ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኢትዮጵያ፡ ግብፂ፡ ኢራን፡ ስዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ኣብ 2024 ብወግዒ ሓደስቲ ኣባላት ብሪክስ ከምዝዀና ተገሊጹ ኣሎ። ንምዃኑ ዕላማ ናይዚ ብራዚል፡ ሩስያ፡ ህንዲ፡ ቻይናን ደቡብ ኣፍሪቃን ዝቖመ ጉጅለ እንታይ እዩ?

ኢትዮጵያ ኣባል ዝዀነትሉ ጉጅለ ብሪክስ እንታይ ከተግብር’ዩ ዝደሊ?

ኩባንያ ዳህሳስ ኣልፋ ዘተበሃለ ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ዳህሳስ ማዕድናት ዘካይድ ዘሎ ትካል፡ ኣብ ዞባ ጋሽ ባርካ ንኡስ ዞባ ጎኘ፡ ኣቡርና ኣብ ዝበሃል ቦታ፡ ኣብ 33 ጐዳጉዲ ብዘካየዶ ዳህሳስ ጽቡቕ ውጽኢት ወርቂ ከምዝረኸበ ገሊጹ።

ዕደና ኤርትራ፡ ኣብ ኣቡርና ዝካየድ ዘሎ ዳህሳስ ጽቡቕ ውጽኢት ከምዝተረኸቦ ተገሊጹ

ብሰንበት ናብ ዋዕላ መራሕቲ ኣፍሪቃ-ኢጣልያ ናብ ሮማ ዘምረሐ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ምስቶም ኣሰንዮምዎ ዝኸዱ ላዕለዎት ሓለፍቲ ብምዃን ምስ ቀዳመይቲ ሚኒስተር እታ ሃገር ጆርጅያ ሜሎኒን ካልኦት ሚኒስተራት እታ ሃገርን ጽዑቕ ርክባት ከምዘካየደንን ተወሳኺ ርክባት ንምክያድ'ውን ውጥናት ከምዘሎ ተገሊጹ።

ኤርትራን ኢጣልያን ዘካይዳኦ ዘለዋ ዝርርባት እንታይ ይመስል? 

ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣመሪካ፡ ንወጻኢ ሃገራት ዝገበረቶ መሸጣ ኣጽዋር ኣዝዩ ከምዝወሰኸን ክብረወሰን ዝሓዘ ጠቕላላ 238 ቢልዮን ዶላር ከምዝበጽሐን ተገሊጹ። ናይዚ ምኽንያት ድማ ብቀንዱ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ድሕሪ ዝፈጸመቶ ወራር ጠለብ ኣጽዋር ብምውሳኹ እዩ።

ኣመሪካ ካብ መሸጣ ኣጽዋር ክብረወሰን ዝሓዘ ኣታዊ ረኺባ

ወዲ 50 ዓመት ካርቢ ኣቡቢላል፡ ኣብ ናይጀርያ እቲ ዝዓበየን ካብ ዝኸበሩን ዩኒቨርሲቲታት ሓደ ኣብ ዝኾነ ዩኒቨርሲቲ ኣሕማዱ ቤሎ - ፋካልቲ ምህንድስና ይምህርን ተምሃሮ ዝሰርሕዎም መጽናዕቲታት ይቈጻጸርን። ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ን18 ዓመታት ዝሰርሐ ኰይኑ ኣብ ፊዚክስን ኤሌክትሪካል ኢንጅነሪንን ዘተኰሩ ብዙሓት መጻሕፍቲ’ውን ኣሕቲሙ።

'እዚ ስራሕ ኣየሕፍረንን እዩ' ናብራ ንኽቃለስ ኣብ ምልሓም ሓጺን ዝተዋፈረ ፕሮፌሰር

ኣባል ውድብ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ብሄረ ኣምሓራ (ብኣዴን) ኮይኑ ናብ ፖለቲካዊ መድረኽ እታ ሃገር ዝመጸአ መምህር ነበር ኣቶ ደመቀ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ናይ ሓላፍነት ጽፍሕታት ከምዘገልገለ ይፍለጥ። ንኢህወዴግ ንዝተከአ ብልጽግና ካብ ዝመስረቱ ወሰንቲ ፖለቲከኛታት ሓደ ኮይኑ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ክመፅእ ኣብ ዘኽኣለ ለውጢ’ውን ልዑል ግደ ከምዝነበሮ ይንገር።

