RD Congo: Abishwe na Ebola bamaze kurenga 2000

Abategetsi i Kinshasa basobanuye iki kiza nk’icya mbere kirimo gukwirakwira byihuse cyane mu mateka y’iki gihugu.

Incamake

Amakuru y'ikibiriraho

Bernard Bankukira, Didier Bikorimana na Latifa Mutesi

  1. Mwakoze kubana natwe uyu munsi muri iyi gahunda y'amakuru yo mu buryo bw'aka kanya. Ni ah'ejo.

  2. Inteko ishingamategeko ya Libani yatoreye gukuraho igihano cy'urupfu

    Abigaragambya bafite ibyapa by'ibikarito n’imigozi izengurutse mu majosi yabo ubwo bamaganaga igihano cy’urupfu, aha ni i Beirut, muri Libani. Ifoto yo mu bubiko yo mu Kwakira (10) mu 2013.

    Ahavuye isanamu, Anadolu Agency/Getty Images

    Inteko ishingamategeko ya Libani yatoreye gukuraho igihano cy’urupfu, icyemezo cyatuma iba igihugu cya mbere cyo mu Burasirazuba bwo Hagati giciye ku mugaragaro icyo gihano.

    Benshi mu badepite bo muri iyo nteko igizwe n’abadepite 128 batoye bashyigikira iyo ngamba mu matora yabaye ku wa kabiri, mu gihe igice cyo mu nteko cy’umutwe wa Hezbollah cyatoye kibyanga.

    Iryo tegeko ubu rizajya mu nama y’abaminisitiri mbere yuko rishyikirizwa Perezida Joseph Aoun kugira ngo arishyireho umukono. Leta ya Libani isanzwe yaravuze ko ishyigikiye iyo ngamba.

    Kuva muri Mutarama (1) mu mwaka wa 2004, Libani ntirigera igira umuntu inyonga, nubwo inkiko zakomeje gukatira abantu igihano cy’urupfu. Imiryango iharanira uburenganzira igereranya ko abantu barenga 78 bagitegereje kunyongwa.

    Bijyanye n’iryo tegeko rishya, igihano cy’urupfu kizasimbuzwa igihano cyo gufungwa burundu hamwe no gukora imirimo y’agahato. Ariko iryo tegeko kuri ubu ntirivuga mu buryo burambuye ukuntu icyo gihano gishya kizashyirwa mu ngiro.

    Izindi nkuru wasoma:

  3. Afurika y'Epfo: Ikimoteri cyahirimye cyica abantu 14 bacyekwa ko ari abacukuzi b'amabuye y'agaciro batemewe

    Umupolisi urimo kuvugana n’abakozi bari ku miryango izitiye n’imikwege. Imodoka nini y'umuhondo ikoreshwa mu gutaburura iraboneka inyuma yabo.

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Insiguro y'isanamu, Polisi ubu irimo gukora iperereza ku kuntu byagenze kuri icyo kimoteri

    Polisi yo muri Afurika y’Epfo yatangiye iperereza nyuma yuko abantu 14 bacyekwa ko ari abacukuzi b’amabuye y’agaciro mu buryo butemewe n’amategeko bapfuye, ubwo ikimoteri kijugunywamo imyanda ivuye mu bucukuzi cyabahirimagaho mu ijoro ryo ku wa mbere.

    Itangazo rya polisi rivuga ko abandi bantu umunani bakomeretse ndetse ko “umubare utazwi... [w’abantu] ushobora kuba ugihezemo hasi”.

    Aho hantu hakorerwaga mu buryo bwemewe n’amategeko na kompanyi y’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro ndetse ntibisobanutse neza ukuntu abo bacukuzi, benshi muri bo byemezwa ko ari abo mu gihugu cya Lesotho gihana imbibi n’Afurika y’Epfo, bageze aho hantu.

    Ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro bunyuranyije n’amategeko bureze muri Afurika y’Epfo aho abacukuzi, bazwi muri icyo gihugu ku izina rya "zama zamas" (mu rurimi rw’Ikizulu bivuze “abagerageza amahirwe”), baba bagerageza gushaka imibereho binyuze mu gucukura mu birombe bitagicukurwamo cyangwa ahajugunywa imyanda iva mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro.

    Liyetona Jenerali Arthur Adams, umukuru wa polisi muri ako karere, mu gitondo cyo ku wa kabiri yasuye aho byabereye, avuga ko icyo kimoteri cyakoreshwaga na kompanyi yo muri ako gace mu bucukuzi bwa platinum n’ayandi mabuye y’agaciro.

