاکټر تر څار لاندې د شپږو میاشتو په اوږدو کې لږه خو زیاتېدونکې اندازه د ممپلیو پروټین ورکول کېږي.

د ممپلیو د حساسیت ضد لومړنى درمل

ډېر خلک دا پوښتي چې ښکلي او عام ژوند کې نرۍ، چاغې چوست او چالاکه ښکارېدونکې لویې لویې فلمي ستورې څه خوري؟ د خلکو د دې پوښتنې او روغتیا په هکله د ویښتیا پیدا کولو لپاره هنرمنې او لیکوالې ټوینکل کهنه یو هشتګ(#WhatsInYourDabba) پیل کړی چې مانا یې ده ستاسو ډبي کې څه دي؟

د بالیووډ ستوري څه خوري؟

د افغانستان په شمال ختیځ بدخشان او تخار کې سیمه ییز چارواکي وايي سږ کال په دغو ولایتونو کې د پستې حاصلات ۹۵ سلنه کم شوي. درې کاله وړاندې په بدخشان کې د پستې حاصلات زر ټنه وو، خو سږ کال سل ټنو ته راښکته شوي.

خوراکي رژيم