په واشنګټن کې د لبنان او اسرائیل ترمنځ د خبرو نوی پړاو په داسې حال کې پیل شوی، چې د لبنان په سوېل کې کړکېچ ډېر شوی او د حزبالله د وسلو په اړه کورني اختلافات هم موجود دي. ټاکل شوې ده چې خبرې اترې د "اوربند د ټینګښت" پر موضوع متمرکزې وي، چې وروسته د اسرائیلي ځواکونو د وتلو، د بېځایه شویو خلکو د بېرته ستنېدو او د بیا رغونې موضوعات وڅېړل شي.
د اسرائيل پوځ ویلي چې د یوه توغندي په نښه کولو نه وروسته د دغه هېواد په شمالي سیمې (زرعیت)کې د خطر یا خبرداري زنګونه کړنګول شوي دي.
زرعیت د اسرائيل په شمال او د لبنان پولې ته څېرمه پرته سیمه ده.
دې نه مخکې هم د اسرائيلو پوځ ویلي وو چې له جنوبي لبنانه د دوی پر لور یو ورتوغول شوی توغندی یې خنثا کړی دی.
اسرائيل وايي، په دغه توغندي یوه پوځي سیمه په نښه کېدونکې وه خو نور جزیات یې نه دي ورکړي.
د عکس سرچینه، X / CENTCOM
د امریکا مرکزي قومنداني یا سېنټکام وايي چې د دغه هېواد د جنګي الوتکو لېږدوونکې بېړۍ (جرالډ ار فورډ) خپلو "علمیاتو ته دوام" ورکوي.
سېنټکام پرخپله اېکسپاڼه په دې اړه لیکلي چې دا بېړۍ اوسمهال په سره سمندر کې ده او له هماغه ځایه به خپل ماموریت روان وساتي.
دا په داسې حال کې ده چې تېره پنجشنبه د واشنګټن پوسټ په ګډون ځينو امریکايي رسنیو خبر ورکړی و چې تر ۱۰ میاشتېني ماموریت وروسته دا بېړۍ اوس بېرته امریکا ته د ستنېدو په حال کې ده.
د عکس سرچینه، Truth Social / Trump
ډونلډ ټرمپ د امریکا ولسمشر، په خپلې ټولنیزې شبکې ټروت سوشال کې د هرمز تنګي یوه نقشه خپره کړې چې پکې د دې تنګي نوم "د ټرمپ تنګی" ته بدل شوی دی.
هغه تر دې مخکې هم د یوې وینا پر مهال د "ټرمپ تنګی" اصطلاح کارولې وه او کله چې حاضرینو وخندل، هغه وویل چې ښايي رسنۍ لومړی فکر وکړي دا "ژبنۍ تېروتنه" وه، خو "ټول پوهېږي چې زه ډېره کمه تېروتنه کوم."
د عکس سرچینه، @BernieSanders / Instgram
د امریکا د کانګرس دې مخکښ سناتور په خپل یوه وروستي پوسټ کې د امریکا د وروستیو جګړو لګښتونه د ښوونې، روغتیا او کور جوړونې په برخو کې د بودجې له کمښت سره پرتله کړي دي.
برني سنډرز په خپل نوي پوسټ کې لیکلي:
"د عراق جګړې لګښت ۲.۱ ټریلیون ډالر، د افغانستان جګړې لګښت ۲.۳ ټریلیون ډالر او له ایران سره د جګړې اټکلي لګښت یو ټریلیون ډالر دی. څنګه کېږي چې تل د جګړې لپاره پیسې او بودجه موجوده وي، خو هېڅکله د کور جوړونې، ښوونې او د کارګرې طبقې د نورو اړتیاوو لپاره بودجه نه وي؟ موږ باید د خپل هېواد لومړیتوبونه بدل کړو."
د پنجشنبې په سهار د آسیا د تېلو بازارونو په پرانیستل کېدو سره، د برېنټ شمالي خامو تېلو هر بېرل بیه ۱۱۹.۸ ډالرو ته ورسېده.