    Izindi nkuru wasoma:

  4. RD Congo: Abishwe na Ebola bamaze kurenga 2000

    Abakora mu buvuzi batwaye umurambo w'umuntu wishwe na Ebola bawujyanye mu buruhukiro bw'ikigo nderabuzima cya Nyankunde, i Bunia, mu ntara ya Ituri, ku wa gatandatu ushize, kugira ngo benewabo bawusezereho bwa nyuma. Bambaye imyenda yabugenewe y'umweru ibapfutsemo umubiri wose, ndetse n'ingofero z'umweru, banambaye udupfukantoki hamwe n'inkweto. Barimo kugenda mu mbuga y'ivuriro irimo amabuye, ikikijwe n'inzitiro z'ibara rya 'orange'. Ifoto yo ku itariki ya 13 Kamena (6) mu mwaka wa 2026.

    Ahavuye isanamu, AFP via Getty Images

    Umubare w’abamaze kwicwa n’ikiza cya Ebola gikomeje muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo (DRC) uyu munsi warenze abantu 2000.

    Abategetsi i Kinshasa basobanuye iki kiza nk’icya mbere kirimo gukwirakwira byihuse cyane mu mateka y’iki gihugu.

    Begetse ubwandu bwihuse ku kuba Ebola yaratinze gutahurwa ndetse no kubera umutekano mucye muri icyo gihugu.

    Uko kwemeza ko umubare w’abamaze kwicwa na Ebola muri icyo gihugu warenze 2000, bitumye iki kiza kiba icya kabiri cyishe abantu benshi cyane mu mateka y’icyo gihugu, nyuma y’ikiza cyo mu mwaka wa 2018 kugeza mu 2020 cyishe abantu hafi 2300.

    Kuva iki kiza gitangajwe muri Gicurasi (5) uyu mwaka, abantu barenga 4300 bamaze kwemezwa ko banduye Ebola, nubwo ubu byibazwa ko icyo gihe iki kiza cyari kimaze amezi gitangiye, kikaza gutahurwa nyuma.

    Inzobere mu by’inkingo zo mu ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku buzima (OMS) zagiye inama ko urukingo rumwe gusa rwa Ebola ruriho rwemejwe rwageragerezwa ku bantu mu buryo busesuye, kugira ngo harebwe niba rutanga ubwirinzi kuri ubu bwoko bushya bwa Bundibugyo bw’iyi virusi.

    Izindi nkuru wasoma:

  5. Syria: Bashar al-Assad wahoze ari Perezida yakatiwe igihano cy'urupfu adahari

    Assad

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Urukiko rwo muri Syria rwakatiye Bashar al-Assad, wahoze ari Perezida w’iki gihugu akaza gukurwa ku butegetsi, igihano cy’urupfu adahari, nyuma yo kumuhamya ibyaha by’intambara n’ibyibasira inyoko muntu byakozwe mu gihe cy’intambara y’abenegihugu muri Syria.

    Assad yahunze umurwa mukuru Damascus ajya i Moscow mu Burusiya ari kumwe n’umuryango we, nyuma y’uko ubutegetsi bwe buhiritswe mu Ukuboza (12) 2024. Ibi byarangije imyaka irenga 50 umuryango wa Assad wari umaze uri ku butegetsi.

    Muri uru rubanza kandi, urukiko rwakatiye igihano cy’urupfu mubyara wa Assad, Atef Najib, wahoze ayobora urwego rushinzwe umutekano wa politiki mu ntara ya Deraa, mu majyepfo ya Syria.

    Najib yari yitabiriye iburanisha ari mu kazu k’abaregwa igihe umucamanza yamusomeraga igihano cy'urupfu.

    Deraa ifatwa nk’ahantu imyigaragambyo yo kwamagana ubutegetsi bwa Assad yatangiriye.

    Najib ni umwe mu bategetsi bakuru bo ku butegetsi bwa Assad bagejejwe imbere y’urukiko.

    Yahamijwe ibyaha birimo ubwicanyi, “kwica nkana abana bari munsi y’imyaka 15” ndetse “n’iyicarubozo ryatumye abantu bapfa”.

    Kugeza ubu, ntiharamenyekana niba ubutegetsi bushya bwa Syria buzashobora gutuma Uburusiya bwohereza Assad muri Syria avuye i Moscow, aho yahungiye.

    Iki si cyo cyemezo cya mbere ubutegetsi bushya bwa Syria bufashe kuri Assad.

    Mu Ukuboza (12) umwaka ushize, hasohowe impapuro zo kumuta muri yombi, ashinjwa ubwicanyi n’iyicarubozo.

