Қарши-Хонобод илк уран кукунларидан маҳаллий одамлар касал бўлишган O'zbekiston, AQSH, dunyo, yangiliklar

АҚШда Ўзбекистондаги Қарши-Хонобод ҳарбий базасида бўлганлари сабабидан касалланган ёки вафот этган америкалик ҳарбийлар иши бўйича янги тафсилотлар очиқланди.

Шулардан бири 2001 йили ҳарбий базани америкаликлар учун тайёрлаётган маҳаллий қашқадарёликлар уран қолдиқларидан касалланганларидир.

Шу кунларда АҚШдаги оммавий ахборот воситалари америкаликларга K2 номи билан таниш Қарши-Хонобод ҳарбий базасида саломатлигини йўқотган ветеранлар иши билан боғлиқ янги тафсилотлар ҳақида мақолалар эълон қилишаяпти.

Алоқадор мавзулар:

Ветеранлар ишига таниқли америкалик телебошловчи комедиячи Жон Стюарт ҳам қўшилди, у давлатдан йўл қўйилган камчиликлари тузатилиши ва бетоб собиқ ҳарбийларга муносиб ёрдам эришилишига ҳаракат қилмоқда.

2022 йили АҚШда Президент Жо Байден имзолаган PACT деб номланган қонун кучга кирган, у K2 ветеранларининг саломатлигига оид кўпгина масалаларни қамраб олган, лекин бу қонун радиация юқтиргани товон масаласини ўз ичига олмаган.

Энди ушбу иш бўйича ўтказилган мустақил текширув ветеранлар ташкилоти, Пентагон ва ҳукуматга тақдим этилиб, ушбу текширувга мос чоралар кўрилишига эришиш мақсади кўзланмоқда.

Текширув хулосалари билан АҚШдаги Ассошиэйтед Пресс ахборот агентлиги билан танишган.

АП хабар қилишича, ушбу текширувда 2001 йили Хонобод тупроғида радиация даражаси нормадагидан 24000 баравар юқори бўлган деган хулосага келинган.

2001 йил 11 сентябрдаги АҚШдаги портлашлар ортидан Афғонистонга ҳужум қилишга қарор қилинди, АҚШ етакчилигидаги ҳарбий коалицияга Ўзбекистон ўз еридан фойдаланишга рухсат берди.

Қарши шаҳри яқинидаги Хонобод АҚШ ҳарбий базаси учун берилди.

Ўша пайтда Хонобод Совет кимёвий қуролларини йўқ қилиш жойи бўлиб хизмат қилган.

У ерга биринчи бўлиб борган Америка ҳарбийлари бутун ҳудуд Совет замонидан қолган қолдиқлар, вайрон бўлган бункерлар, ракета парчалари ва сочилиб ётган жуда радиоактив уран кукунлари сочилиб ётганини кўрганлар.

Бу радиация юқори кўтарилиб ён-атрофдаги одамлар соғлиғига зарар етказиши учун шамол кўтарилишининг ўзи етарли бўлган.

Мустақил терговда айтилишича, Хонободдаги тупроқ ва сув намуналарини олиш учун АҚШ армияси сержанти Мэттю Николс 2001 йил ноябр ойида юборилган.

Жойни Америка ҳарбийлари келиб жойлашишлари учун тайёрлашга киришган маҳаллий ишчилар бош оғриғига дуч келиб қусиб бошлаганлар.

Сержант Мэттю Николс ракета парчалари ичидан сариқ кукун ерга сочилиб ётгани, радиация даражасини кўрсатадиган жиҳози "чинқираб юборган"ини айтиб берган.

Булдозерлар аллақачон анча ҳудудни қазиб текислаган бўлган, шунинг учун радиоактив уран тушган жойни тўла аниқлашнинг имкони бўлмаган.

Қўмондонликка бу ҳақда ҳисобот берилганидан кейин қайси жойларда ҳарбийлар яшайдиган чодирларни жойлаштирмаслик харитаси тузиб чиқилган.

АҚШ ҳарбий раҳбарияти ўзларининг ўша пайтдаги текшируви Хонобод базасидаги шароит инсонлар саломатлиги учун яшашга яроқли деган хулосага келганини айтади.

Ўтган йили апрелида АҚШда ветеранларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш билан шуғулланадиган бир неча ташкилот АҚШ Мудофаа вазирлигини судга бердилар.

Ўша даъво ишида айтилишича, Қарши-Хонобод ҳарбий базасида 2001 ва 2005 йиллар орасида 15800 атрофида АҚШ ҳарбийси бўлган.

2005 йил 13 майдаги Андижон қирғинини АҚШ раҳбарияти қоралаши ортидан марҳум президент Ислом Каримов Хонобод базасидан чиқиб кетишни талаб қилди, бунга америкаликлар кўнишга мажбур бўлдилар.

Қарши-Хонобод ҳарбий базасида хизматини ўтаган ва саратонга чалинган ҳарбий ветеранлар номидан ташкиллаштирилган даъво ишида айтилишича, АҚШлик ҳарбий расмийлар бу базада уран, кимёвий қуроллар ва асбест сингари инсон саломатлиги учун хатарли материаллар борлигини билганлари ҳолда аскарлардан яширганлар.

2021 йили собиқ АҚШ президенти Трамп Қарши-Хонобод ҳарбий базасида америкалик аскарлар саратонга чалинганини текширишга фармон берган эди.

Ўшанда Хонободда бўлган 490 дан ортиқ ҳарбийнинг саратонга чалингани, 2000 дан ортиқ аскар турли хасталикларга чалингани аниқланган.

https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002