ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ሓካይም ርግኣት ደም ከም ዘለና ክምርምሩ ይኽእሉ እዮም፡ እዚ ንምግባርን ግን ብደምና ዝመልአ ስሪንጋ መርፍእ የድልዮም። ኣብ ሓጺር ግዜ ግን ስማርትፎን ተጠቒምና ኣብ ገዛና ባዕልና ፈተነ ክንገብር እንኽእለሉ ኵነታት ክፍጠር ይኽእል’ዩ።

ብሞባይል ክልለዩ ዝኽእሉ ምልክታት ሕማም ልቢ

ሕማም ዓሶ ኣብ ዓመት ኣስታት 620,000 ሰባት ይቐትል፡ መብዛሕትኦም ድማ ንኣሽቱ ህጻናት እዮም።

ጋና ንመጀመርታ ግዜ 'ዓለም ዝቕይር' ክታበት ዓሶ ኣጽዲቓ

"ጨና ካልኦት ሰባት፡ ከም መጻምድትኻን ደቅኻን ናይ ምሽታት ዓቕምኻ ምጥፋእ፡ ጭንቀትን ናይ ተነጽሎ ስምዒትን ከስዕብ ይኽእልዩ።"

ሽታ ትሽትሽና ከም ፈውሲ ጭንቀት ይፍተን

ብመርፍእ ናብ ቆርበት ክበፅሕ ዝግበር እዚ መድሃኒት፡ ሰባት ዝያዳ ፅጋብን ዕግበትን ክስምዖም ስለ ዝገብር ውሑድ መግቢ ዝምገቡሉ ኩነታት ይፈጥር። ከም በዓል ኤሎን ማስክ ዝኣመሰሉ ፍሉጣት ሰባት እውን ከምዝተጠቐምናሉ ይዝረብ።

ክብደት ንምንካይ ዝሕግዝ መድሃኒት ኣብ ጥቕሚ ክውዕል ፍቓድ ረኺቡ

ኣብ 2035 ልዕሊ ፍርቂ ካብ ህዝቢ ዓለም ናብ ደረጃ ክራሸ ዝበጽሐ ክብደት ክህልዎ ከምዝኽል፡ ዓለምለኻዊ ፈደረሽን ክራሸ ዝገበሮ መጽናዕቲ የመልክት።

ኣብ 2035 ልዕሊ ፍርቂ ህዝቢ ዓለም ክኽርሽ ምዃኑ መጽናዕቲ የመልክት 

ሓደ ኣሜሪካዊ ወዲ ተባዕታይ፡ መንሽሮ ፕሮስቴት ከም ዘለዎ ምስተረጋገጸ፡ "ዘይቆጻጸር ላህጃ ኣየርላንዳድ" ከም ዘማዕበለ ተመራመርቲ ይገልጹ።

ኣመሪካዊ ሕሙም መንሽሮ፡ 'ዘይቆጻጸሮ' ላህጃ ኣየርላንድ ኣማዕቢሉ

ብደቂ ተባዕቶት ዝውሰድ ከኒና መከላኸሊ ጥንሲ፡ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ከይንቀሳቐስ ክዓግት ወይ ኣንፈት ክስሕት ክገብር ተኽእሎ ከምዘሎ ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ሓቢሮም። 

ብደቂ ተባዕትዮ ዝውሰድ ከኒና መከላኸሊ ጥንሲ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ከይንቀሳቐስ ዓጊቱ 

ብዙሓት ሰባት ብኽያት ጸቕጢ ከም ዝፍውስ ይኣምኑ። ሳይንስኸ ነዚ እምነት እዚ ይድግፎ ድዩ?

ብኽያት ንጥዕናና እንታይ ረብሓ ኣለዎ?

"እቲ ዘገርም ነገር፡ 10 ሚእታዊት ሰራዊት ጻጸ ጥራይ ብምስልጣን፡ ናብ መላእ መግዛእቲ ጻጸ ምብጻሕ ይከኣል፤ እዚ ዝከኣል ድማ ጻጸ ሓበሬታ ናይ ምልውዋጥ ልምዲ ስለዘለዎምን ነቲ ሓበሬታ ናብ ነንሕድሕዶም ናብቶም ካልኦት 90 ሚእታዊት ጻጸ ስለዘመሓላልፍዎን እዩ።"

ጻጸ ብሓቂ ኣብ ደቂ ሰባት መንሽሮ ከለልዩ ይኽእሉ ድዮም?