    Assad yahungiye mu Burusiya nyuma y’uko ingabo ziyobowe na Ahmed al-Sharaa, ubu uri Perezida wa Syria, zifashe ubutegetsi mu buryo bwihuse. Ibyo byabaye mu gihe cy’iminsi 11 gusa, ibyarangije ubutegetsi bw’umuryango wa Assad.

    Kuva icyo gihe, leta nshya yataye muri yombi abahoze ari abategetsi ndetse n’abakozi b’inzego z’umutekano bo mu butegetsi bwa Assad.

    Ariko abategetsi benshi bakomeye bo ku butegetsi bwabanje, harimo na Assad ubwe, baracyari hanze y’ubushobozi bw’ubutegetsi bushya bwa Syria, kuko bari mu Burusiya.

    Mu myaka ya nyuma y’ubutegetsi bwa Assad, abantu batavugaga rumwe n’ubutegetsi bwe bo muri Syria bagerageje kumukurikirana mu nkiko zo mu bihugu by’Iburengerazuba, ariko ibyo bikorwa ntibyigeze bituma ahamwa n’ibyaha.

  6. Zelensky aragabisha ku ngaruka z’Uburusiya ku gukoresha ingabo n’ibisasu vya Korea ya Ruguru

    Zelensky

    Ahavuye isanamu, EPA/Shutterstock

    Perezida Volodymyr Zelensky wa Ukraine aragabisha ku ngaruka z’ingendo y’Uburusiya yo gukoresha ingabo n’ibirwanisho vya Korea ya Ruguru, ibintu avuga ko biteje akaga kuri Ukraine no ku bindi bihugu vy’isi.

    Mu butumwa bwa videwo yashikirije ku mugoroba w’ejo ku wa mbere, Zelensky yavuze ko “ku ncuro ya mbere” Uburusiya bwerekanye ko budashobora “kubandanya intambara ata mfashanyo ikomeye buhawe na Korea ya Ruguru”.

    Yagize ati: “Uko ibitero vya Koreya ya Ruguru vyiyongera hano muri Ukraine n’i Buraya, ni ko baronka ubumenyi n’ubuhinga bw’intambara, ikabona aho ifise intege nke, ikazikosora”. Avuga ko ibi bishobora guteza akaga ku bindi bice vy’isi.

    Perezida Zelensky avuga ko ibitero vyagabwe mw’ijoro ryakeye ku gisagara ca Zaporizhzhia vyakoreshejwemwo ibisasu vya misire za balistique vya Korea ya Ruguru.

    Mu butumwa yashize ku rubuga rwa X, Zelensky yavuze ko cari “igitero c’ubunyamaswa, categuwe kugira ngo gikore ubwononyi bukomeye, cane cane ku bikorwa remezo vya gisivire”.

    Avuga ko intambwe Uburusiya bugenda bufata, haba ukwongereza ibisasu vya misire, kuzana ingabo n’ibikoresho vya korea ya Ruguru hamwe no kurondera kwinjiza izindi ngabo, “vyerekana ko Moscou ititeguriye amahoro, ahubwo yitegurira kwongereza intambara”.

    Ahamagarira ibihugu vy’incuti na vyo gufata mu mugongo Ukraine mu kubufatira ibihano mu vy’ubutunzi no kuyiha uburyo bwo gukingira ikirere.

    Muri ubwo butumwa nyene, Zelensky yashimagije igitero c’indege Ukraine yagavye ku ruganda rw’ibitoro rwo mu burengero bwa Siberia mu Burusiya, avuga ko ari “intambwe ihambaye” y’ingabo za Ukraine.

    Yemereye abanyagihugu ko azokomeza “ibitero vya Ukraine, avuga ko bikenewe mu kwereka Uburusiya n’Abarusiya ko amahoro ari yo nzira nkenerwa”.

    Ayandi makuru ushobora gusoma:

  7. Inkongi y'umuriro yibasiye uruganda runini rutunganya peteroli muri Libya

    Ifoto igaragaza uruganda rwafashwe n'inkongi y'umuriro

    Inzego zishinzwe ubutabazi muri Libya zakomeje ibikorwa byo kuzimya inkongi y'umuriro ikomeye yadutse mu ruganda runini rutunganya peteroli rwa Zawiya, nyuma y'uko rwibasiwe n'igitero cyagabwe n’abataramenyekana.

    Urwo ruganda ruherereye mu burengerazuba bw'umurwa mukuru Tripoli, rwagabweho igitero cya drone ku mugoroba wo ku wa mbere. Iki kikaba ari igitero kibaye ku nshuro ya gatatu mu minsi ibiri gusa hagaragaye ibindi bikorwa nk'ibi.

