Thiên tai ập đến: Trung Quốc và Việt Nam đối diện thách thức mới – video AI

Khi Trung Quốc đang khắc phục hậu quả của bão Noul đổ bộ vào cuối tuần qua, giới chức nước này cũng nhận thức rõ rằng họ có thể phải đối mặt với một thách thức mới: những video gây hiểu lầm được tạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong vài tháng gần đây, những cơn bão mạnh và lũ lụt đã kéo theo làn sóng video giả tràn ngập các nền tảng mạng xã hội.

Đó là những video cảnh thi thể trôi trong nước lũ, những cảnh ngập lụt nghiêm trọng ở các khu vực mà trên thực tế không hề bị ảnh hưởng, hay các chi tiết hoàn toàn bịa đặt về hoạt động ứng phó khẩn cấp. Tại một số địa phương, các video tung tin sai sự thật về việc mất điện đã khiến người dân hoảng loạn đổ xô mua tích trữ đồ dùng khẩn cấp.

Một số video khác lợi dụng các sự kiện có thật.

Tình trạng tương tự cũng xảy ra ở Việt Nam. Mỗi khi có những cơn bão hoặc lũ lụt lớn, có thể tìm thấy rất nhiều video được tạo bằng công cụ AI trên mạng xã hội.

Vì sao làm giả video?

Đầu tháng Bảy, trận lũ tại thành phố Hoành Châu, khu tự trị Quảng Tây, đã khiến hàng trăm con rắn thoát khỏi một trang trại. Sau đó, nhiều hình ảnh giả đã xuất hiện, cho thấy cảnh cá sấu sổng xuống sông.

Trong bối cảnh tình hình vốn đã căng thẳng và nguy hiểm với các cuộc sơ tán quy mô lớn cùng những chiến dịch cứu hộ phức tạp, giới chức muốn tránh gây hoảng loạn.

Chính quyền đang lo ngại rằng công nghệ AI – lĩnh vực mà Trung Quốc đang đầu tư hàng tỷ đô la – đang cung cấp những công cụ đơn giản và dễ tiếp cận để đánh lừa công chúng.

"Nhiều người sáng tạo nội dung lợi dụng tin tức về thiên tai để tăng lượng người theo dõi, vì họ biết rằng nội dung càng giật gân hoặc phóng đại thì càng thu hút nhiều lượt thích và lượt xem. Họ cố tình bịa đặt thông tin để thu hút sự chú ý," ông Hoàng Chí Hoa, Phó trưởng phòng An ninh mạng thuộc Công an tỉnh Chiết Giang, nói với truyền thông nhà nước Trung Quốc.

Trong những tuần gần đây, nhiều người đã bị xử lý – từ phạt tiền đến tạm giam để truy cứu trách nhiệm hình sự – vì phát tán tin tức và video giả. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng một cuộc khủng hoảng thông tin sai lệch chưa từng có có thể đang đến gần.

Giáo sư Cao Phú Bình thuộc Đại học Chính trị và Luật Hoa Đông nói với BBC rằng động cơ phát tán nội dung giả rất đa dạng: từ những người chỉ muốn "làm điều gì đó vui vui mà không nghĩ đến hậu quả", những người muốn "thu hút người xem để kiếm lợi cá nhân", cho đến những người cố tình "gây hoảng loạn hoặc bất ổn xã hội".

Một bài viết đăng trên tờ báo của Trường Đảng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc bình luận rằng:

"AI làm giảm đáng kể rào cản kỹ thuật để tạo ra thông tin giả. Người dùng không còn cần kỹ năng công nghệ cao.

"Chỉ cần nhập câu lệnh cho các công cụ AI, họ có thể nhanh chóng tạo ra văn bản, hình ảnh, âm thanh và video rất thuyết phục… với những nội dung hoàn toàn bịa đặt nhưng vô cùng chân thực, được sản xuất trên quy mô lớn."

Chính quyền Việt Nam cũng đã nhiều lần đưa ra những cảnh báo tương tự, đặc biệt vào giai đoạn tháng 10, tháng 11/2025 – thời điểm Việt Nam trải qua hai trận bão lớn là Bualoi và Matmo. Một số hình ảnh, đoạn video ghi lại cảnh một người đang ngồi trú lũ trên mái nhà đã được lực lượng chức năng xác định là video tạo bằng AI.

Giữa tháng 10/2025, một người phụ nữ ở Cao Bằng đã bị công an mời làm việc với cáo buộc có hành vi đăng tải, chia sẻ một video mà công an xác định là do AI tạo dựng liên quan tới tình hình lũ lụt tại địa phương.

Đưa tin về vụ việc trên, báo chí cho biết người này đã thừa nhận do thiếu hiểu biết nên đã đăng và chia sẻ nội dung sai sự thật, đồng thời gỡ bỏ bài viết, xóa video và cam kết không tái phạm.

Chính quyền 'giảm nhẹ' tình hình

Trong bối cảnh này, Giáo sư Hứa Tiểu Khả từ Đại học Sư phạm Bắc Kinh cho rằng Trung Quốc cần xây dựng một "hạ tầng thông tin đáng tin cậy", bao gồm các hệ thống cảnh báo sớm chính thức của chính phủ và các cổng thông tin về thiên tai mà các cơ quan báo chí có thể truy cập.

Thực chất, chính quyền Trung Quốc và Việt Nam đều luôn kêu gọi người dân chỉ tin vào thông tin tới từ những nguồn chính thức. Cùng lúc, cả hai chính quyền đều được cho là từng "giảm nhẹ" tình hình thực tế khi đưa tin về bão lũ.

Ở Trung Quốc, đã có những trường hợp các nguồn tin chính thức, bao gồm cả truyền thông nhà nước, cố tình giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của thiên tai, khiến một bộ phận công chúng mất lòng tin.

Đầu tháng Bảy, các nhà báo địa phương được yêu cầu "giảm nhẹ" cách diễn đạt về vụ vỡ đập Lục Lam gần Nam Ninh. Theo đó, thay vì gọi là "vỡ đập", họ chỉ được mô tả đó là một "khe hở" hoặc "lỗ mở".

Dường như giới chức muốn khiến vụ việc nghe bớt nghiêm trọng, nhưng hậu quả lại rất thảm khốc. Nước tràn qua đoạn đập bị vỡ đã khiến ít nhất 26 người thiệt mạng ở hạ lưu.

Và đây không phải là trường hợp cá biệt. Năm 2021, nhiều quan chức địa phương bị bắt vì bị cáo buộc che giấu hoặc báo cáo thiếu 139 ca tử vong tại tỉnh Hà Nam.

Những vụ việc như vậy đã tạo ra một khoảng trống niềm tin, khiến các đối tượng xấu dễ dàng lan truyền nội dung giả hơn.

Ở Việt Nam, người dân cũng thường có sự nghi ngờ về những thông tin mà chính quyền công bố.

Vào ngày 22/11/2025, Bí thư Đảng ủy phường Đông Hòa (Phú Yên cũ) Lê Văn Thìn khẳng định trên báo chí rằng trong số 48.000 dân ở đây, chỉ mới khoảng 100 người được sơ tán. Thông tin này sau đó đã bị đục bỏ, khiến nhiều người cho rằng có sự che giấu thông tin.

Cũng vào giai đoạn này, có những ý kiến cho rằng công tác cứu hộ của chính quyền không được thực hiện tốt, một phần do việc Việt Nam mới triển khai chính quyền hai cấp mà được cho là còn nhiều bất cập.

Đáp lại các ý kiến này, chính quyền đã cho báo chí chính thống đăng các bài viết nhằm "đập tan luận điệu xuyên tạc", nhưng xem ra đã bị hiệu ứng ngược.

Một bài viết của Thông Tấn Xã Việt Nam sau khi được chia sẻ trên mạng xã hội đã thu hút hàng loạt bình luận, đa phần phê phán bài viết và phê phán phản ứng của chính quyền.

Các biện pháp xử phạt mạnh tay của chính quyền dường như không dập tắt được sự nghi ngờ của dư luận.

Hình thức xử lý

Ngày 23/7, Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc đã phát động chiến dịch trên toàn quốc nhằm trấn áp nội dung giả liên quan đến lũ lụt và những thảm họa khác.

Cơ quan này yêu cầu các chi nhánh địa phương tập trung xử lý các hành vi như: bịa đặt số liệu, cắt ghép ác ý, dàn dựng hiện trường, gán nhầm các sự kiện lịch sử hoặc giả danh quan chức. Đồng thời, các nền tảng mạng xã hội được yêu cầu tăng cường kiểm duyệt nội dung.

Một cán bộ thuộc Công an thành phố Ninh Ba khẳng định người tạo ra thông tin giả sẽ bị xử lý:

"Internet không phải nơi vô pháp. Cơ quan công an sẽ tiếp tục tăng cường trấn áp các hoạt động phạm pháp trên mạng […]

"Chúng tôi đã thành lập lực lượng chuyên trách giám sát chặt chẽ mạng xã hội, đặc biệt là các nền tảng video ngắn. Các vụ việc sẽ được điều tra và xử lý nhanh chóng với biện pháp rất nghiêm khắc."

Mức xử phạt có thể từ phạt tiền đến 7 năm tù đối với những trường hợp gây hậu quả đủ nghiêm trọng.

Ở Việt Nam, việc đăng tải thông tin sai sự thật phần lớn sẽ bị xử phạt hành chính. Trước đây, mức xử phạt thường được áp dụng là 7,5 triệu. Tuy nhiên, với Nghị định 174, mức phạt đã tăng lên nhiều lần.

Vào giữa tháng Năm, tại tọa đàm chính sách về một số văn bản quy phạm pháp luật do Bộ Công an chủ trì xây dựng trong năm 2026, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng – Phó cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) – cho biết Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 chưa thực sự điều chỉnh hoặc có chế tài đối với hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hay deepfake để tạo ra hình ảnh giả, thông tin giả.

Ông cho biết dự thảo nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân dự kiến bổ sung nhiều quy định nghiêm khắc nhằm xử lý các hành vi này.

Theo ông Tùng, hành vi khởi tạo các sản phẩm giả mạo như video, hình ảnh do AI tạo ra và hành vi phát tán, lan truyền các nội dung này đều sẽ bị xử lý với chế tài nghiêm khắc.