Quy định mới siết chặt việc xuất bản sách về lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, vì sao?

Luật Xuất bản mới quy định các tác phẩm, tài liệu về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước và anh hùng dân tộc phải được nhà xuất bản thẩm định bản thảo trước khi xuất bản.

Những xuất bản phẩm có nội dung nói trên chỉ được phát hành sau khi có ý kiến của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Đây là một trong những nội dung trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản đã được Quốc hội thông qua vào hôm 24/8, với 472/475 đại biểu có mặt tham gia biểu quyết tán thành.

Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Trước đó vào hôm 14/8, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh đã có báo cáo, giải trình trước Quốc hội về dự thảo này.

Bà Thanh cho biết sách viết về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia hay lãnh tụ sẽ phải qua ba lớp kiểm soát trước khi được phát hành.

Lớp thứ nhất là thẩm định của nhà xuất bản, lớp thứ hai là cơ quan chủ quản kiểm tra kết quả thẩm định và lớp thứ ba là cơ quan quản lý nhà nước đọc kiểm tra lưu chiểu, cho ý kiến trước khi phát hành.

"Việc tăng cường kiểm soát nhằm nâng cao trách nhiệm của nhà xuất bản, của cơ quan chủ quản, cơ quan quản lý nhà nước trong quy trình xuất bản," bà cho hay.

Trước đó, Luật Xuất bản 2012 không có những quy định nói trên liên quan đến tác phẩm về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia hay lãnh tụ.

Chính sách siết chặt kiểm duyệt đã được triển khai sau các diễn biến đáng chú ý gần đây, trong đó có vụ cuốn sách Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng bị cáo buộc xúc phạm lãnh tụ Hồ Chí Minh từ một làn sóng đấu tố.

Năm người liên quan đến việc viết và xuất bản cuốn sách này đã bị khởi tố, trong đó có tác giả Nguyễn Thành Nam và ba lãnh đạo chủ chốt của Nhà xuất bản Hội Nhà văn.

Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều cũng bị cách hết các chức vụ trong đảng vào ngày 30/7.

Gần một tháng sau, vào hôm 24/8, ông đã bị bãi nhiệm chức Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam.

Cục Báo chí cũng đã có công văn chỉ đạo các cơ quan chấn chỉnh công tác tuyên truyền trên báo chí.

Theo công văn này, thời gian qua đã có một số cơ quan báo chí đăng, phát thông tin "có nội dung vi phạm quy định của pháp luật và quy định của Đảng, trong đó có những thông tin liên quan đến đề tài lịch sử, lãnh tụ, các vấn đề nhạy cảm, phức tạp, gây ảnh hưởng không tốt đến chất lượng, uy tín của hoạt động báo chí".

Trước đó, cuốn Nỗi buồn chiến tranh của tác giả Bảo Ninh cũng gặp "sóng gió" sau khi được xướng tên là một trong "50 tác phẩm văn học – nghệ thuật xuất sắc sau thống nhất" vào tháng 11/2025.

Việc này đã vấp phải sự chỉ trích của một số tướng quân đội và cựu chiến binh.

Trên trang Facebook cá nhân, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, cựu Cục trưởng Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam "yêu cầu ban tổ chức phải thu hồi sự vinh danh này", đồng thời soạn một bản kiến nghị rà soát nội dung và xem xét xử lý tác phẩm.

"Khi tôi làm Cục trưởng tôi đã cố gắng đọc hết 'Nỗi buồn chiến tranh' của Bảo Ninh và tôi đã thấy cái mùi phản trắc lồng vào tiểu thuyết để hạ thấp tính anh hùng của quân đội ta và đã nhen nhóm sự lật sử thông qua văn học nghệ thuật..," ông viết.

Tới tháng 1/2026, Nỗi buồn chiến tranh được rút ra khỏi danh sách 50 tác phẩm xuất sắc sau 1975.

Lý do, báo chí Việt Nam đưa tin, là vì Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đánh giá lại toàn diện, tổng thể quá trình bình chọn và "trao đổi, lắng nghe ý kiến và tôn trọng nguyện vọng của tác giả.