    Ikigo cy'Igihugu gishinzwe Peteroli muri Libya (National Oil Corporation - NOC) cyatangaje ko ikigega cyabikwagamo lisansi zigera kuri litiro miliyoni 4.5 cyasenyutse burundu nyuma yo gufatwa n'umuriro.

    NOC yavuze ko ishobora no guhagarika ibikorwa byayo mu gihe ibi bitero byakomeza kugabwa ku bikorwaremezo bya peteroli.

    Serivisi ishinzwe ubutabazi n'imbangukiragutabara muri Libya yatangaje kuri uyu wa kabiri ko, nta bantu bakomeretse bikomeye muri iyo nkongi, aho abenshi mu bagejejwe kwa muganga bari bafite ibibazo byo guhumeka byatewe n’umwotsi wabinjiyemo ari mwinshi.

    Uruganda rwa Zawiya ni rwo ruganda runini muri Libya, aho rutunganya utugunguru 120,000 twa peteroli ku munsi.

    Iki kigo cyasabye inzego zibishinzwe gukora iperereza kugira ngo hamenyekane abagabye ibyo bitero ndetse bashyikirizwe ubutabera.

    Ibi bitero byongeye kugaragaza umutekano muke ugikomeje muri Libya, aho igihugu kimaze imyaka kigabanyijemo ibice bibiri kuva habaho intambara y’abenegihugu.

    Ku wa mbere, umutegetsi w’ubutasi bwa gisirikare wa guverinoma igenzura uburasirazuba bw’igihugu yiciwe mu gisasu cyatezwe mu modoka mu mujyi wa Benghazi.

    Izindi nkuru wasoma:

  8. Trump avuga ko ryoba ari ‘ikosa rikomeye cane’ gukura Infantino ku burongozi bwa FIFA

    Perezida Donald Trump wa Amerika yahawe na Infanito agashimwe ka FIFA ktiriwe amahoro mu 2025.

    Ahavuye isanamu, Getty Images

    Insiguro y'isanamu, Perezida Donald Trump wa Amerika yahawe na Infanito agashimwe ka FIFA ktiriwe amahoro mu 2025

    Perezida Donald Trump wa Reta Zunze Ubumwe za Amerika avuga ko ryoba ari “ikosa rikomeye cane” mu gihe umukuru wa FIFA, Gianni Infantino, yokurwa ku mabanga yiwe bivuye ku gitsure ariko araterwa.

    Trump avuze aya majambo inyuma y’uko amashirahamwe y’umupira w’amaguru UEFA rya Bulaya, CONCACAF yo muri Amerrika y’uburaruko, hagati no mu mazinga ya Karayibe, hamwe na AFC ryo muri Aziya (AFC), arungikiye urwandiko rwagiriza Infantino kuba yaratakaje ubwizigirwa “biciye mu bubeshi” mu mugambi wiwe wahagaze wo kugurisha imitahe y’ihiganwa ry’igikombe c’isi n’ayandi mahiganwa, umugambwi uzwi nka FIFA Forward Enterprise (FFE).

    Uno mugambi wa FFE wari ugamije gushinga ikompanyi nshasha yohawe uburenganzira bwo kudandaza no kugurisha amatike y’amahiganwa yose ya FIFA, harimwo n’Igikombe c’Isi. Mu mugambi wari utegekanijwe, ibice 21 kw’ijana vy’iryo shirahamwe vyari kugurishwa ku makompanyi y’abigenga.

    Ni bwo bwa mbere Trump avuze ku mugaragaro ashigikira Infantino kuva ku wa 28 Mukakaro, igihe uno mugambi wa FFE wamenyekana.

    Aciye ku mbuga nyagiro, Trump yanditse ati: “FIFA yoba ikoze ikosa rikomeye cane ari nka hamwe, ku mvo iyo ari yo yose, yohava iniyumvira gusubiriza perezida Gianni Infantino.

    “Ni indongozi idasanzwe, aherutse kurongora ihiganwa ry’Igikombe c’Isi cagenze neza kurusha ibindi vyose bimaze kubaho, ku rugero rwikuvye kane. Ni yahava, ntiryosubira kugenda neza canke ngo ritange akarusho”.

    Ihiganwa ry’Igikombe c’Isi co mu 2026 ryatunganirijwe hamwe na Reta Zunze Ubumwe za Amerika, Canada na Mexique, Espagne ikaba yatahukanye igikombe itsinze Argentine mu rukino rwa nyuma.

