Đảng Cộng sản Việt Nam siết chặt điều cấm đối với đảng viên

Nhiều điểm mới đã được bổ sung vào quy định những điều đảng viên không được làm của Đảng Cộng sản Việt Nam. Có gì đáng chú ý?

Quy định 207-QĐ/TW 2026 về những điều đảng viên không được làm, do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành ngày 26/7, sẽ thay thế Quy định 37/2021.

Quy định mới, có hiệu lực từ ngày ký, cũng có 19 điều, nhưng có nhiều nội dung hơn và chi tiết hơn.

Ủy ban Kiểm tra Trung ương sẽ là cơ quan chính hướng dẫn, giám sát việc thực hiện Quy định 207.

Đây là cơ quan kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật chính của Đảng. Việc xử lý cán bộ các cấp, bao gồm cả các ủy viên Bộ Chính trị, đều dựa trên báo cáo của cơ quan này.

Mở rộng phạm vi

Điều 2 của quy định mới mở rộng phạm vi cấm đảng viên tự ứng cử, nhận đề cử và đề cử các chức danh khi chưa được tổ chức đảng có thẩm quyền cho phép sang các tổ chức tôn giáo, tổ chức nước ngoài.

Trước đây, phạm vi chỉ nằm trong các tổ chức chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị-xã hội, các tổ chức quần chúng được Đảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam giao nhiệm vụ.

Điều 3 bổ sung việc cấm phản bác, phủ định, xuyên tạc lý luận về đường lối đổi mới và có tư duy lợi ích nhóm, cục bộ. Những điểm này đã được lãnh đạo Việt Nam, bao gồm ông Tô Lâm, nhắc tới nhiều lần trong thời gian qua.

Điều 4 cấm hành vi cung cấp, làm lộ, làm mất hoặc viết bài, đăng thông tin, tài liệu, dữ liệu bí mật của Đảng, Nhà nước hoặc những việc chưa được phép công bố, trong đó "dữ liệu" là chi tiết mới.

Điều 5 mở rộng phạm vi hành vi bị cấm, quy định đảng viên không được trực tiếp hoặc cổ xúy việc sáng tác, sản xuất, phát tán các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật độc hại, xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ lãnh tụ, lãnh đạo Đảng, Nhà nước hoặc chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ.

Quy định cũ không có phần "xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ lãnh tụ, lãnh đạo Đảng, Nhà nước, chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ".

Quy định mới này được cập nhật trong bối cảnh có nhiều tranh cãi xung quanh các cuốn sách liên quan tới lịch sử như Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh và Chuyện với Thanh của Nguyễn Thành Nam.

Cả hai cuốn đều bị cáo buộc "bóp méo lịch sử", "phản động", "xuyên tạc sự thật", "xúc phạm lãnh tụ", dù cuốn thứ nhất thuộc thể loại tiểu thuyết, còn cuốn thứ hai được viết ra nhằm tôn vinh lãnh tụ Hồ Chí Minh.

Các sách tiểu thuyết lịch sử Đức Thánh Trần và Hùng khí Đông A (bộ ba cuốn) của nhà văn Trần Thanh Cảnh cũng đang bị dừng phát hành để thẩm định sau khi có những ý kiến cho rằng sách "xuyên tạc bôi nhọ Đức Thánh Trần - Trần Hưng Đạo".

Điều 5 cũng bổ sung việc đảng viên không được dùng internet, mạng xã hội, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo để tạo lập, phát tán thông tin sai sự thật.

Thời gian qua, nhiều người dân đã bị mời làm việc, xử phạt vì đăng tải nội dung bị xác định là dùng AI tạo ra, bao gồm những nội dung mang tính hài hước, giải trí.

Theo Điều 6, đảng viên bị cấm mua chuộc, đe dọa, trù dập, trả thù người khiếu nại, tố cáo, phê bình, góp ý, đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Phần "đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực" là điểm mới và cũng nhất quán với diễn ngôn chống lãng phí mà ông Tô Lâm đưa ra từ những ngày đầu nhậm chức tổng bí thư cho tới nay.

Điều 9 bổ sung điểm "giải trình nguồn gốc của tài sản, thu nhập có biến động không trung thực". Từ ngày 1/7 vừa qua, đảng viên sẽ cần kê khai tài sản khi có biến động từ 1 tỷ đồng trở lên, theo Luật Phòng chống tham nhũng sửa đổi 2025. Mức cũ là 300 triệu đồng.

Việc kê khai tài sản được kỳ vọng là công cụ để chống tham nhũng, nhưng đây vẫn là một vấn đề trầm kha của Việt Nam. Nhiều cán bộ trong những năm qua đã phản ánh rằng việc này phần lớn vẫn mang tính hình thức.

Cấm lợi dụng

Điều 10 bổ sung việc cấm thực hiện huy động, phân bổ, sử dụng nguồn lực thiếu minh bạch, không đúng với chủ trương, quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Tương tự, việc thiết kế tiêu chí, điều kiện mang tính riêng biệt nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân tiếp cận nguồn lực gây ra sự cạnh tranh bất bình đẳng cũng bị cấm.