د تېلو د بیو د لوړېدو بهیر په وروستیو څو ورځو کې وروسته له هغې دوام کړی چې امریکا د ایران بندرونه په محاصره کې ساتلي او ایران هم د هرمز تنګي کې د ازاد تګ راتګ بهیر محدود کړی دی.
د دواړو هېوادونو ترمنځ د جګړې او اوربند په اړه د وضعیت ځنډ او ناڅرګندتیا هم د بازارونو د بېثباتۍ او شک زیاتېدو لامل شوی دی.
په ایران کې دننه هم د امریکا د ډالر د بیې ناڅاپي لوړوالي، له ۱۵۰ زره تومان څخه ۱۸۰ زره تومان ته، د بېساري انفلاسیون له امله د خلکو د ژوند ستونزې لا پسې زیاتې کړې دي.
د عکس سرچینه، EPA / EFE
د ایران د اسلامي شورا مشر محمدباقر قالیباف د امریکا د خزانې وزیر د څرګندونو په غبرګون کې ویلي چې نه یوازې د ایران د تېلو زېرمو او د لېږد نللیکو ته هېڅ زیان نه دی رسېدلی، بلکې تهران چمتو دی چې د راتلونکې یوې میاشتې لپاره د خپلو د تېلو د څاګانو ژوندۍ انځورونه خپاره کړي.
سکات بسنټ تر دې مخکې ادعا کړې وه چې د ایران د جنوبي بندرونو د محاصرې په دوام او د تېلو د صادراتو د مخنیوي له امله به د تولید شوي تېلو زېرمه کېدل زیات شي او دا به د ایران د تېلو پر صنعت فشار راولي او د نللیکو سیسټم ته زیان ورسوي.
د ایراني خبري سرچینو له مخې، قالیباف ویلي: "په تېرو درېیو ورځو کې هېڅ د تېلو څا نه دی چاودېدلی. موږ کولی شو دا موده تر ۳۰ ورځو وغځوو او دلته د څاګانو ژوندۍ انځورونه خپاره کړو."
هغه همدارنګه ویلي چې دا ډول وړاندیزونه "بېمعنی او غلط" دي او د امریکا له داسې کسانو لکه بسنټ څخه سرچینه اخلي چې د محاصرې نظریه ترویجوي او د ده په وینا د تېلو بیه یې له ۱۲۰ ډالرو لوړه کړې ده، او ښايي ۱۴۰ ډالرو ته هم ورسېږي.
د عکس سرچینه، Reuters
ډونلډ ټرمپ په خپلې ټولنیزې شبکې ټروت سوشال کې لیکلي چې امریکا په جرمني کې د خپلو پوځي ځواکونو د کمولو احتمال "ارزوي".
ټرمپ ویلي چې د دې موضوع په اړه به "په لنډ وخت کې" پرېکړه وکړي.
د عکس سرچینه، Getty Images
وروسته له هغې چې راپورونه خپاره شول امریکا د ایران پر ضد د "اوږدمهاله" محاصرې لپاره چمتووالی نیسي، د تېلو بیې په چټکۍ لوړې شوې. د نړۍ د تېلو معیار، برېنټ خام تېل، د چهارشنبې په ماښام په لنډ مهال کې فی بېرل ۱۲۰ ډالرو (۸۹ پونډه) ته ورسېدل، چې دا یې له ۲۰۲۲ کال راهیسې تر ټولو لوړه بیه ده.
بيبيسي ته ویل شوي چې د انرژۍ شرکتونو مشرانو، د شیورون د اجرائیه رئیس مایک ویرت په ګډون، د سېشنبې په ورځ په سپینه ماڼۍ کې د امریکا له ولسمشر ډونلډ ټرمپ سره لیدلي، چې بحث وکړي څنګه پر امریکايي مصرفوونکو د شخړې اغېزې محدودې کړي.
د تېلو سوداګرو داسې ښکاري چې دا غونډه یې د دې نښې په توګه اخیستې چې د هرمز تنګي عملي تړل کېدل به د اوږدې مودې لپاره دوام وکړي.