    Infantino afitaniye ubucuti bwa hafi na Trump, kandi muri Kigarama (12) 2025 yamuhaye agashimwe ka FIFA kitiriwe amahoro kazwi nka, FIFA Peace Prize, agashimwe katanzwe ku ncuro ya mbere.

    Igihe yavuga ubwa mbere ku mugambi wa FFE ku wa 31 Mukakaro, Trump yavuze ko atari bwavugane na Infantino kuri uwo mugambi.

    Ikompanyi Thrive Eternal ni yo yari itegekanijwe kurongora umurwi w’abanyamitahe bifuza gushira imitahe muri FFE.

    Thrive ni ikompanyi yo muri Amerika, yashinzwe na Joshua Kushner avukana na Jared Kushner, umukwe wa Donald Trump.

    Ayandi makuru ushobora gusoma:

  9. Indege yo muri Canada yahagaritse urugendo nyuma y’uko umwana yanze kwambara umukandara

    Indege ya Porter

    Ahavuye isanamu, Getty Images

    Icyemezo cyo guhagarika urugendo rw'indege muri Canada nyuma y'uko umwana yanze kwambara umukandara cyongeye gukurura impaka ku myitwarire y'abana mu ndege ndetse n'uburyo amabwiriza y'umutekano akwiye kubahirizwa.

    Indege ya sosiyete Porter Airlines, yari igiye kuva i Victoria yerekeza i Toronto ku wa 6 Kanama (8), byabaye ngombwa ko isubira aho abagenzi binjirira, nyuma y’uko umwana muto yanze kwambara umukandara, agakomeza no guhagarara ku intebe ye, nk’uko iyi sosiyete y’indege yabitangaje.

    Gutinda kw’indege byatumye itabasha guhaguruka mbere y’uko umuhanda w’indege ufungwa nyuma ya saa sita z’ijoro, bituma abagenzi bimurirwa mu yindi ndege yari gutwara abagenzi ku munsi ukurikiyeho.

    Ibi byatumye abantu bagira ibitekerezo bitandukanye ku buryo abana bakwiye gufatwa mu bihe nk’ibi ndetse n’uko sosiyete z’indege zikwiye kubyitwaramo.

    Ku bijyanye n’imyitwarire y’uwo mwana, ‘Porter Airlines’ yavuze ko umubyeyi wari kumwe na we ndetse n’abakozi b’indege bagerageje kumwumvisha kwambara umukandara, ariko ntibyakunze.

    Iyi sosiyete yagize iti: "Indege ntiyashoboraga guhaguruka muri icyo gihe kuko byari biteje umutekano muke. Ni yo mpamvu abakozi bahisemo gusubira aho abagenzi binjirira, no gusaba uwo mwana n'umubyeyi we gusohoka bakava mu ndege."

    Lia Tuso, impuguke mu bijyanye n’umutekano w’abana mu ndege, yabwiye BBC ko abakozi ba Porter Airlines bafashe icyemezo cyo guhagarika urugendo mu rwego rwo kurinda umutekano w’abagenzi bose ndetse n’uwo mwana.

    Iki kibazo cyatumye kuri ‘internet’ hatangira impaka ku rwego sosiyete z’indege zikwiye kwihanganiraho imiryango igendana n’abana, ndetse n’urwego ababyeyi bakwiye kugeraho mu guhatira abana kubahiriza amabwiriza y’indege.

    Bamwe bavuze ko ibi ari urugero rw’ibishobora kubaho iyo ababyeyi borohera abana babo birenze urugero.

    Ariko abandi bagaragaje ko hari igihe abana bagira ubwoba bwo kugenda mu ndege, bityo imyitwarire nk'iyi ikaba idaterwa no gushaka guteza akavuyo ahubwo ikaba iterwa n’ubwoba.

    Izindi nkuru wasoma:

  10. Ubuzima bukomeje guhenda muri Nigeria mu gihe amatora yegereje

    Abaturage bagararagara basunika imifuka myinshi iri ku ingorofani

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Grace Adama, ukorera umuryango utegamiye kuri leta ukora mu rwego rw'ubuzima muri Nigeria, avuga ko umushahara we w’ukwezi w’ama - naira 135.000, wikuba kabiri k'umushahara fatizo wemewe muri icyo gihugu, utakimutunze bitewe n’izamuka rikabije ry’ibiciro rikomeje kugabanya ubushobozi bw’imiryango bwo kwihaza mu mibereho ya buri munsi.

