Tiểu thuyết 'Đức Thánh Trần' và bộ 'Hùng Khí Đông A' bị dừng phát hành để thẩm định

Sau Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh và Chuyện với Thanh của Nguyễn Thành Nam, tiểu thuyết Đức Thánh Trần và bộ sách Hùng khí Đông A là những tác phẩm mới nhất trở thành tâm điểm của các cuộc chỉ trích trên mạng xã hội.

Nhà văn Trần Thanh Cảnh cho biết hai tác phẩm lịch sử của ông gồm Đức Thánh Trần và bộ ba tiểu thuyết Hùng khí Đông A (Trần Thủ Độ, Trần Quốc Tuấn, Trần Nguyên Hãn) đã bị dừng phát hành để thẩm định.

Theo chia sẻ của ông trên trang Facebook cá nhân tối 28/7, Nhà xuất bản Hội Nhà văn đã ban hành thông báo về việc này từ ngày 23/7. Tuy nhiên, đến chiều tối 28/7, ông mới nhận được văn bản qua ứng dụng Zalo.

Ông Trần Thanh Cảnh cũng cho biết Hội Nhà văn Việt Nam đã thành lập hội đồng thẩm định đối với cuốn Đức Thánh Trần và bộ Hùng khí Đông A.

Trong bài đăng, nhà văn bày tỏ kỳ vọng hội đồng, gồm các nhà văn, nhà nghiên cứu và nhà phê bình văn học, sẽ sớm đưa ra kết luận khách quan về những tác phẩm đã lưu hành trên thị trường sách trong thời gian qua.

Đức Thánh Trần, xuất bản lần đầu tiên vào tháng 12/2017, là tiểu thuyết lịch sử lấy cảm hứng từ cuộc đời Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và bối cảnh triều Trần trong ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông.

Bộ ba tiểu thuyết Hùng khí Đông A gồm ba tập Trần Thủ Độ (xuất bản năm 2018), Trần Quốc Tuấn (năm 2020) và Trần Nguyên Hãn (2021).

Bộ sách, được gộp chung lại thành ấn phẩm giới hạn mang tên Hùng khí Đông A vào tháng 10/2025 nhân kỷ niệm 800 năm triều đại nhà Trần, tiếp tục khai thác các nhân vật và sự kiện của triều Trần, một giai đoạn thường được xem là thời kỳ hưng thịnh trong lịch sử Đại Việt.

Tại lễ ra mắt vào thời điểm đó, tác giả Trần Thanh Cảnh chia sẻ, là một người con họ Trần, ông muốn làm điều gì đó để vinh danh tổ tiên, góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc.

Khi viết, ông chọn cách nhìn nhân vật như những con người đời thường – biết yêu, biết sống, biết hy sinh, để từ đó khắc họa họ như những anh hùng mang phẩm chất thiên phú.

Báo Vietnamnet khi đó đưa tin rằng: "Nhiều ý kiến cho rằng Hùng khí Đông A là tác phẩm giàu chất điện ảnh, xứng đáng được chuyển thể thành phim. Tác giả cũng bày tỏ mong muốn này để lan tỏa tinh thần hào khí Đông A đến đông đảo công chúng."

Bài viết trên vẫn còn truy cập được cho đến trưa 29/7, trong khi một số bài giới thiệu về các tác phẩm này trên truyền thông chính thống và mạng xã hội đã bị gỡ bỏ một cách âm thầm.

Trong số đó có thể kể đến bài viết Sách về ba nhân vật kiệt xuất của triều Trần trên báo VNExpress, Hùng khí Đông A và bộ sách về Vương triều Trần của Trần Thanh Cảnh trên Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật (thuộc bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Một diễn giải mới về Trần Hưng Đạo trên Zing News. Bài viết giới thiệu trên trang Facebook của Nhà xuất bản Hội Nhà văn Việt Nam cũng không còn.

Truyền thông Việt Nam chưa lên tiếng về việc những tác phẩm này bị dừng phát hành.

Thời gian gần đây, một số đầu sách tại Việt Nam đã trở thành tâm điểm tranh luận trên mạng xã hội và trong dư luận, với nhiều ý kiến cho rằng các tác phẩm có dấu hiệu "lật sử", "xuyên tạc lịch sử", "phản động" hoặc "tự diễn biến".

Những nhận định này cũng làm dấy lên nhiều tranh cãi về ranh giới giữa sáng tạo văn học và cách tiếp cận lịch sử, trong bối cảnh trào lưu "đấu tố" đang nổi lên tại Việt Nam.

Trong số các trường hợp thu hút nhiều sự quan tâm có tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh và Chuyện với Thanh của tác giả Nguyễn Thành Nam.

Đầu năm 2026, nhà văn Bảo Ninh đã đề nghị rút Nỗi buồn chiến tranh khỏi danh sách 50 tác phẩm văn học, nghệ thuật tiêu biểu sau ngày đất nước thống nhất.

Trong khi đó, đầu tháng 7/2026, tác giả Nguyễn Thành Nam, một người được biết đến là "kính Bác , yêu Đảng", đã bị khởi tố và bắt tạm giam trong một vụ án có liên quan đến cuốn sách Chuyện với Thanh.

Mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Quy định số 207-QĐ/TW về những điều đảng viên không được làm, trong đó quy định không được "trực tiếp hoặc cổ xúy cho tổ chức, cá nhân sáng tác, sản xuất, xuất bản, tàng trữ, phát hành, phát tán các sản phẩm văn hóa, tác phẩm văn học, nghệ thuật... xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ lãnh tụ, lãnh đạo Đảng, Nhà nước, chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ".

Tranh cãi trên mạng xã hội

Trên mạng xã hội, có nhiều ý kiến, bao gồm của Facebooker Phan Trung Can, rằng những tác phẩm nói trên của nhà văn Trần Thanh Cảnh "xuyên tạc, bôi nhọ Đức Thánh Trần – Trần Hưng Đạo", với những nội dung được cho là "dung tục", từ "hang ổ xuất bản Chuyện với Thanh".

Những người chỉ trích đăng hình chụp các trang sách có những đoạn mô tả cảnh quan hệ tình dục, những chi tiết về ham muốn xác thịt hoặc đời sống chăn gối của các nhân vật lịch sử.

Nhưng trước khi trở thành tâm điểm tranh cãi, các tiểu thuyết về triều Trần của nhà văn Trần Thanh Cảnh từng nhận được nhiều đánh giá tích cực từ các nhà phê bình và độc giả.

Bài viết của báo Vietnamnet, xuất bản thời điểm ra mắt Hào khí Đông A, dẫn lời nhận xét của nhà văn Nguyễn Văn Hùng: "Tác giả đã dám xông vào những vùng trống vắng sử liệu, trở thành nhà thám hiểm cuộc sống. Từ điểm nhìn nhân văn, ông khám phá được nhiều khía cạnh rất đời của Trần Quốc Tuấn – vị Thánh trong lòng dân tộc."

Bài giới thiệu của Nhà xuất bản Hội Nhà văn trích dẫn nhà phê bình Nguyễn Hoài Nam, người đánh giá tích cực về cách Trần Thanh Cảnh xây dựng hình tượng Trần Quốc Tuấn trong Đức Thánh Trần.

Đoạn trích có nội dung:

"Trần Thanh Cảnh khởi thảo Đức Thánh Trần sau khi đã cho ra mắt độc giả hai tập truyện ngắn mang đậm chất hoa tình, thậm chí là tinh thần 'phóng dục' khá đặc trưng cho đất và người Kinh Bắc.

Cái 'nếp' ấy vẫn được ông giữ lại trong cuốn tiểu thuyết lịch sử đầu tay này, qua những trường đoạn viết về ái tình hừng hực nhựa sống và tràn trề đam mê của những đàn ông đàn bà Đại Việt thế kỷ 13.

Đọc những trường đoạn ấy và, nếu tiện, thử làm một vài so sánh, ta sẽ thấy nhân vật của Trần Thanh Cảnh khác với nhân vật của các nhà tiểu thuyết lịch sử tiền bối đến thế nào. Và đó cũng chính là một diễn giải lịch sử khả thể."

Nhiều người cũng đã đưa tác phẩm này vào luận văn thạc sĩ, nhiều người khác cho rằng những người chỉ trích thậm chí còn không hề đọc sách.

Trong khi đó, cũng có những người nói rằng họ đã đọc hết sách, và dù "không thích" nhưng họ thấy các tác phẩm này không đáng bị cho là "dung tục" hay liệt vào "xuyên tạc".

Đến nay, Nhà xuất bản Hội Nhà văn và Hội Nhà văn Việt Nam chưa công bố lý do cụ thể của việc tạm dừng phát hành cũng như nội dung thẩm định đối với các tác phẩm.

Nối tiếp chuỗi tranh cãi

Có một khuôn mẫu trong những cuộc "đấu tố online" gần đây: tranh luận trực tuyến nhanh chóng chuyển thành những chiến dịch chỉ trích cá nhân tác giả, đơn vị xuất bản và những người liên quan, trước khi cơ quan quản lý có kết luận chính thức.

Xu hướng này làm dấy lên nhiều tranh luận về mối quan hệ giữa sáng tạo văn học và cách diễn giải lịch sử.

Tiểu thuyết lịch sử vốn được xem là một thể loại kết hợp giữa dữ kiện lịch sử và hư cấu nghệ thuật.

Trong khi sử học hướng tới việc tái hiện các sự kiện dựa trên tư liệu, tiểu thuyết lịch sử cho phép nhà văn xây dựng đối thoại, tâm lý nhân vật và những chi tiết không được ghi chép trong sử liệu nhằm tạo nên một tác phẩm văn chương hoàn chỉnh.

Chính khoảng không sáng tạo đó nhiều khi cũng trở thành nguồn gốc của các tranh cãi, đặc biệt khi tác phẩm khai thác những nhân vật được xã hội dành sự tôn kính hoặc gắn với ký ức lịch sử quốc gia.

