Ўзбекистон: Мирзиёев тизимни синдирмоқчи, бунга ўзбекистонликлар нима дейди?

Ўзбекистон президентининг баён қилишича, мамлакатда "Менга бермасанг, мен қўл қўймайман", деган тизим ҳалиям бор.

Президент Шавкат Мирзиёевга кўра, "Буни қандай бўлмасин синдириш керак".

Аммо, Ўзбекистон президентининг расман эътироф этишича, бу тизимни(таҳр.) "синдириш осон бўлмаяпти".

"Чунки ҳаммаси шундай ишлашга ўрганган".

Шавкат Мирзиёевнинг бу сўзлари шу йилнинг 5 апрел куни бўлиб ўтган видеоселектор чоғида янграган.

Видеоселектор йилнинг биринчи чораги якунлари бўйича Давлат бюджетига тушумлар ва экспорт прогнозлари ижроси натижадорлиги ҳам биринчи ярим йиллик учун белгиланган кўрсаткичларнинг сўзсиз бажарилишини таъминлаш масаласига бағишланган.

Ўзбекистон президенти айни шу видеоселектор чоғида тадбиркорлар муаммоларига алоҳида тўхталиб ўтаркан, худди шу каби фикрларни изҳор этган.

"Агар, шу балодан ҳам қутулиб олсак, тадбиркорларга кўп енгиллик бўларди", - деган президент Мирзиёев.

Ўзбекистон: Мирзиёев, ислоҳотлар ва коррупция

Ўзбекистон: Президент Мирзиёев мамлакатнинг халқаро рейтинглардаги ўрнини оширишни буюрди

Коррупция энг кам бўлган 5 мамлакат қайси?

"Коррупция-Ўзбекистон жисмидаги саратон"

Бу Ўзбекистон президентининг ўзи қудратга келган икки ярим йилдан ортиқроқ вақт ичида каттаю кичик минбарлардан давлат амалдорлари ва коррупция масаласига илк бор алоҳида эътибор қаратиши эмас.

Президент Мирзиёев ўз чиқишларида коррупцияга қарши аёвсиз курашиш ва яширин иқтисодни очиққа чиқаришга ваъда берган.

Ўзбекистон мустақиллиги тарихидаги "Коррупцияга қарши кураш тўғрисида"ги илк қонун ҳам айнан Шавкат Мирзиёев томонидан имзоланган.

Бу қонуннинг имзоланиши Мирзиёев президент ўлароқ расман қасамёд келтиришидан саноқли ҳафталар ўтиб амалга ошган.

Мазкур қонуннинг 17 йил кечикиб ва ниҳоят кучга кириши ўша пайтда аксарият экспертларнинг умидбахш акс-садоларига ҳам сабаб бўлмай қолмаган.

Мирзиёев бунинг ортидан мамлакатда коррупцияга қарши курашнинг икки йиллик дастурини ҳам имзолагани хабар берилган.

Янги дастур мазкур қонуннинг амалга тадбиқ қилиш чорларини ўз ичига олиши айтилган.

Президент Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон президенти этиб сайланганидан бери қатор юқори даражали мулозимлар терговга тортилган ва баъзилари устидан жиноий ишлар очилган.

Яқинда пойтахт Тошкентдан Ўзбекистон Олий Мажлиси Қонунчилик палатасида Коррупцияга қарши курашиш қўмитаси ташкил этилаётганига оид расмий хабарлар ҳам олинган.

Айни дамда, собиқ президент Ислом Каримов даврида коррупция айблари билан лавозимидан олинган қатор мулозимлар ҳукуматга қайтган.

Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистонда "Менга бермасанг, мен қўл қўймайман", деган тизим ҳалиям бор эканига оид эътирофи президент ўзи ва ҳукуматининг айни шу саъй-ҳаракатлари манзарасида кузатилган.

Бу нима дегани?

Марҳум президент Ислом Каримов даврида Ўзбекистон дунёда энг кўп коррупция ботқоғига ботган давлатлар қаторидан ўрин олган.

Энг сўнгги халқаро ҳисоботларда ҳам Ўзбекистоннинг ҳали-ҳануз анчайин қуйи ўринларда қолаётгани боис, президент Мирзиёевнинг бу хусусдаги сўнгги баёноти ҳам иқтисодий экспертларнинг нигоҳларидан четда қолмаган.

"Бу - коррупцияга қарши кураш йўлида ўтган икки йил ичида қўл урилган чора-тадбирларнинг самарасиз бўлаётгани эътирофи эмасмикан?", каби саволлар ҳам ўртага отилган.

Орада кечган қисқа вақт давомида Шавкат Мирзиёевнинг иқтисод, ташқи сиёсат ва инсон ҳуқуқлари соҳасини ислоҳ этишда муайян ютуқларга эришганини қайд этса-да, "коррупцияга қарши кураш масаласида бу натижа деярли нолга тенг", - дейди, жумладан, Лондондан мустақил таҳлилчи Алишер Илҳомов.

"Бу ерда ҳам яна ўша муаммо - ҳаттоки Ўзбекистонда амалда бўлган қонунларнинг ижроси учун сиёсий ироданинг йўқлиги".