    Yabwiye Reuters ati: “Iyo mpembwe uyu munsi, umushahara wanjye umara icyumweru kimwe gusa. Iyo urebye ikiguzi cy’ubuzima, ubukode bw’inzu, umuriro w’amashanyarazi n’ibindi byose, ibiciro byarazamutse.”

    Mu myaka itatu ishize, imibereho y'abaturage benshi muri Nigeria, igihugu cya mbere cya Afurika mu kohereza peteroli hanze, yarushijeho kuzahara nyuma y'uko leta ya Perezida Bola Tinubu ishyize mu bikorwa ivugurura rikomeye ry'ubukungu, ririmo gukuraho nkunganire ya leta ku biciro bya lisansi, guta agaciro kw’ifaranga rya naira ndetse no Kugabanya nkunganire yatangwaga ku mashanyarazi.

    Leta n'abashoramari bavuga ko izi ngamba zari ngombwa kugira ngo igihugu kive mu bibazo bikomeye by'ubukungu cyari cyugarijwe na byo kandi ko inyungu zabyo zizagaragara mu gihe kirekire kiri imbere.

    Na none, Ibiciro bya lisansi na byo byazamutse inshuro zigera kuri esheshatu nyuma y'ivanwaho rya nkunganire, hakiyongeraho guta agaciro kw’ifaranga rya naira ndetse n'izamuka ry'ibiciro bya peteroli ku isoko mpuzamahanga.

    Banki y'Isi ivuga ko abantu barenga kimwe cya kabiri cy'abaturage ba Nigeria babayeho mu bukene mu mwaka ushize, bavuye hafi kuri 42% bari mu bukene mu mwaka wa 2022.

    Perezida Tinubu yasimbuye Muhammadu Buhari wari umaze imyaka umunani ku butegetsi. Muri icyo gihe, Buhari yashyizeho politiki zidasanzwe z'ubukungu zirimo, kubuza kwinjiza ibicuruzwa bimwe na bimwe mu mahanga mu rwego rwo guteza imbere inganda zo mu gihugu, kugenzura cyane ivunjisha ry'amafaranga ndetse no gutanga nkunganire nyinshi kuri lisansi.

    Nubwo ibyo byari bigamije guteza imbere ubukungu bw'imbere mu gihugu, byateje ibibazo birimo, ibura ry’ibicuruzwa bimwe byatumizwaga mu mahanga bituma kubona amadovize cyangwa kubona amafaranga yinjira avuye hanze y'igihugu bigorana.

    Guverinoma ya Tinubu ariko ivuga ko ivugurura ry’ubukungu yatangije ritangiye gutanga umusaruro aho yerekana ko, isoko ry'imigabane rya Nigeria ryazamutse hafi 60% muri uyu mwaka, bimwe mu bikorwa bya peteroli byeguriwe ibigo by'imbere mu gihugu, ndetse n’uruganda runini rutunganya peteroli rwa Dangote Refinery, rushobora gutunganya utugunguru 650,000 ku munsi.

    Nubwo guverinoma ivuga ko izi mpinduka zizafasha ubukungu mu gihe kirekire, abaturage benshi bo bakomeje guhura n’izamuka rikabije ry’ibiciro by’ibintu bya ngombwa ndetse n’ubuzima bugenda burushaho guhenda.

    Izindi nkuru wasoma:

  11. Trump yavuye mu nama ya OTAN ahunga Irani mu kwezi guheze – ibinyamakuru vya Amerika

    Trump

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Ibinyamakuru vyo muri Reta Zunze Ubumwe za Amerika biriko bitangaza ko Perezida Donald Trump yavuye mu nama ya OTAN/NATO yabereye muri Turukiya mu kwezi guheze mu ndege ya gisirikare yo mw’ibanga, mu gihe Maison Blanche/White House (ibiro vya Perezida wa Amerika) yoyo yari yatangaje ko yari mu ndege irerura umukuru w’igihugu, izwi nka Air Force One.

    Muri aya mayeri adasanzwe yatanguye kumenyekana biciye mu kinyamakuru The Washington Post, hanyuma The New York Times na yo ikavyandika, bivugwa ko Perezida Trump yanyegejwe mu modoka isanzwe itwara imfungurwa, imuvana kuri Air Force One imutwara kuri iyo ndege yindi.

    Mu nyuma, yavuye muri Turukiya aja mu Bwongereza imbere yo gufata inzira imusubiza muri Amerika.

    Bivugwa ko iyi ngingo yafashwe kubera amakuru yavuga ko hari umugambi wa Irani wo kumugandagura.