د سپینې ماڼۍ د یوه چارواکي په وینا، اجرائیه مشرانو د کورني انرژۍ تولید، په وینزویلا کې پرمختګ، د تېلو راتلونکې معاملې، طبیعي ګاز او لېږد رالېږد په ګډون پر بېلابېلو موضوعاتو خبرې کړې دي.
دوی دا غونډه د ولسمشر له لوري د انرژۍ د صنعت له مشرانو سره د منظم ملاقاتونو برخه وبلله چې د دوی د صنعت په اړه پکې خبرې کېږي.
دا غونډه وروسته له هغې وشوه چې "وال سټریټ ژورنال" په جلا راپورونو کې وویل چې ولسمشر ډونلډ ټرمپ خپلو سلاکارانو ته امر کړی چې د ایران د بندرونو د روانې محاصرې د غځولو لپاره چمتووالی ونیسي، څو د دغه هېواد اقتصاد تر فشار لاندې راولي.
ایران ویلي چې د امریکا د محاصرې په غبرګون کې به د هرمز تنګي له لارې د تګ راتګ د ګډوډولو هڅو ته دوام ورکړي.
د جګړې له پیل راهیسې د تېلو بیو سخت بدلونونه لیدلي، ځکه چې د هرمز مهمه تنګه د شخړې له امله د څو اوونیو راهیسې په عملي ډول تړلې پاتې شوې ده.
ایران د دې تنګي له لارې، چې عموماً د نړۍ شاوخوا پنځمه برخه تېل او مایع طبیعي ګاز انتقالوي، د امریکا او اسراییلو د هغو بریدونو په غبرګون کې چې د فبرورۍ په ۲۸مه پیل شوي، د بېړیو تګ راتګ سخت محدود کړی دی.
د همدې میاشتې په پیل کې تهران خبرداری ورکړی و چې هره بېړۍ چې تنګي ته نږدې شي، هدف به وګرځول شي.
وروسته امریکا اعلان وکړ چې ځواکونه به یې هغه بېړۍ ودر کړي یا بېرته وګرځوي چې د ایران بندرونو ته ځي یا ترې را وځي
دې نسبتاً لږ پېژندل شوې ډله، چې له ایراني رژیم سره تړاو لري، ادعا کړې چې د لندن د ګولډرز ګرین په سیمه کې د نن ورځې برید یې ترسره کړی، خو تر اوسه یې د خپلې ادعا لپاره هېڅ شواهد نه دي وړاندې کړي.
د "حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه" (د ښي یمین یارانو اسلامي غورځنګ) ډلې تر دې مخکې هم ادعا کړې وه چې په بریتانیا کې یې د یهودیانو اړوند ودانیو او ګټو پر ضد په شپږو نورو بریدونو کې لاس درلود.
د دې ډلې په اړه ډېر معلومات نهشته، خو د دوی فعالیتونه د شیعه پلوه ټیلیګرامي چینلونو له لارې تبلیغېږي.
بيبيسي موندلې چې د ترهګرۍ ضد پلټونکي دا برید د یوه داسې کس کار بولي چې یوازې او په خپل سر یې عمل کړی دی.
سره له دې چې دغې اسلامي ډلې د برید مسؤولیت منلی، خو که یوې لسیزې مخکې ته وګرځو، "اسلامي دولت" نومې (داعش) هم په اروپا کې د ګڼو بریدونو مسؤولیت اخیست، حال دا چې په ځینو پېښو کې یې هېڅ مستقیم رول نه درلود.
د عکس سرچینه، Getty Images
ولادیمیر پوتین له ډونلډ ټرمپ سره په خپلو نننیو ټیلیفوني خبرو کې ویلي، چې د ایران پر ضد د امریکا ځمکني عملیات به "په بشپړه توګه د نه منلو وړ" او خطرناک وي.
یو لوړپوړي امریکايي دفاعي چارواکي ویلي، تر دې دمه د ایران جګړې د امریکا پوځ ته ۲۵ میلیارده ډالر لګښت اړولی دی. جولز هرسټ د امریکا د استازو جرګې د وسلهوالو ځواکونو کمېټې ته ویلي، د دغو لګښتونو لویه برخه پر مهماتو لګول شوې ده.