Bên cạnh các tranh luận học thuật, mạng xã hội cũng chứng kiến hiện tượng nhiều người dùng đồng loạt kêu gọi tẩy chay hoặc xử lý các tác phẩm mà họ cho là "sai lệch lịch sử", ngay cả khi chưa có kết luận từ cơ quan chuyên môn.

Một số nhà quan sát cho rằng xu hướng này phản ánh sự gia tăng của các chiến dịch chỉ trích tập thể trên không gian mạng, trong khi những người khác cho rằng việc công chúng lên tiếng phản biện đối với các tác phẩm liên quan đến lịch sử là điều bình thường trong đời sống xã hội.

Trước vụ việc của ông Trần Thanh Cảnh, một số tác phẩm khác cũng từng trở thành tâm điểm tranh luận.

Đầu năm 2026, nhà văn Bảo Ninh đã đề nghị rút tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của ông khỏi danh sách 50 tác phẩm văn học, nghệ thuật tiêu biểu sau ngày đất nước thống nhất. Quyết định này được đưa ra sau khi tác phẩm trở thành chủ đề của nhiều ý kiến chỉ trích trên mạng xã hội.

Nỗi buồn chiến tranh, xuất bản lần đầu vào đầu thập niên 1990, từ lâu đã được xem là một trong những tiểu thuyết Việt Nam đương đại có ảnh hưởng lớn và đã được dịch ra nhiều ngôn ngữ.

Tuy nhiên, tác phẩm cũng nhiều lần trở thành đối tượng của các tranh luận về cách nhìn chiến tranh và lịch sử: nhiều người chỉ trích rằng sách thể hiện "cái nhìn đen tối về bộ đội Cụ Hồ".

Gần đây nhất là trường hợp cuốn sách Chuyện với Thanh của tác giả Nguyễn Thành Nam.

Đầu tháng 7/2026, ông Nguyễn Thành Nam đã bị khởi tố và bắt tạm giam về tội tuyên truyền chống nhà nước trong một vụ án có liên quan đến cuốn sách này. Trước đó, ông được nhiều người biết đến trên mạng xã hội với hình ảnh là một người "kính Bác, yêu Đảng".

Vụ việc thu hút sự chú ý bởi nó cho thấy ngay cả những tác giả có quan điểm được xem là gần gũi với hệ thống chính trị cũng có thể đối mặt với các vấn đề pháp lý liên quan đến hoạt động xuất bản.

Việc thu hồi sách và bắt giữ ông Nguyễn Thành Nam cũng cho thấy rủi ro của nghề xuất bản sách tại Việt Nam, nơi mà công tác xuất bản hoàn toàn nằm dưới sự quản lý của nhà nước.

Nhà văn Trần Thanh Cảnh là ai?

Nhà văn Trần Thanh Cảnh sinh năm 1959, quê ở thị trấn Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.

Ông là một trường hợp khá đặc biệt trong văn đàn Việt Nam. Xuất thân là dược sĩ và doanh nhân, ông chỉ bắt đầu cầm bút khi đã ngoài 50 tuổi.

Tác phẩm đầu tay Kỳ nhân làng Ngọc (NXB Trẻ, 2015) nhanh chóng gây tiếng vang, được giới phê bình đánh giá cao và mang về cho ông Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam ở hạng mục văn xuôi cùng năm.

Các sáng tác như Đại gia (2013), Kỳ nhân làng Ngọc (2015), Mỹ nhân làng Ngọc (2016)… đều phảng phất hình ảnh làng quê Bắc Ninh, đặc biệt là làng Ngọc – nguồn cảm hứng xuyên suốt trong hành trình sáng tác của ông.

Từ năm 2018 đến 2021, ông tập trung viết tiểu thuyết lịch sử với ba nhân vật kiệt xuất nhà Trần: Trần Quốc Tuấn (2018), Trần Thủ Độ (2020) và Trần Nguyên Hãn (2021).

Năm 2016, một năm sau khi tập truyện ngắn Kỳ nhân làng Ngọc đoạt Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam, ông không được kết nạp hội viên hội này.

Sau sự việc trên, ông đã rút hồ sơ và tuyên bố không tiếp tục xin gia nhập hội. Đến cuối năm 2022, ông được kết nạp theo lời mời của Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều.

Vào ngày 30/12/2022, ông Cảnh đã tuyên bố sẽ rút khỏi Hội Nhà văn Hà Nội với lý do mấy năm qua ông đã không tham dự các hoạt động chuyên môn và không đóng hội phí hằng tháng.

Tới đầu tháng 1/2023, nhà văn Trần Gia Thái – Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội – đã ký quyết định có nội dung: "Xóa tên hội viên Hội Nhà văn Hà Nội với ông Trần Thanh Cảnh, sinh ngày 13/1/1959."

Đối với trường hợp của Đức Thánh Trần và Hùng khí Đông A, kết quả thẩm định của hội đồng do Hội Nhà văn Việt Nam thành lập sẽ là cơ sở để quyết định số phận của các tác phẩm trong thời gian tới.

Cho đến khi có kết luận chính thức, những tranh luận xoay quanh bộ sách vẫn chủ yếu diễn ra trên mạng xã hội và chưa được xác nhận bởi cơ quan có thẩm quyền.