ስንብታ ኣቶ ደመቀን ልዕሊ 20 ዓመታት ተራኡን

‘ሚሽን ቱ ሲፌረርስ’ ዝተባህለ ንድሕነት መርከበኛታት ዝሰርሕ ትካል፡ ኣብ ዓለም ኣብ መራኽብ ዘገልግሉ ኣስታት 1.9 ሚልዮን ሰራሕተኛታት ከምዘለዉ ይገልጽ። 90 ሚእታዊት ንዝዀነ ንብረት ንግዲ ዓለም ድማ ኣብ ባሕሪ የጓዓዕዙ።

ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ዝፍጸም መጥቃዕቲ ጭንቀት ዝፈጠረሎም መርከበኛታት

ኢትዮጵያ ምስ ርእሰ ምሕደራ ሶማሊላንድ ዝኸተመቶ ስምምዕ እንተዘይስሒባ ምስታ ሃገር ዝግበር ሽምግልና ከምዘየለ ሶማልያ ኣፍሊጣ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሶማልያ ሎሚ ዘውጽኦ መግለጺ “ኢትዮጵያ ነቲ ዘይሕጋዊ ስምምዕ ስምምዕ ስሒባ ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነት ሶማልያ ደጊማ እንተዘይኣረጋጊጻ” ምስታ ሃገር ንምሽምጋል ዕድል ከምዘየለ እዩ ሓቢሩ።

ኢትዮጵያ ካብቲ ምስ ሶማሊላንድ ዝገበረቶ ስምምዕ ከይሰሓበት ኣይንዘራረብን-ሶማልያ 

ኣብቲ ወሳኒ መስመር ንግዲ ዝዀነ ክፋል ቀይሕ ባሕሪ ዝፍጸም ዘሎ መጥቃዕቲ፡ ምኽባር ዋጋ ኣቝሑ ከስዕብ ከምዝኽእል ፍሉጥ ምሁር ስነቊጠባ ኣጠንቂቑ።

ቀይሕ ባሕሪ፡ ብመጥቃዕቲ ሑቲ ዝፍጠር ዘሎ ምትዕንቓፍ ዝቕባበ ከየስዕብ ኣስጊኡ

ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብዚ ቀረባ እዋን ዝተረኣዩ ብዙሕ ፖለቲካዊ ለውጥታትን ወጥሪታትን ኣቓልቦ ይስሕቡ ኣለዉ። ኢጋድን ሊግ ዓረብን፡ ብዛዕባ’ቲ ኣዘራራቢ ኰይኑ ዘሎ ስምምዕ ኢትዮ-ሶማሊላንድ ንምዝታይ ኣኼባ ጸዊዖም ኣለዉ። መራሕቲ ኤርትራን ሶማልያን እውን ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ግብጺ ዑደት ከካይዱ ትጽቢት ይግበር።

ወጥሪ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ እንታይ እዋናዊ ምዕባለታት ኣለዉ?

ኮሚሽን ዋሕስን ሸርፍን ኣሜሪካ ዝሓለፈ ረቡዕ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እታ ሃገር ሰፖት ቢትኮይን ኤክስቸንጅ-ትሬድድ ፋንድስ (ኢቲኤፍ) ከምዘጽደቐት ኣፍሊጡ ኣሎ።

ቢትኮይን ተቐባልነት ይረክብ ኣሎ ድዩ?

ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰልፈኛታት ኣብ ርእሰ ከተማ ሞቓድሾ ተረኺቦም ነቲ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዋዕዋዕ ዝፈጠረ ኣዘራራቢ ስምምዕ ኢትዮ-ሶማሊላንድ ይቃወሙ ኣለዉ።

ንስምምዕ ኢትዮ-ሶማሊላንድን ዝቃወም ሰልፊ ይካየድ ኣሎ

ኣብ ቬና እትነብር ጓል 31 ዓመት ማርሊን ኢንገልሆርን፡ ካብቲ ዝወረሰቶ ነቲ 25 ሚልዮን ብኸመይ መልክዑ ንኻልኦት ክተካፍሎ ከምዘለዋ ዝውስኑ 50 ኦስትርያውያን ትምልምል ኣላ።

‘ኣይጸዓርኩሉን’ ዝበለቶ 25 ሚልዮን ዶላር ውርሻ ንኻልኦት ክትህብ ዝወሰነት ኦስትርያዊት

"ነቲ መንግስቲ ኢትዮጵያን ሶማሊላንድን ዝኣተውዎ ናይ ምርድዳእ መዘክር ዝነጽግ ሕጊ ፈሪመ ኣለኹ" ዝበለ ፕረዚደንት ሶማልያ ሸኽ ሓሰን፡ እቲ ሕጊ "ሓድነትናን ልኡላውነትናን ከምኡ'ውን ግዝኣታዊ ምሉእነትና ንምሕላው" ኣገዳሲ ክብል ገሊጹ።

ሶማልያ፡ ኢትዮጵያ ምስ ሶማሊላንድ ዝገበረቶ ውዕል 'ዝነጽግ' ሕጊ ኣጽዲቓ

ሩስያ፡ ኣብ ሓምለ 2023 ኣብ ዝተኻየደ ዋዕላ ሃገራት ኣፍሪቃን ሩስያን፡ ንሽዱሽተ ሃገራት ኣፍሪቃ ሓገዝ እኽሊ ክትገብር ብዝኣተወቶ መብጽዓ’ያ ናብ ኤርትራ ዝቐንዐ ኣስታት 25 ሽሕ ቶን ናይ ስርናይ ረዲኤት ልኢኻ ዘላ።

ኤርትራ፡ ካብ ሩስያ ዝተለገሰላ 25 ሽሕ ቶን እኽሊ ተቐቢላ

ክሳብ ሕጂ ተፈሊጡ ከም ዘሎ፡ እቲ ስምምዕ ዛጊት ዝዀነ ሕጋውነት ኣይለበሰን ዘሎ፤ ብወገን ሶማሊላንድ ፕረዚደንት'ኳ እንተፈረመሉ፡ ብባይቶ ክጸድቕ ግድን እዩ። ሰብመዚ ኢትዮጵያ’ውን ምሉእ ስምምዕ ኣብ ዝመጽእ ሓደ ወርሒ ክውዳእ ከምዝኽእል እዮም ኣተንቢሆም ዘለዉ። ብጐረባብቲ ሃገራት ከ ከመይ ይርአ ምድህሳስ’ውን ኣገዳሲ’ዩ።

ስምምዕ ኢትዮጵያን ሶማሊላንድን ብጐረባብቲ ሃገራት ከመይ ክርአ ይኽእል?

መንግስቲ ኢትዮጵያ ድሕሪ እቲ ትማሊ ምስ ፕረዚደንት ሶማሊላንድ ዝተበጽሐ ስምምዕ፡ ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ንኽትረክብ ዘኽእል ስምምዕ ከምዝተፈራረመት’ዩ ገሊጹ፤ ገለ መንግስታውያን ማዕከናት ዜና ኢትዮጵያ’ውን ኢትዮጵያ ወናኒት ኣፍደገ ባሕሪ ከምዝዀነት’የን ኣቓሊሐን።

ኣዘራራቢ ኰይኑ ብዛዕባ ዘሎ ስምምዕ ኢትዮጵያን ሶማሊላንድን ዛጊት እንታይ ንፈልጥ?

እቲ ስምምዕ ብቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድን ፕረዚደንት ሶማሊላንድ ሙሰ ቢሂ ኣብዲን እዩ ተፈሪሙ። ብመሰረት እቲ ስምምዕ፡ ኢትዮጵያ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ወተሃደራዊ መዓስከር ክትሃንጽ ምዃና’ውን  ተፈሊጡ ኣሎ።


ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ክትረክብ ዘኽእላ ስምምዕ ተፈራሪማ

በዚ ንሱ ብዘበገሶ ውጥን ካኣ ኣብ ዝተፈላለዩ ክልላትን ኣብ ኣዲስ ኣበባን ንበጻሕቲ ዓዲ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ኣብ ዝበሃሉ ከባብታት ህንፀት መዘናግዒ ቦታታት ይስርሑ ኣለዉ። ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝርከቡ ክልተ ቦታታት እውን ኣብ ትሕቲ እዞም ፕሮጀክትታት ክህነፁ ዝተመረጹ እዮም።

ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣብ ዘበገሶ ፕሮጀክት ዝለዓል ዘሎ ቅሬታ እንታይ እዩ?

ንዩክሬን 50 ቢልዮን ንእስራኤል ድማ 14 ቢልዮን ዶላር ክህብ ወጢኑ ዝነበረ ህጹጽ ስጉምቲ ወጻኢታት፡ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ወርሒ ኣብ ሰኔት ከምዝተሰዓረ ይዝከር። ነፍሲ ወከፍ ሪፓብሊካን ድማ ኣንጻሩ ድምጺ ሂቦም። ፕረዚደንት ዩክሬን ቮሎዲሚር ዘለንስኪ ብድሕሪኡ ዘካየዶ ዑደት’ውን ንኣባላት ባይቶ ሓሳቦም ከቐይሮም ኣይከኣለን።

ኣመሪካ ንዩክረይን ንግዚኡ 'ናይ መወዳእታ' ወተሃደራዊ ሓገዝ ክትህባ እያ

[ኣመሪካ] ካብ ፈረንሳ ዝሓሸ ህዝባዊ ዲፕሎማስያዊ መስመር ትኽተል ትህሉ’ያ፤ እንተዀነ ምስቶም ኣብዚ እዋን’ዚ ናብ ምዕራባውያን ይዅን ናብ ሕቡራት ሃገራት ክጥምቱ ከምዘይብሎም ዝስምዖም ወተሃደራዊ ስርዓታት እቲ ከባቢ ምርድዳእ ከምዝኸብዳ ኣየጠራጥርን።

ንፈረንሳ ሰጒጐም ንኣመሪካ ዝመረጹ መራሕቲ ዕልዋ ኒጀር፡ ስለምንታይ እዩ?

ዕጡቓት ሑቲ የመን ኣብ ልዕሊ መራኽብ መጥቃዕቲ ምፍጻሞም ስዒቡ ብዙሓት ትካላት በቲ መስመር ጽዕነት ምትሕልላፍ ደው ኣቢሎም ኣለዉ።
ኣብ ዓለም ብግዝፈቱ ካልኣይ ዝኾነ ትካል ንግዲ መርከብ ሜርስክ፡ ብሰሉስ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ገሊአን መራኽቡ መስመር ጉዕዘአን ብደቡባዊ ኣፍሪቃ ‘ኬፕ ኦፍ ጉድ ሆፕ’ ክኸውን ከምዝቐየረ ኣፍሊጡ።


ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ብዝፍጸሙ መጥቃዕቲታት ዋጋ ነዳዲ ከይውስኽ ተሰጊኡ

ዕጡቓት ሑቲ ብዝፍጽምዎ ዘለዉ መጥቃዕቲ፡ እተን በዚ መስመር ክሓልፋ ግድን ዝዀነን መራኽብ ዓበይቲ ኩባንያታት፡ ካብቲ ከባቢ ክርሕቃን፡ ኣብ ውሑስ ማያት ክዕሸጋን መምርሒ ተዋሂቡወን ኣሎ። እዚ ተወሳኺ ወጻኢታት ሰራሕተኛታት፡ ነዳዲን መድሕንን ተደማሚሩ ኣብ ዝባን ተጠቃሚ ህዝቢ ዝጸዓን ምዃኑ ፍሉጥ ኰይኑ፡ ከጋድዶ ዝኽእል ቍጠባዊ ቅልውላው ብኣጋኡ ኣስጊኡ ኣሎ። 

ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ኣንጸላልዩ ዘሎ ስግኣትን ሳዕቤናቱን እንታይ እዩ?

ኢትዮጵያ ነቲ ኣብ ዕዳጋ ዓለም ዝሸጠቶ ሓደ ቢልዮን ዶላር ቦንድ ዝኽፈል፡ ወለዱ 33 ሚልዮን ዶላር ክትከፍል ካብ ዝተቐመጠላ ገደብ ግዜ ኣርባዕተ መዓልታት ሓሊፉ ኣሎ። ሚኒስትሪ ፋይናንስ እታ ሃገር፡ እዚ ወለድ ምኽፋል ከምዘይከኣል ኣፍሊጡ። ስለዚ እዚ ኵነታት ጽላት ቍጠባ እታ ሃገር እንታይ ጽልዋታት ከስዕብ ይኽእል? ብቢቢሲ ንክኢላታት ኣዘራሪቡ’ሎ፤

ቁጠባ