بل لور ته، په ایران کې د انفلاسیون رسمي کچې یو ځل بیا ریکارډ مات کړی او نژدې ۵۴ سلنې ته رسېدلې ده او د توکو بیې څو برابره لوړې شوې دي.
د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ وايي، د برېتانیا پاچا چارلز درېیم هم په دې کې ورسره همغږۍ دی چې ایران باید د اټومي وسلو ترلاسه کولو ته پرې نښودل شي.
هغه دا څرګندونې په سپينه ماڼۍ کې د برېتانیا پاچا او ملکې ته په یوه نیول شوې غونډه کې د وینا پر مهال کړې دي.
ټرمپ که څه هم د ایران نوم یاد نه کړ خو ویې ویل چې "هغه ځانګړی مخالف مو له نظامي پلوه مات کړی دی" او "دغه حریفه به هېڅکله هم پرې نږدو چې اټومي وسلې ترلاسه کړي. په دې کې پاچا چارلز ان تر ما هم ډېر راسره همغږۍ دی او هغوی هم اوس په دې خبره ډېر ښه پوهېږي".
ایرانیو رسنیو خبر ورکړی چې له ۶۰ ورځني ځنډ وروسته نن بېرته د ایران-روسیې او ایران-چین ترمنځ الوتنې پیل شوې دي.
د دغه هېواد د هوايي چلن ادارې (هما) پرون په دې اړه د چمتووالي خبره کړې وه.
د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ د بریتانیا له پاچا چارلز سره د غونډې پر مهال په لنډه توګه په منځني ختیځ کې شخړې ته اشاره وکړه، او ویې ویل چې امریکا د ایران سره په جګړه کې "ښه روانه ده".
نوموړي د ایران له نوم اخیستلو پرته وویل، "موږ هغه ځانګړي دښمن ته په پوځي ډول ماته ورکړې ده."
ښاغلي ټرمپ زیاته کړه، "موږ به هېڅکله هغه دښمن ته اجازه ورنکړو، چارلز زما سره موافق دی، موږ به هېڅکله هغه دښمن ته اجازه ورنکړو چې اټومي وسلې ولري."
ټرمپ همدا ډول وویل، امریکا او بریتانیا د "کمونیزم، فاشېزم او ظلم" د ځواکونو پر وړاندې سره یو ځای ولاړ دي.
د عکس سرچینه، Reuters
په داسې حال کې چې په منځني ختیځ کې د جګړې د برخلیک او د امریکا او ایران ترمنځ د خبرو اترو د ناکامۍ په اړه اندېښنې لا هم پر ځای دی، د اسیا د تیلو بازارونو کې د چهارشنبې په ورځ بيې لوړې شوې دي. د یو بېل بېرل خامو تېلو بيه له ۱۱۱ ډالرو پورته ختلې ده.
په ورته وخت کې، امریکایۍ ورځپاڼې نیویارک ټایمز راپور ورکړ چې د جګړې له پیل راهیسې د پټرول بیې خپلې لوړې کچې ته رسېدلي دي.
امریکایی رسنیو د سې شنبې په ورځ، د اپریل پر ۲۸مه، په امریکا کې د یو ګیلن پټرولو اوسط قیمت ۴.۱۸ ډالره ښودلی و.
د دې راپورونو له مخې، په امریکا کې د تېلو بیې پرایران له برید راهیسې شاوخوا ۴۰ سلنه لوړې شوې دي.
بریتانیا ويلي، د ایران سفیر علي موسوي یې د بهرنیو چارو وزارت ته احضار کړی دی.
د ایران د سفیر د احضارولو دلیل پر ټولنیزو رسنیو د ایران د سفارت لخوا د "نه منلو وړ او پارونکي څرګندونې" بلل شوې دي.
د بریتانیا د بهرنیو چارو وزارت د یوې اعلامیې له مخې، د منځني ختیځ لپاره د بهرنیو چارو مرستیال وزیر ټینګار کړی چې د ایران سفارت "باید هر هغه اړیکه بنده کړي چې په بریتانیا یا په نړیواله کچه د تاوتریخوالي د هڅونې په توګه ترې تعبير کېږي."
ایران تر اوسه احضار ته ځواب نه دی ویلی.
د عکس سرچینه، Getty Images
سې شنبې په ورځ د نفتو بیې تر درې سلنه ډېرې لوړې شوې، ځکه د هرمز تنګی لا هم نږدې په بشپړ ډول تړلی پاتې دی او د امریکا او ایران ترمنځ د جګړې د پای ته رسولو هڅې لا هم له خنډ سره مخ دي.
دې وضعیت د منځني ختیځ د انرژۍ د صادراتو بازارونو ته رسېدل محدود کړي دي. خو د رویټرز خبري اژانس په وینا، د اوپک او اوپک پلس د متحده عربي اماراتو د وتلو اعلان د بیو د لوړېدو یوه برخه راکمه کړه.
ځینې لاسته راوړنې وروسته له هغه له منځه ولاړې چې اماراتو نن اعلان وکړ له اوپک او اوپک پلس وځي او دا کار د نفتو صادروونکو ډلې او د هغې د اصلي مشر سعودي عربستان لپاره لوی ګوزار بلل کېږي.
د جون میاشتې لپاره د برنټ خام نفتو راتلونکو قراردادونو بیه ۳ اعشاریه ۳۷ ډالره، یا ۳ اعشاریه ۱ سلنه لوړه شوه او د ګرینویچ پر وخت د ماسپښین تر ۱:۳۶ بجو ۱۱۱ اعشاریه ۶۰ ډالرو ته ورسېده.
دا وروسته له هغې ده چې په تېره غونډه کې هم ۲ اعشاریه ۸ سلنه لوړه شوې وه او د اپرېل له اوومې راهیسې یې د تړل کېدو تر ټولو لوړه کچه ثبت کړې وه. دغه قرارداد د اومې پرلهپسې ورځې لپاره هم لوړ شو.
همداراز، د امریکا د ویسټ ټېکساس انټرمیډیټ خام نفتو د جون قراردادونه ۳ اعشاریه ۷۲ ډالره، یا ۳ اعشاریه ۷ سلنه لوړ شول او هر بېرل یې ۱۰۰ اعشاریه ۰۹ ډالرو ته ورسېد، وروسته له دې چې په تېره غونډه کې ۲ اعشاریه ۱ سلنه زیات شوي وو.
د ویسټ ټېکساس انټرمیډیټ راتلونکي قراردادونه نن د لومړي ځل لپاره د اپرېل له ۱۳مې راهیسې له ۱۰۰ ډالرو پورته وختل.
د عکس سرچینه، AFP via Getty
د انګولا او مقدونیې د فوټبال ملي لوبډلو له ایران سره خپلې دوستانه سیالۍ لغوه کړې دي. د ایران د فوټبال ملي لوبډلې ویلي وو چې د چمتووالي کمپ لپاره به د غویي پر ۲۲مه ترکیې ته سفر وکړي.
د ملي لوبډلې سرمربي امیر قلعهنويي هم ویلي وو چې ایران به په دې کمپ کې له دوو لوبډلو سره دوستانه لوبې وکړي.
د ایران د رسنیو د راپورونو له مخې، د مقدونیې لوبډلې، سره له دې چې د ایران د فوټبال فدراسیون ویاند د سیالۍ د هوکړې اعلان کړی و، دغه لوبه لغوه کړه.
همداراز ټاکل شوې وه چې انګولا د ۲۰۲۶ کال د امریکا نړیوال جام له پیل مخکې له ایران سره لوبه وکړي، خو د ایراني رسنیو په وینا، دغې لوبډلې هم خپله دوستانه لوبه لغوه کړې ده.
