บีบีซีตรวจสอบข้อเท็จจริง อิสราเอลสังหารนักรบฮามาสไปถึง 10,000 รายจริงหรือไม่

ขณะที่ตัวเลขชาวปาเลสไตน์ที่ถูกสังหารสูงกว่า 30,000 รายแล้ว อิสราเอลเผชิญหน้ากับความกังวลของสังคมต่อตัวเลขพลเรือนที่เสียชีวิต พร้อมกับแรงกดดันให้รัฐบาลอิสราเอลออกมาแถลงว่าพวกเขากำลังกำจัดกลุ่มฮามาสอย่างที่ได้เคยสัญญาไว้หลังเหตุการณ์วันที่ 7 ต.ค. ทีมบีบีซีเวริฟาย (BBC Verify) ได้ตรวจสอบคำกล่าวอ้างที่เกี่ยวกับจำนวนนักรบฮามาสที่เสียชีวิต

กองทัพอิสราเอลระบุว่าพวกเขาได้สังหารนักรบฮามาสมากกว่า 10,000 ราย ผ่านการโจมตีทางอากาศและทางพื้นดิน เพื่อตอบโต้กับการโจมตีของกลุ่มติดอาวุธฮามาสที่สังหารผู้คนราว 1,200 ราย

กองกำลังป้องกันอิสราเอล (Isarael Defense Forces: IDF) ออกมาแก้ต่างให้กับกลยุทธ์การโจมตีของตนเองอย่างต่อเนื่อง พร้อมย้ำว่าพวกเขามุ่งมั่นที่จะเจาะจงไปยังกลุ่มนักรบและโครงสร้างพื้นฐานของฮามาสอย่างแม่นยำที่สุด โดยพยายามให้มีพลเรือนเสียชีวิตน้อยที่สุด

กลุ่มฮามาสไม่ได้เปิดเผยตัวเลขผู้เสียชีวิตจากกองกำลังของพวกเขา สำนักข่าวรอยเตอร์รายงานว่าเจ้าหน้าที่รายหนึ่งของฮามาสยอมรับว่ามีนักรบ 6,000 รายถูกสังหาร อย่างไรก็ดี ฮามาสปฏิเสธตัวเลขดังกล่าวกับบีบีซี

ตัวเลขผู้เสียชีวิตรวมที่ประกาศผ่านกระทรวงสาธารณสุขบริหารโดยกลุ่มฮามาส ซึ่งเป็นตัวเลขที่องค์การอนามัยโลก (WHO) ให้การยอมรับว่าน่าเชื่อถือ ไม่ได้แบ่งแยกระหว่างพลเรือนธรรมดาและนักรบฮามาส ทว่าตั้งแต่สงครามปะทุขึ้น ตัวเลขผู้เสียชีวิตสะท้อนว่า ไม่น้อยกว่า 70% ของผู้ที่ถูกสังหารเป็นผู้หญิงและเด็ก

ทีมบีบีซีเวริฟายได้สอบถามไปยัง IDF หลายครั้ง เพื่อให้อธิบายถึงวิธีการในการนับนักรบฮามาสที่ถูกสังหาร ทว่า IDF ไม่ได้ตอบกลับ

ทีมข่าวได้ตรวจสอบข้อมูลอ้างอิงการสังหารนักรบฮามาสที่ถูกประกาศอยู่ในแถลงข่าวของ IDF และช่องทางโซเชียลมีเดียต่าง ๆ

เมื่อวันที่ 19 ก.พ. สำนักข่าวไทม์สออฟอิสราเอลรายงานว่า IDF ได้สังหารนักรบฮามาสไปทั้งสิ้น 12,000 ราย ทีมข่าวสอบถามตัวเลขดังกล่าวกับ IDF และได้รับคำตอบสองครั้ง ว่าตัวเลขนั้น "ราว ๆ 10,000" และ "มากกว่า 10,000"

ในช่วงกลางเดือน ม.ค. นายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู อ้างว่าอิสราเอลได้ "ทำลาย" สองในสามของกำลังนับรบฮามาสในกาซา แต่ไม่ได้ระบุตัวเลขของนักรบที่ถูกสังหาร ก่อนที่จะเกิดสงคราม IDF เคยประเมินว่ากองกำลังของฮามาสมีนักรบอยู่ราว 30,000 รายในกาซา

