Mỹ-Iran bắt đầu đàm phán tại Thụy Sĩ khi Tehran tuyên bố đóng Eo biển Hormuz

Các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Mỹ và Iran dự kiến sẽ bắt đầu tại Thụy Sĩ, bất chấp việc quân đội Iran tuyên bố đã đóng cửa eo biển Hormuz một lần nữa để đáp trả các cuộc tấn công của Israel vào miền nam Lebanon.

Quân đội Mỹ đã bác bỏ tuyên bố này, nói rằng "hoạt động giao thông hàng hải vẫn tiếp tục diễn ra". Iran nói việc đóng Eo biển Hormuz là phản ứng trước các cuộc không kích chết người của Israel tại Lebanon, mà Tehran cho là vi phạm thỏa thuận giữa Iran và Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh.

Cuối ngày 20/6, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã rời Washington đến Thụy Sĩ để tham dự các cuộc đàm phán.

Một phái đoàn Iran, bao gồm Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi, đã đến nơi.

Vòng đàm phán mới dự kiến sẽ bắt đầu vào hôm 21/6. Ông Vance cho biết ông hy vọng sẽ đạt được tiến triển về "vấn đề hạt nhân" và "vấn đề ngừng bắn ở Lebanon".

Phát biểu với báo chí trước khi lên máy bay, khi được hỏi về các cuộc đụng độ giữa Israel và Hezbollah cũng như các cuộc không kích của Israel ở miền nam Lebanon, ông Vance nói: "Tình hình thực sự đang trở nên tốt hơn và đang dần lắng xuống."

"Đây sẽ là vấn đề mà chúng tôi phải liên tục xử lý để bảo đảm cả Israel và Lebanon đều được an toàn và ổn định. Về cơ bản, mục tiêu của việc này là làm cho toàn bộ khu vực an toàn và ổn định", phó tổng thống Mỹ cho hay.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baghaei, cho biết nước này sẽ "yêu cầu phía bên kia thực hiện các cam kết của mình".

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif sẽ tham dự lễ khai mạc các cuộc đàm phán, theo thông báo từ văn phòng của ông gửi tới BBC.

Pakistan đã đóng vai trò trung gian hòa giải trong suốt cuộc chiến và từng tổ chức một vòng đàm phán trước đó giữa Mỹ và Iran.

Đầu tuần này, tổng thống Mỹ và Iran đã ký một thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt chiến tranh, bao gồm cả ở Lebanon, có hiệu lực ngay lập tức. Thỏa thuận này bao gồm cam kết tiếp tục đàm phán để đạt được thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày tới.

Điều làm tình hình thêm phức tạp là các cuộc giao tranh vẫn đang tiếp diễn giữa Israel và Hezbollah, lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn, hoạt động tại vùng ngoại ô phía nam thủ đô Beirut của Lebanon.

Hôm 20/6, ít nhất 47 người đã thiệt mạng ở Lebanon sau một loạt các cuộc không kích của Israel, Bộ Y tế nước này cho biết.

Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho biết họ đã tấn công 80 mục tiêu liên quan đến Hezbollah và tiêu diệt "hàng chục" thành viên của tổ chức này.

IDF cho biết thêm bốn binh sĩ của họ cũng đã thiệt mạng.

Israel và Hezbollah tiếp tục đấu hỏa lực kể từ khi thỏa thuận giữa Mỹ và Iran được công bố, nhưng vào chiều 19/6, một lệnh ngừng bắn ngay lập tức giữa hai bên đã được xác nhận.

Trước khi đạt được thỏa thuận, Israel tuyên bố không có ý định rút quân khỏi Lebanon và khẳng định xung đột với Hezbollah là hoàn toàn tách biệt với cuộc chiến nhằm vào Iran.

Hezbollah cho rằng các cuộc tấn công của Israel ở Lebanon là một nỗ lực nhằm "phá hoại" thỏa thuận lớn hơn giữa Mỹ và Iran.

Chính phủ Mỹ đã chỉ trích các hoạt động quân sự đang tiếp diễn của Israel tại Lebanon. Quốc gia này bị cuốn vào cuộc chiến sau khi Hezbollah phóng tên lửa vào Israel để đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel khiến Lãnh tụ tối cao Iran thiệt mạng.

Bộ Y tế Lebanon cho biết 4.057 người đã thiệt mạng kể từ khi xung đột giữa Israel và Hezbollah bùng phát trở lại vào ngày 2/3.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố các cuộc không kích của Israel nhằm vào Lebanon đã vi phạm các cam kết ngừng bắn, đồng thời cho biết Eo biển Hormuz – vốn được mở lại sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh – nay đã bị đóng cửa.

Để biện minh cho quyết định đóng Eo biển Hormuz, quân đội Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận Mỹ-Iran khi không thực hiện điều khoản đầu tiên trong bản ghi nhớ gồm 14 điểm giữa hai bên. Điều khoản này quy định về việc "chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon".

Tuy nhiên, sau tuyên bố của Iran, người phát ngôn Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), ông Tim Hawkins, cho biết "hoạt động giao thông hàng hải vẫn đang diễn ra".

Ông nói lực lượng Mỹ đang "theo dõi tình hình để bảo đảm điều này tiếp tục được duy trì", đồng thời nhấn mạnh rằng "Iran không kiểm soát Eo biển Hormuz".

CENTCOM cho biết trong ngày 20/6 đã có 55 tàu thương mại đi qua eo biển này, vận chuyển hơn 17 triệu thùng dầu cho thị trường toàn cầu.

BBC Verify đã giám sát các dữ liệu theo dõi cho thấy ít nhất năm tàu chở dầu đã đi qua Eo biển Hormuz hôm 20/6, trong khi một số tàu dường như đã quay đầu tại khu vực này.

Iran trên thực tế đã phong tỏa Eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Israel tấn công nước này vào ngày 28/2, gây chấn động các thị trường năng lượng toàn cầu.

Eo biển Hormuz đủ sâu để các tàu chở dầu thô lớn nhất thế giới lưu thông. Đây là tuyến hàng hải quan trọng được các nhà sản xuất dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn ở Trung Đông, cũng như các khách hàng của họ trên toàn thế giới sử dụng.

Theo ước tính của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong năm 2025, khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ đã đi qua Eo biển Hormuz mỗi ngày. Con số này tương đương gần 600 tỷ USD giá trị thương mại năng lượng mỗi năm.