  12. Batandatu baraye bishwe mu gitero c’Uburusiya i Zaporizhzhia muri Ukraine

    Imodoka iriko irasha

    Ahavuye isanamu, @ivan_fedorov_zp

    Igisirikare c’Uburusiya caraye kigavye ibitero vy’urusukirane rw’ibibombe ntahusha n’ibisasu vya misire ku gisagara ca Zaporizhzhia, vyahitanye abantu nibura batandatu bamaze kumenyekana, nk’uko bitangazwa n’umukuru w’ingabo zidasanzwe muri iyo ntara, Ivan Fedorov.

    Yanditse ku rubuga rwa Telegram ati: "Amazu y’uburaro n’ayandi atabamwo abantu yabomaguritse, umuyagankuba uracika, mbere hanaduka n’imiriro”.

    Mu nyuma yavuze ko n’ibigo vy’amahinguriro vyatewe, co kimwe n’ibindi bikorwa remezo.

    Eka n’umugwa mukuru Kyiv na wo nyene ntiwasigaye inyuma, aho igisata c’igihugu kijejwe ubutabazi kivuga ko umuntu umwe yakomeretse mu gitero c’ibisasu vya misire za balistique caraye gikozwe n’Uburusiya.

    Ku rundi ruhande, buramatari w’intara ya Voronezh mu Burusiya, Alexander Gusev, atangaza ko indege 15 zitajamwo abadereva (drone) zateye uturere dutanu tw’iyo ntara, umuntu umwe akaba yapfuye abandi babiri barakomereka mu karere ka Novousmansky .

    Avuga kandi ko hari ikigo gikomeye c’ububiko catewe n’amadrone yateje umuriro ku nyubakwa zibiri ariko akaba atavuze ic’ari co. gusa, igisata kijejwe kumenyesha amakuru mw’ikompanyi Wildberries kimenyesha ko imodoka zijejwe kwunguruza ibintu yimuwe ku mvo z’umutekano.

    Ni mu gihe umukuru wa Moscou, umugwa mukuru w’Uburusiya na we atangaza ko amadrone arenga 200 yateye iki gisagara.

    Sergei Sobyanin yanditse kuri Telegram ati: "Hagati y’isaha zibiri z’ijoro z’ejo ku wa 10 Myandagaro [8] n’isaha zibiri n’igice z’aka gatondo ko ku wa 11 Myandagaro, indege zitajamwo abadereva 237 zari mu kirere zerekeza mu ntara ya Moscou”.

    Nk’uko abivuga, ayo madrone hafi yose yakorowe “akiri kure”, ariko ko 13 n’atatu muri yo yakorowe mu gihe yari yegereje Moscou.

    Ni mu gihe kandi ubushikiranganji bwo kwivuna abansi bw’Uburusiya buvuga ko “bwasamye bugasamburira mu kirere” amadrone 396 ya Ukraine hejuru y’intara 15.

    Igisirikare ca Ukraine ntaco kiratangaza kuri ibi bitero ku ntara z’Uburusiya.

    Ayandi makuru ushobora gusoma:

    Mushobora gukurikira ayandi makuru yacu kuri YouTube kuri BBC News Gahuza

  13. Turimo gukurikirana icyorezo cya Ebola, ariko kituri imbere cyane - WHO iraburira

    Ifoto igaragaza umukozi w'ubuzima uri kwambikwa ibikoresho bimurinda kwandura

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Insiguro y'isanamu, Abakozi b'ubuzima bagomba kurindwa byuzuye, kuko virusi ishobora kwandura binyuze mu gukora ku matembabuzi y'umubiri w'uwanduye.

    Icyorezo giheruka cya Ebola muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo cyatangiye nibura amezi atatu mbere y'uko gitangazwa ku mugaragaro, bikaba bivuze ko inzego z'ubuzima zigikomeje kugerageza kugihashya, nk'uko Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Buzima (OMS/WHO) ryabiburiye.

    Kuva icyo cyorezo cyatangazwa ku wa 15 Gicurasi (5), abantu barenga 1,900 bamaze guhitanwa na Ebola, bituma kiba icyorezo cya kabiri cyahitanye abantu benshi kurusha ibindi byose byabayeho.

    Umubare w’abandura uracyari hejuru, bikaba bitera impungenge ko inzego z’ubuzima zitarabasha kugenzura neza ikwirakwira ry’iyi ndwara.

    Iki cyorezo cyatewe n'ubwoko bwa Ebola buzwi nka Bundibugyo kandi, cyibasiye cyane uburasirazuba bwa RDC, aho umutekano muke wakomye mu nkokora ibikorwa byo kukirwanya.