ካብቶም ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ዓይነታት ዕሲ ብኣጻብዕ ዝቑጸሩ ጥራይ እዮም ሕማም ዘስዕቡ፣ እንተኾነ ግን ገሊኦም ዘስዕብዎ ጸገም ካብ ዝረኸሰ ጽፍሪ እግሪ ኣዝዮም ዝኸፍኡ ክኾኑ ይኽእሉ’ዮም።

ለበዳ ፋንጋስ ንኹላትና ናብ ዞምቢ ክቕይረና ይኽእል’ዶ?

ኣብ ኣሜሪካ ካብ 1991 ክሳብ 2019 ኣብ ዝነበሩ ዝሓለፉ ሰለስተ ዓሰርተታት ዓመታት፡ መጠን መንሽሮ ዘስዓቦ ሞት ብ32 ሚእታዊት ከም ዝነከየ ማሕበር መንሽሮ ኣመሪካ ሓቢሩ።

ኣብ ኣመሪካ መንሽሮ ዘስዕቦ ሞት ብ30 ሚእታዊት ነክዩ

ኣብ ኬንያ፡ ኣብ ርእሰ ከተማ ናይሮቢ ብፍላይ ኣብ መንጎ ደቂ ኣንስትዮ ፋይቶት፡ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ሓድሽ ዓይነት ሕማም ጅግል ይዝርጋሕ ከም ዘሎ ተገሊጹ።

ኣብ ከተማ ናይሮቢ ሓድሽ ዓይነት ሕማም ጅግል ብሰፊሑ ይዝርጋሕ ምህላው ተገሊጹ

እታ ኣብ ከተማ ሞንትሮስ 'ሳንሰት ሜዛ ፉነራል ሆም' ዝተባህለ ናይ ቀብሪ ትካል ዝነበራ ሄስ፡ ንዘይተፈጸመ ምንዳድ ሬሳ (ክረሜሽን) ንቤተሰብ መወትቲ ክሳብ 1000 ዶላር ተኽፍል ነይራ። 

ኣካላት ሰብ ሸይጠን ተባሂለን ዝተኸሰሳ ኣደን ጓልን ተፈሪደን

 ሄንሪታ ላክስ ኣብ ሮኣኖክ፡ ቨርጂንያ፡ ኣብቲ ካብ 1960 ኣትሒዙ ሓወልቲ ጀነራል ሮበርት ኢ ሊ ዝነበረሉ ቦታ ሓወልቲ ክትከለላ እዩ።

ንሓወልቲ ኣመሪካዊ ጀነራል ሮበርት ዝትክእ ሓወልቲ ዝስረሓላ ዘላ ጸላም ኣመሪካዊት መን እያ?

‘በይዝ ኤዲቲን’ ዝተባህለ ፈላሚ ሰውራዊ ፍወሳ፡ ነቲ ዘይፍወስ ዓይነት መንሽሮ ካብ ኣካላት ሓንቲ መንእሰይ ብምጽራግ ተስፋ ከምዝሃበ ይንገር ኣሎ።

ንዘይፍወስ መንሽሮ ካብ ዋህዮታት ብምጽራግ ተስፋ ዝፈጠረ 'ሓድሽ ሰውራዊ ፍወሳ' 

‘ጆን ሄንሪዝም’፡ ምስ ዘይምዕሩይነት፡ ፋይናንሳዊ ጸገምን ዓሌታዊ ኣድልዎን ተቓሊስካ ምስሳን ዘስዕቦ ሃሳዪ ጽልዋ ጥዕና የመልክት።

ዓሌታዊ ዘይማዕርነት ኣብ ጥዕና ዘስዕቦ ሕቡእ ጽልዋ እንታይ'ዩ?

ኣብዚ እዋን 8 ቢልዮን በጺሑ ንዘሎ ህዝቢ ዓለም ንምምጋብ፡ ጀነቲካዊ ምምሕያሽ እንስሳታትን ኣትክልትን መተካእታ ኣድላይነት ከም ዘለዎ እዩ ዝዝረብ።
ደገፍቲ ሳይንስ ‘ጂኤምኦ’፡ እዚ ዝለዓለ ምህርቲ ከምጽእ፡ ሕማም ወይ ድርቂ ዝጻወር ባህርያት ከማዕብልን ካልእን ከም ዝኽእል ይምጕቱ።
ብኻልእ ወገን ድማ ኣብ ጥዕና ደቂ ሰባትን ከባብን ከውርዶ ዝኽእል ጉድኣት ጠቒሶም፡ ኣብ ባህላዊ ኣሰራርሓ ሕርሻ ዘስዕቦ ኣሉታዊ ጽልዋ፡ ከምኡ'ውን ዓብላልነት ኩባንያታትን "ዘይተፈጥሮኣዊ" ባህሪ ቴክኖሎጅን ኣብ ዝምልከት ስክፍታታቶም የስምዑ። ብሓፈሻ፡ ብጀነቲካዊ ኣገባብ ዝተቐየሩ መግብታት ጐዳእቲ ድዮም ጠቐምቲ? ማዕከል ዛዕባኡ ዝገበረ ጽሑፍ ቀሪቡ’ሎ።


ጀነቲካዊ ምምሕያሽ ዝተገበረሎም ፍርያት እንታይ ረብሓ ኣሎዎም?