د فوټبال فدراسیون هڅه کوي چې بدیلې لوبډلې پیدا کړي. د جګړې له پیل وروسته، د امریکا نړیوال جام کې د ایران د ګډون په اړه ډېرې اوازې او ابهامونه راپورته شوي دي.
په داسې حال کې چې د خلیج د همکارۍ شورا د غړو هېوادونو مشران د سعودي عربستان په جده کې د بېړنۍ غونډې لپاره راټول شوي، متحده عربي اماراتو اعلان کړی چې له اوپک پلس د وتلو پرېکړه یې کړې ده.
د اوپک پخواني غړي، متحده عربي اماراتو، ناڅاپي وتل به ګډوډي رامنځته کړي او دغه سازمان به کمزوری کړي؛ هغه سازمان چې تل یې هڅه کړې، سره له دې چې د جیوپولیټیک او د تولید د سهمیو په ګډون پر بېلابېلو موضوعاتو کورني اختلافات لري، ځان د یوې متحدې جبهې په توګه ښکاره کړي.
بل لور ته، سپینې ماڼۍ ویلي چې د ایران "لیکلی پیغام" چې د پاکستان له لارې ترلاسه شوی، تر ارزونې لاندې دی. د راپورونو له مخې، د ایران وړاندیز درې پړاوونه لري: د جګړې پای، د هرمز تنګي مدیریت او بیا اټومي خبرې اترې.
ځینې امریکايي رسنۍ وايي چې ډونلډ ټرمپ د ایران له دې وړاندیزه چندانې خوښ نه دی.
د عکس سرچینه، Getty Images
د عکس سرچینه، AFP Via Getty Images
د ایران او امریکا ترمنځ د اوربند په حال کې، ژوند لا هم د جګړې له پخوانیو ورځو سره ډېر توپیر لري.
ډېری کاروبارونه لا هم تړلي پاتې دي او بازار د پیرودونکو د نشتوالي له امله پخوانی رونق نه لري.
ایراني وګړي په دې ورځو کې د لوړې روانې انفلاسیون (قیمتونو لوړوالي) په اړه خبرې کوي.
په لاندې انځورونو کې د تهران د دې ورځو فضا لیدل کېدای شي.
د عکس سرچینه، AFP Via Getty Images
د عکس سرچینه، AFP Via Getty Images
د عکس سرچینه، AFP Via Getty Images
د عکس سرچینه، AFP Via Getty Images
د عکس سرچینه، AFP Via Getty Images
د عکس سرچینه، AFP Via Getty Images
د المیادین شبکې د راپور له مخې، ایران امریکا ته یو وړاندیز کړی چې درې پړاوونه لري او که امریکا یې ومني، خبرې اترې بیا پیلېدای شي.
د تهران د المیادین خبریال وايي، د ایران وړاندیز "درې پړاوه" د جګړې پای، د هرمز تنګي مدیریت او بیا اټومي خبرې اترې دي.
د لبنان المیادین شبکه ایران او حزبالله ته نژدې بلل کېږي.
د راپور له مخې، ایران غواړي په لومړي پړاو کې امریکا او اسرائیل په ایران او لبنان کې جګړه پای ته ورسوي او ضمانت وکړي چې بیا به پر دغو هېوادونو برید نه کېږي.
په دویم پړاو کې به د عمان په همغږۍ د هرمز تنګي د مدیریت په اړه خبرې پیل شي، چې د دې سمندري لارې لپاره یو حقوقي چوکاټ جوړ شي.
او وروسته له دې چې لومړی او دویم پړاوونه بشپړ شي، ایران او امریکا کولی شي د اټومي موضوع په اړه مذاکرات پیل کړي.
په راپور کې ویل شوي تر هغو چې لومړی او دویم پړاوونه بشپړ نه شي، ایران به د اټومي خبرو برخه نه شي.
د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي په وروستیو ورځو کې مسقط ته سفر کړی، دوه ځله اسلاماباد ته تللی او وروسته یې په سنټ پیټرزبورګ کې د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره لیدلي دي.
تر اوسه رسمي چارواکو د ایران د "لیکلي پیغام" د محتوا په اړه څه نه دي ویلي.