Экспертга кўра, бунга жиноий йўл билан топилган ёки шунга шубҳа қилинган даромадларни легаллаштириш тўғрисидаги қонуннинг ўзи ҳам бир мисол бўла олади.

"Яқинда бўлиб ўтган матбуот анжумани чоғида икки вазир муовини ва Тошкент шаҳар ҳокими қонун мамлакатга келаётган сармоялар эгаси кимлигини текширишга масъулламаслигини айтишди. Мавжуд ҳолат эса, уларнинг нафақат бунга қанчалик бефарқликлари қайғули ҳолати, балки мамлакатда амалда бўлган қонунларни шунчаки инкор қилаётганликларини ҳам кўрсатади", - дейди таҳлилчи.

Унга кўра, "ҳеч бўлмаганда, Ўзбекистонда мавжуд бўлган қонунлар бажарилган тақдирда ҳам, коррупцияга қарши кураш соҳасида ҳам муайян ютуқларга эришилган бўларди".

"Лекин биз бунга гувоҳ бўлмаяпмиз. Фақат минбардан туриб, ҳавони зил титратиш ёки қандайдир давлат аппарати ходимларининг маҳкамага тортилишларини кўриб турибмиз", - дейди эксперт Илҳомов.

Суҳбатдошнинг айтишича, ҳатто, шунда ҳам, бу иш билан алоқадор маҳкама жараёнларининг аксариятида лозим даражада далиллар, очиқлик, шаффофлик етишмайди.

"Мавжуд ҳолат эса, бунинг қонун устуворлиги эмас, бир-бирларининг ўринларини эгаллаш учун кланлар ўртасида кечаётган қандайдир яширинча кураш эканига оид гумонларга ҳам етакламай қолмайди".

"Суд тизимининг мустақиллиги ва адолатнинг қарор топишигина коррупцияга қарши курашда энг муҳим фактор бўлади", - дейди эксперт.

Аммо, унга кўра, аксарият собиқ Шўро давлатларида бўлгани каби, Ўзбекистонда ҳам суд тизимининг тўлиқ мустақиллиги таъминланмаган.

Экспертнинг таъкидлашича, "сиёсий иродасиз, коррупцияга қарши кураш масаласида ҳам бирор бир ютуққа эришиб бўлмайди".

"Агар, коррупцияга қарши курашиш учун ҳақиқий истак бўлганида, қонуннинг ижросини назорат этувчи тизим ўрнатилган бўларди", - дейди у.

Суҳбатдошга кўра, "Халқбозлик руҳидаги чиқишлар етарлича эса-да, коррупцияга қарши изчил амалий чоралар йўқ".

Ўзбекистонликлар нима дейди?

Ўзбекистондаги коррупция ҳоллари сўнгги йилларда турли ижтимоий мулоқот тармоқларида ҳам қизғин муҳокама мавзуларидан бири бўлиб келади.

Бу каби ҳолатларга ўзбекистонлик интернет фойдаланувчилари қолдираётган изоҳлар эса, танқидийсидан тортиб, мавжуд муаммонинг ечимини топишга қаратилган тавсиявийси қадар мазмун касб этади.

Президент Шавкат Мирзиёевнинг бу хусусдаги, таъбир жоиз, 5 апрел кунги эътирофи ҳам уларнинг диққат-эътиборларидан четда қолмаган.

Биргина Би-би-си Ўзбек Хизматининг ижтимоий мулоқот тармоқларидаги аккаунтларида қолдирилган фикрларнинг ўзи бир неча ўнга етган.

- Бу ўзига хос жараён, битта гап билан тушунтириш қийин. Фуқаролар уйғониши керак, "моя хата с краю, ничего незнаю" билан иш битмайди. Кўпроқ ўқиб, амал қилиш даркор!, - деган akademikbfa.

dilshod__shamsiddinov нинг ёзишича, "poraxo'rlik va yolg'onchilik oxirgi paytda juda ko'payib ketdi. Hamma narsa, maktabdan ta'lim tizimini yana ham ko'proq isloh qilish kerak. To'g'risi, viloyatlardagi 80 foiz maktablardagi o'qituvchilar dars berishga noloyiq. O'qituvchilar dars bilan birga qo'shib tarbiyani ham berishi kerak, uning uchun o'qitiuvchi psixolog bo'lishi kerak. Bizni maktablarda faqat davlatni sevish haqida gapiraveradi, lekin o'sha tuyg'uni his qildirib bera olmaydi. Uning ustiga ota-onalarda ham gap katta. Agar, maktabda bola haqiqiy tarbiyani olmasa, undan keyin foydasi yo'q, qo'rqitadimi, qamaydimi, farqi yo'q, bilganini qilaveradi".