เมื่อเดือน ธ.ค. IDF ออกมาประเมินการทำสงครามของพวกเขาว่า การสังหารพลเรือนสองคนต่อนักรบฮามาสหนึ่งคนนั้นนับเป็น "ผลลัพธ์ที่ดีอย่างมาก" เมื่อพิจารณาถึงอุปสรรคที่พวกเขาต้องเผชิญในสนามรบ

ทว่าเมื่อวันที่ 14 พ.ย. ราว ๆ หนึ่งเดือนเต็มหลังเข้าสู่สงคราม ช่องทางโซเชียลมีเดียของ IDF อย่างเทเลแกรมระบุว่า "กลุ่มก่อการร้าย 1,000 ราย" ถูกสังหาร โดย "หน่วยย่อยต่าง ๆ หลายหน่วย"

ในเวลานั้น กระทรวงสาธารณสุขในกาซาระบุว่ามีผู้เสียชีวิต 11,320 ราย พร้อมชี้ว่า ผู้เสียชีวิตจำนวนมากเป็นพลเมืองธรรรมดา โดยเมื่อเทียบสัดส่วนผู้เสียชีวิตที่เป็นพลเรือนกับนักรบฮามาส อยู่ที่มากกว่า 10 ต่อ 1

ทีมบีบีซีเวริฟายยังได้ตรวจสอบวิดีโอทั้งสิ้น 280 ชิ้น ที่เผยแพร่บนช่องยูทิวบ์ของ IDF ตั้งแต่วันที่ 7 ต.ค. ถึงวันที่ 27 ก.พ. และพบว่า มีวิดีโอจำนวนน้อยมากที่แสดงหลักฐานทางภาพที่สะท้อนว่านักรบฮามาสจำนวนมากถูกสังหาร

จากวิดีโอทั้งหมดนั้น มีเพียงหนึ่งคลิปที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 13 ธ.ค. เท่านั้น ที่แสดงให้เห็นภาพศพของกลุ่มนักรบฮามาส ขณะที่วิดีโออีกส่วนหนึ่งสแดงให้เห็นภาพนักรบฮามาสถูกยิง

ทีมข่าวยังพยายามที่จะนับจำนวนบุคคลที่ถูกอ้างว่าเป็นนักรบฮามาสที่ถูกสังหารจากบัญชีเทเลแกรมของ IDF ทีมข่าวพบว่ามี 160 โพสต์ที่อ้างถึงการสังหารนักรบฮามาส โดยมีการระบุตัวเลขผู้ถูกสังหาร นับรวมได้ทั้งสิ้น 714 ราย

ทว่าในบรรดาโพสต์เหล่านั้น มีการอ้างอิงคำศัพท์อย่าง "จำนวนมาก" "หลายสิบ" หรือ "นับร้อย ๆ" ถึง 247 ครั้ง ทำให้การนับตัวเลขผู้ถูกสังหารรวมเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้

มันเป็นเรื่องยากที่จะนับจำนวนผู้เสียชีวิตในพื้นที่สงคราม สำหรับในกาซา นักรบจำนวนมากสวมใส่เสื้อผ้าแบบคนธรรมดา พวกเขาปฏิบัติภารกิจอยู่ใต้ดินในเครือข่ายอุโมงค์ และการเสียชีวิตจำนวนมากมาจากการโจมตีทางอากาศ

นับตั้งแต่ IDF บุกพื้นที่กาซา กองกำลังป้องกันอิสราเอลได้ออกมากล่าวหาว่ากลุ่มฮามาสใช้ประชาชนเป็นโล่มนุษย์

ทว่าผู้เชี่ยวชาญจำนวนหนึ่งกังวลว่ากองกำลัง IDF อาจนับรวมพลเรือนธรรมดาเป็นนักรบฮามาสเพียงเพราะพลเรือนเหล่านั้นอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีฮามาสเป็นผู้ปกครอง