Trong thời gian qua, đã có nhiều vụ án được xác định là có hiện tượng lựa chọn nhà thầu không tuân theo Luật Đấu thầu, ví dụ như vụ Thuận An hoặc Phúc Sơn.

Mới đây, Thanh tra Chính phủ đã chuyển hồ sơ sang Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý sai phạm của một số nhà thầu và Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) tại dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1. Dự án này được xác định có những dấu hiệu vi phạm Luật Đấu thầu.

Điều 11 bổ sung thêm hành vi nhũng nhiễu, gây khó khăn trong giải quyết thủ tục hành chính.

Việc lợi dụng cơ chế, chính sách thí điểm, đặc thù; chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung để thực hiện hoặc bao che hành vi vụ lợi, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vi phạm quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước cũng bị cấm.

Việc cán bộ né tránh, đùn đẩy, không dám quyết vì sợ sai là một thực trạng cam go mà giới lãnh đạo đã nhiều lần thừa nhận. Thực tế này khiến bộ máy trì trệ, gây ra nhiều hệ quả về kinh tế-xã hội, mà ví dụ thường được dẫn ra nhiều nhất là việc giải ngân đầu tư công tại nhiều địa phương luôn rất thấp so với mục tiêu đề ra.

Từ thực tế đó, các lãnh đạo Đảng Cộng sản – đứng đầu là ông Tô Lâm – đã không ngừng kêu gọi cán bộ "dám nghĩ dám làm". Tuy nhiên, do không có cơ chế rõ ràng, minh bạch, công bằng để bảo vệ những người "dám nghĩ dám làm", nên việc định nghĩa thế nào là "dám nghĩ, dám làm" cũng có thể tùy biến theo vụ việc, tùy thuộc vào cách diễn giải của người có thẩm quyền phân xử. Chỗ này thì có thể là "dám nghĩ dám làm", chỗ kia thì lại rơi vào "lợi dụng". Đây chính là điều khiến những lời kêu gọi "dám nghĩ dám làm" không phát huy tác dụng.

Điều 11 cấm việc "né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm, nói không đi đôi với làm, không làm, làm việc cầm chừng, chậm trễ trong tham mưu, đề xuất và thực hiện nhiệm vụ được giao".

Điều 12 bổ sung việc cấm hành vi lợi dụng việc sắp xếp tổ chức bộ máy để bố trí người không đủ năng lực, uy tín vào vị trí có quyền phân bổ nguồn lực.

Kể từ khi Đảng Cộng sản tái cấu trúc bộ máy, đã có không ít những nghi ngờ, bàn luận về việc cơ cấu "người của mình" vào các vị trí.

Không thiếu những trường hợp lãnh đạo vừa về lại đi, ví dụ như ông Nguyễn Đức Trung giữ chức chủ tịch UBND Hà Nội được 10 ngày thì được Đảng phân công vị trí khác. Hoặc tình trạng có quá nhiều cán bộ có quê quán cùng một địa phương, như tỉnh Hưng Yên, nắm nhiều vị trí quan trọng từ trung ương đến các tỉnh thành cũng gây ra nhiều ý kiến.

Điều 15 bổ sung hành vi "tẩu tán tài sản, hợp thức hóa sai phạm". Điều 19 cấm thêm việc lợi dụng chính sách dân tộc để trục lợi, thực hiện hành vi trái đạo đức xã hội, vi phạm pháp luật.

Những đảng viên làm điều 'không được làm'

Khi kỷ luật đảng viên, Đảng Cộng sản Việt Nam thường có thông báo khái quát rằng người đó đã "vi phạm quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước; vi phạm quy định những điều đảng viên không được làm và trách nhiệm nêu gương, gây hậu quả rất nghiêm trọng, dư luận bức xúc, ảnh hưởng rất xấu đến uy tín của tổ chức đảng, địa phương, cơ quan, đơn vị công tác".

Người dân hiếm khi biết được việc mà những đảng viên bị kỷ luật này đã làm sai cụ thể là gì. Đôi lúc sai phạm của những đảng viên này nặng tới mức bị xử lý hình sự thì người dân sẽ có thêm thông tin về những gì họ đã vi phạm.

Ví dụ mới nhất là trường hợp ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trước đây là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn).

Chiều 28/7, ông này đã bị khai trừ Đảng, mà theo thông báo của Ban Bí thư là "do suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; vi phạm quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, quy định về những điều đảng viên không được làm và trách nhiệm nêu gương".

Ban Bí thư khẳng định vi phạm của ông Trung "gây hậu quả rất nghiêm trọng, dư luận bức xúc, ảnh hưởng rất xấu đến uy tín của tổ chức đảng, địa phương, cơ quan, đơn vị công tác".

Tới tối cùng ngày, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an thông báo khởi tố và bắt tạm giam ông Trung. Khi đó, người dân mới biết ông bị điều tra về hành vi "nhận hối lộ" theo Điều 354 Bộ luật Hình sự.

Khi các vị lãnh đạo chủ chốt như Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc bị xử lý, cho thôi việc và sau đó bị kỷ luật, thì Ban Chấp hành Trung ương Đảng cũng nêu sai phạm của họ một cách chung chung, bao gồm "vi phạm quy định về những điều đảng viên không được làm". Nhưng họ đã có sai phạm cụ thể ở vụ việc nào thì người dân không biết.