ንዕቤት ዓይነት 1 ሕማም ሽኮር ከም ዘደናጉዮ ዝተረጋገጸ መድሃኒት ኣብ ኣሜሪካ ካብ ተቖጻጸርቲ ፍቓድ ረኺቡ። 

ህይወት ዝቕይር መድሃኒት ዓይነት 1 ሕማም ሽኮር ኣብ ኣሜሪካ ተፈቒዱ

እቲ ደም ኣብ 10 ጥዑያት ወለንተኛታት ፈተነ ንምክያድ ኣብ ዝዓለመ መፅናዕቲ ዛጊድ ቀዳሞት ክልተ ሰባት ተሳቲፎም ኣለዉ። እንተወሓደ ንኣርባዕተ ወርሒ ክልተ ግዜ ካብ 5 ክሳብ 10 ሚሊ ሊትሮ ደም ነንበይኖም ክወሃቦም’ዩ። ሓደ ጊዜ እቲ ተፈጥሮኣዊ ደም፡ ሓደ ጊዜ ድማ ኣብ ቤተ ፈተነ ዝማዕበለ ደም ከምዝወሃቦም’ዩ ተፈሊጡ።

ንባህርያዊ ደም ክትክእ ትጽቢት ዝተገብረሉ ኣብ ላቦራቶሪ ዝማዕበለ ደም

'ኣውቶ-ብሩዌሪ ሲንድሮም' ብውሽጣዊ ምብልዕላዕ ፈንገስ ወይ ባክተርያ ኣቢሉ ኣብ ስርዓተከስዐ፡ ጓንጓ ኣፍ ወይ ስርዓተ ሽንቲ ኤታኖል (ኣልኮል) ዝፍጠረሉ ብዓቢኡ ምስጢራዊ ኩነታት እዩ።

ኣብ ውሽጢ ከብዶም ኣልኮላዊ መስተ ዘፍርዩ ሰባት

ኣብ መላእ ዓለም 100 ሚልዮን ዝግመቱ ሰባት ንዝኾነ ይኹን ዓይነት ሕክምና ምላሽ ዘይህብ ከቢድ ሕማም ጭንቀት (ቃዝኖት) ኣለዎም፤  30 ሚኢታዊት ከኣ ነብሰ ቅትለት ንምፍፃም ይፍትኑ።

ንኸቢድ ጭንቀት ክሕክም ተስፋ ዝተገበረሉ 'ኣስማታዊ' - ቃንጥሻ

ጀንደ ቅድሚ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ንሕክምና ናብ ሱዳን ከይዱ፡ ክሳብ ሕጂ ብወጻኢታቱ ከምኡ’ውን ቀረባ ፈለጥቱ ብዝገበሩሉ ሓገዝ ክሕከም ከም ዝጸንሐ ኸኣ ተፈሊጡ'ሎ።

ስነጥበባዊ ሚኪኤል እምሃጽየን ‘ጀንደ’ እንታይ’ዩ ኣጋጢምዎ?   

ኣብ መንጐ ሓንጐል ክልተኦም ጾታ ዘሎ ፍልልይ ብሰንኪ ጾታኦም’ዩ ኢልና ቅድሚ ናብ መደምደምታ ምብጻሕና ብመርትዖታት ክነደግፎ ኣለና። 
ነዚ ንምርዳእ ሓንጐል ክልቲኡ ጾታ ዝተዋቐረሉ ፈሊጥካ ምትንታን ኣገዳሲ’ዩ። እቲ ፍልልይ ተፈጥሮኣዊ እንተዀይኑ ኣብ መዋቕር ሓንጐልና ፍልልይ ክህሉ ኣለዎ። 

ሓንጎል ደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ፍልልይ ኣሎዎ ድዩ? 

ሂፕኖሲስ፡ ሕጂ ንመህሰይቲ ዘስዕቦ ጸገም ጸቕጢ፡ ንቃንዛ፡ ንጭንቀትን ንካልኦት ጸገማትን ሓያል ሕክምናዊ መስርሕ ክኸውን ከምዝኽእል መርትዖታት እናወሰኹ ይኸዱ ኣለዉ። 

መፅናዕቲ ሕክምና/ጥዕና