แอนเดรียส เครก อาจารย์อาวุโสด้านความมั่นคงศึกษา จากคิงส์คอลเลจลอนดอน กล่าวว่า "อิสราเอลใช้ทุกการเทียบเคียงแบบกว้าง ๆ ในการระบุว่าใครเป็น 'สมาชิกฮามาส' ซึ่งรวมไปถึงการมีส่วนเกี่ยวข้องใด ๆ ก็ตามกับฮามาส เช่น การเป็นข้าราชการหรือพนักงานที่ทำงานในองค์กรที่ฮามาสควบคุม"

ตัวเลขผู้เสียชีวิตปัจจุบันจากกระทรวงสาธารณสุขของกาซาแสดงให้เห็นการเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญของสัดส่วนผู้หญิงและเด็กที่เสียชีวิตเมื่อเทียบกับสงครามครั้งก่อน ๆ

สงครามครั้งนี้ "สะท้อนอัตราการเสียชีวิตของพลเรือนที่สูงกว่า" เรเชล เทย์เลอร์ ผู้อำนวยการบริหารจาก Every Casualty Counts ซึ่งเป็นองค์กรในสหราชอาณาจักรที่รวบรวมตัวเลขเหยื่อของความรุนแรง ระบุ

เกือบครึ่งหนึ่งของประชากรในกาซามีอายุต่ำกว่า 18 ปี และราว 43% ของตัวเลขผู้เสียชีวิตในสงครามเป็นเด็ก เทย์เลอร์ กล่าวว่า ความเป็นจริงที่ว่าตัวเลขผู้เสียชีวิตสอดคล้องกับสภาพประชากรโดยทั่วไป "ชี้ว่านี่เป็นการสังหารแบบไม่เลือกหน้า"

"ในทางตรงกันข้าม ในปี 2014 มีสัดส่วนผู้ชาย 'ในวัยต่อสู้' ที่เสียชีวิตสูงกว่า แต่สถานการณ์นี้ไม่เกิดขึ้นในปัจจุบัน" เธอกล่าว

กระทรวงสาธารณสุขของฮามาสชี้ว่า โดยเฉลี่ยประชาชนมากกว่า 200 รายถูกสังหารทุกวัน นับตั้งแต่ความขัดแย้งปะทุขึ้น

อัตราการสังหารดูราวกับจะชะลองลงเมื่อเทียบกับช่วงแรก ๆ ของความขัดแย้ง ระหว่างเดือน ต.ค. - ธ.ค. ทว่าผู้เชี่ยวชาญบอกกับบีบีซีว่า ตัวเลขของผู้ที่ถูกสังหารโดยกองกำลังของอิสราเอลน่าจะมีสูงกว่าที่ประกาศออกมา เนื่องจากหลายโรงพยาบาลที่มีการบันทึกผู้เสียชีวิตไม่สามารถให้บริการได้อีกต่อไปแล้ว

ตัวเลขเหล่านี้ยังนับรวมแค่การเสียชีวิตจากการโจมตีโดยกองทัพ ไม่นับรวมผู้ที่ขาดอาหารจนเสียชีวิต หรือเป็นโรคภัยต่าง ๆ ซึ่งนี่เป็นสถานการณ์ที่หน่วยงานให้ความช่วยเหลือระดับนานาชาติกำลังเป็นกังวล

B'tselem องค์กรด้านสิทธิมนุษยชนที่ตั้งอยู่ในกรุงเยรูซาเล็ม กล่าวว่าสงครามครั้งนี้นองเลือดมากกว่าความขัดแย้งครั้งที่ผ่าน ๆ มาระหว่างอิสราเอลและกาซา

"นี่คือตัวเลขที่พวกเราไม่เคยเห็นมาก่อนในสงครามและการโจมตีในกาซาหรือในพื้นที่อื่น ๆ" ดรอร์ ซาดอต โฆษกขององค์กรกล่าว

เขาระบุว่าตัวเลขผู้เสียชีวิตรวมสะท้อนให้เห็นถึงแนวทางที่โฆษกของ IDF ประกาศไว้ในช่วงต้นของสงครามว่า "แม้จะชั่งน้ำหนักกับความแม่นยำในขอบเขตการทำลายล้าง แต่ตอนนี้เราพุ่งเป้าไปที่การทำลายให้เกิดความเสียหายให้ได้มากที่สุด"