    Ikindi kibazo ni uko nta rukingo rwemewe cyangwa imiti yemejwe ivura ubu bwoko bwa Ebola bwa Bundibugyo, ibituma kuyivura birushaho kugorana.

    Mu kiganiro n'abanyamakuru cyabereye mu mujyi wa Bunia, ari na wo uri ku isonga ry’iki cyorezo umuyobozi wa OMS muri Afurika, Dr Mohamed Janabi, yagize ati: "Turimo gukurikirana virusi, ariko yo iri iri imbere yacu cyane."

    Dr Janabi yavuze ko ubushakashatsi bwerekana ko virusi yatangiye gukwirakwira muri Gashyantare (2), ariko ko mu ntangiriro yafatwaga nk'indwara ya malaria cyangwa ‘typhoid’.

    Dr Janabi yongeyeho ko kubera ikibazo cy'umutekano muke, abakozi b’ubuzima bagera kuri 30% gusa by’abantu banduye, mu gihe abandi benshi bapfira mu ngo zabo batabonye ubuvuzi.

    Imigenzo gakondo/imihango gakondo yo gushyingura ikubiyemo gukora k’umurambo, hamwe no kutizera inzego z'ubuzima mu bice bimwe na bimwe, nabyo byatumye kurwanya iki cyorezo birushaho kugorana.

    Nubwo bimeze bityo, ubu hamaze gushyirwaho ibigo byinshi byihariye byo kuvura Ebola mu burasirazuba bwa RDC, kandi abantu barimo gusuzumwa no kumenyekana ko banduye mu gihe gito ugereranyije na mbere.

    Nk'uko Minisiteri y'Ubuzima ya RDC ibitangaza, hamaze kwemezwa ko abantu 4,294 banduye Ebola, naho 1,960 bamaze guhitanwa nayo.

    Icyorezo gikomeye cyane cya Ebola cyigeze kubaho ni icyabaye muri Afurika y'Iburengerazuba hagati ya 2014 na 2016, cyahitanye abantu 11,325 /ubwo abantu 11,325 bapfaga.

    Izindi nkuru wasoma:

    Ayandi makuru yacu mushobora kuyakurikira kuri YouTube kuri BBC News Gahuza

  14. N'imiburiburi abantu 132 bahitanywe na nyamugigima ya mbere ikomeye yaraye ikubise Colombia inyuma y'imyaka itari mike

    Amazu atari make yabomaguritse mu gisagara ca Cali

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Insiguro y'isanamu, Amazu atari make yabomaguritse mu gisagara ca Cali

    Abajejwe ubutabazi bariko bararondera abarokotse inyuma ya nyamugigima (umutingito) ikomeye yaraye ibaye mu burengero bwa Colombia, igahitana abantu barenga ijana na mirongo itatu ibitari bike bikahononekarira.

    Iyo nyamugigima ipima 7.4 mu bipimo vya Richter yatanguriye mu ntara yitwa Chocó, hagati y’ibisagara vya Medellín na Cali.

    Igitigiri c’abapfuye gishobora kwiyongera kubera hari ubwoba ko hari abakizibiriwe mu bihomoka vy’amazu.

    Ku mugwa mukuru Bogotá, ibiti n’amatara yo ku mabarabara vyagigimvye cane kubera iyi nyamugigima, ariko hakaba ata vyononekaye cane muri iki gisagara.

    Iyi nyamugigima yumvikanye kandi no mu turere twa kure, harimwo no mu bihugu bibanyi vya Venezuela, Equateur na Panama.

    Insiguro ya video, Raba ingene vyari bimeze igihe iyi nyamugigima rutura yaba muri Colombia, amazu ariko arasenyagurika

    Perezida Abelardo de la Espriella w’ico gihugu – akaba yarahiriye aya mabanga ku wa gatanu - yatangaje amategeko yo mu gihe kidasanzwe.

    Intara ya Risaralda izwi cane mu kwimbura ikawa ni yo isa n’iyabangamiwe bikomeye kurusha utundi turere, aho umugwa mukuru wayo Pereira wababaye cane, amazu atari make akaba yasenyaguritse.

    Iyi nyamugigima ya Colombia ibaye inyuma y’amezi atarenga abiri nyamugigima zibiri rutura zikubise igihugu kibanyi ca Venezuela, zigahitana abantu barenga ibihumbi bitandatu n’ijana.

    Ikarata ya Colombia
  15. Mwaramutse neza!

    Ikaze kuri BBC Gahuzamiryango, aho tubashikiriza amakuru yo mu karere no mu makungu mu buryo bw'ikibiriraho.