- Менимча, бу оддий баландпарвоз гапларгаям халқ кўникиб бўлди. Лекин халқ, ўзбек миллатининг 40% эзиляпти, десам адашмайман. Умр инсонга бир бора берилади. ЎЗБЕК эркаклар энг гуллаган, тоғни талқон қиладиган пайтини айрим ёшларимиз бошқа давлатларда ўтказяпти. Умри ўтяпти, лекин, - дебди rinsam0202.

i_el_m_ га кўра, "Пора ҳамма вақт бўлган ва ҳозир ҳам бор, ҳатто Америкада. Буни йўқотиш учун тизимни 100% электронлаштириш керак, мансабдорнинг мижоз билан алоқасини йўқотиш керак. Кегин".

alexandro_xivo, "Олий жазони қўллаш керак", дебди.

lochin_2001 нинг ёзишича, "Hammani yoshlarga alishtirish kerak, shunda poraxo'rlik yo'qoladi, butun tizimni yoshlar qo'liga topshirish kerak".

uzkorfly, "Xudo xohlasa, 5-10 yillarda davlatimiz ahvoli ancha yaxshilanadi. Sabr qilishimiz kerak. O'zimiz ham davlat rivojiga oz bo'lsa-da yordam berishimiz kerak...", деб ёзибди.

suxrob_1707, "Фойдаси йўқ, балиқ бошидан сасийди. Авваламбор vухолифатни киргизсин Oзбекистонга? кейин натижа кутсин бошsа органлардан. Чунки мухолифат кимни кимлигини яхши билади. Президентга шу системани синдириш ростдан керак бўлганда, аллақачон синдирган бўларди", деган фикрда.

boybabayevn нинг ёзишича, "Avvalo odamlarda dinga muhabbatni oshirish kerak! Tashkilot xodimlariga ham namoz o'qish imkoniyati va dinimiz haqida sof ma'lumotlarni yetkazishni yo'lga qo'yish kerak! Qalbi pok kimsa poraxo'rlikka qarshi bo'ladi albatta!".

Халқаро баҳо

Нуфузли Халқаро Транспаренси ташкилотининг коррупция бўйича охирги йиллик ҳисоботида Ўзбекистон 180та давлат ичидан 158-ўринни эгаллаган.

Ҳисобот Ўзбекистонни олигарх-авторитар давлат сифатида тасвирлайди.

Унга кўра, Ўзбекистонда давлат ресурслари ҳокимият элитаси ҳокимиятни сақлаб қолиш учун суиистеъмол қилинади.

"Мамлакатда коррупциянинг кўлами ва шакллари ҳақида маълумот чекланган бўлса-да, мавжуд далиллар коррупция кенг тарқалганлигини ва фуқароларнинг кундалик ҳаётига таъсир кўрсатишини намойиш қилади. Коррупция мамлакат элитасига табиий захираларини ноқонуний равишда ўзлаштиришга имкон беради ва пахта плантацияларида инсон ҳуқуқлари бузилишига ёрдам беради," дейилади ҳисоботда.

Транспаренсига кўра, Ўзбекистон ҳукуматининг кенг кўламли ва систематик коррупцияга қарши кураши суст бўлиб қолмоқда.

Ташкилот Ўзбекистон ҳукумати идораларининг халқ олдидаги жавобгарлигини ошириш учун ҳақиқий ҳуқуқий ва институционал ислоҳотлар зарур эканини таъкидлайди.

Президент Шавкат Мирзиёевнинг ташаббуслари асосида қатор иқтисодий дастурлар ишлаб чиқилган бўлса-да, Ўзбекистон ҳукумати Коррупцияга қарши кураш йўлида муайян стратегияни ишлаб чиқмаган.

Ўзбекистон Марказий Осиёнинг аҳолиси энг катта сондаги бўлган давлати ҳисобланади.

Яқинда эълон қилинган расмий ҳисоб-китобларда ҳозир мамлакат аҳолисининг сони 33 миллиондан ошиши кўрилади.

Мамлакатнинг аксарият аҳолиси чекка қишлоқ ҳудудларида яшайди, ишсизлик ва камбағаллар сонининг кўплиги қолган аксарият минтақа давлатлари каби Ўзбекистонга ҳам хос кўрилади.

Ойлик маошлари мавжуд нарх-наволарга қанчалик мутаносиб экани, йилларки, кўпчилик ўзбекистонликларнинг шикоятларига сабаб энг асосий мавзулардан бири бўлиб келади.

Миллионлаб ўзбекистонликларнинг тирикчилиги эса, мамлакат ўз мустақиллигини қўлга киритган чорак асрдан ортиқроқ вақтки, улар четда банд бўлган меҳнат муҳожирлиги орқасидан ўтади.

Экспертлар мамлакатда кенг кўламда илдиз отган порахўрлик ҳолларига худди шу каби ижтимоий-иқтисодий факторларнинг роли ҳам озмунча эмаслиги, коррупция муаммосининг комплекс ечими худди шу омилларни ҳам кўзда тутиши, қамраб олиши кераклигини таъкидлашади.

Шавкат Мирзиёев президентлик ваколатининг илк йили, яъни 2017 йилда "Ижтимоий фикр" ўтказган сўров иштирокчиларининг қарийб 57 фоизи Ўзбекистонда коррупция борлигини таъкидлаган.

Бу вақтгача "Ижтимоий фикр" респондентлари асосан ҳаётдан ва давлат олиб бораётган сиёсатдан мамнунлигини изҳор қилиб келган.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek