Uchaguzi Kenya 2022: Mwongozo wa msingi wa kupiga kura

Kenya, mojawapo ya mataifa yanayoongoza kwa uchumi barani Afrika, itachagua rais mpya tarehe 9 Agosti huku kukiwa na ongezeko la gharama ya maisha na ukame unaodhoofisha ambao utatoa changamoto kwa yeyote atakayechukua wadhifa huo.

Lakini Rais Uhuru Kenyatta anaunga mkono mpinzani wa naibu wake kushinda uchaguzi huo na kupata urithi wake.

Chaguzi zake zote zilizopita zimesababisha ama mabishano na madai ya wizi, kuzuka kwa ghasia mbaya, au zote mbili. Kwa hivyo Wakenya wanatumai kuwa wakati huu itakuwa tofauti.

Je ni kipi unachohitaji kujua kuhusu uchaguzi wa Kenya?

Wagombea ni nani?

Mgombea urais aliyefeli mara nne Raila Odinga anajaribu bahati yake tena. Waziri mkuu huyo wa zamani mwenye umri wa miaka 77 ana sifa ya kuwa mwanaharakati wa kutisha.

Mpinzani wake mkubwa ni Naibu Rais William Ruto mwenye umri wa miaka 55.

Amethibitisha kuwa analingana na Bw Odinga kwenye kampeni na amevutia umati mkubwa.

Kuna majina mengine mawili ambayo hayajulikani sana kwenye karatasi ya kupigia kura.

George Wajackoyah amevutia sana pendekezo lake la kuhalalisha kilimo cha bangi na uuzaji nje wa sumu ya nyoka.

David Mwaure Waihiga anaendesha ujumbe wa kupinga ufisadi.

Kwanini rais hamuungi mkono naibu wake?

Mambo yamepamba moto katika siasa za Kenya. Bw Odinga aliwahi kuwa adui mkubwa wa rais Uhuru Kenyatta.

Uadui kati yao unaweza kufuatiliwa nyuma miaka 60 wakati baba zao, viongozi wa uhuru, walitofautiana.

Lakini katika hali ya kushangaza watu hao wawili walipeana mikono na kuweka maridhiano mwaka 2018 na Bw Kenyatta ameweka uzito wake kwenye kampeni ya Bw Odinga.

Hili lilimwacha Bw Ruto kwenye hali ya baridi na kufanya kwa miaka kadhaa kuwa na uhusiano usio mzuri uongozini.

Suala kuu ni lipi?

Inawezekana, naibu wa rais amefafanua misingi ambayo uchaguzi huu unapigwa vita - uchumi.

Ingawa katika chaguzi za hivi majuzi mijadala kuhusu ufisadi na haki imetawala, wakati huu watu wanafikiria sana mifuko yao.

Akitoka katika jamii ya kawaida, Bw Ruto ambaye sasa ni tajiri ameonesha picha kuwa yeye ni maskini.

Katika taifa hili changa, ameangazia sera za kukabiliana na ukosefu wa ajira kwa vijana na mwaka wa 2018 akabuni msemo "hustler nation" akimaanisha watu wanaohangaika kutafuta riziki.

Katika kitendo cha kufikirika cha ishara ya kisiasa, pamoja na bidhaa za kawaida za uchaguzi, ametoa mikokoteni ya bure kwenye mikutano yake ya kampeni.

Pia amewasilisha kugombea kwake kama jaribio la kukomesha kutawaliwa kwa siasa za Kenya na familia za nasaba: akina Kenyatta na Odinga.

Bw Odinga anaahidi kuendeleza ajenda ya maendeleo ya rais na kuboresha maisha ya Wakenya walio hatarini kwa kuwapa shilingi 6,000 za Kenya ($50; £40) kila mwezi kutoka kwa hazina mpya ya hifadhi ya jamii iwapo atachaguliwa kuwa rais.

Pia ameahidi kutoa huduma za afya kwa gharama nafuu kupitia kile anachokiita "Baba Care", akijitangaza kama baba katika taifa lenye zaidi ya watu milioni 56.

Uchaguzi Kenya 2022:Unaweza pia kusoma

MATAYARISHO:Uchaguzi Kenya 2022: Je Kenya iko tayari kwa uchaguzi mkuu?

YA MSINGI:Uchaguzi Kenya 2022: Kwa nini uchaguzi wa Kenya mwaka huu ni muhimu?

MIUNGANO:Uchaguzi Kenya 2022: Musalia Mudavadi kujiunga na naibu rais William Ruto itabadilisha siasa za Kenya?

UNAYOFAA KUJUA:Uchaguzi Kenya 2022: Je Naibu wa rais wa Kenya William Ruto anakabiliwa na changamoto gani katika kumteua naibu wake wa rais?

Je, kuna mwelekeo wa kikabila katika uchaguzi huu?

Nchini Kenya, kura nyingi hupigwa kwa misingi ya kikabila na katika miaka ya nyuma, hii wakati mwingine imeingia katika ghasia za kitaifa huku watu wakishambuliwa na kuuawa kwa misingi ya jamii wanayotoka.

Kura ya maoni iliyozozaniwa ya Desemba 2007 ilifuatiwa na wiki za ghasia za kikabila ambapo watu 1,200 walikufa na zaidi ya 500,000 walikimbia makazi yao.

Tangu wakati huo, wanasiasa wamekuwa na nia ya kusisitiza ushiriki wa amani wa kidemokrasia. Lakini suala la uhusiano wa kikabila halijatoweka. Bw Odinga, Mjaluo, na Bw Ruto, Mkalenjin, wote watakuwa wakitegemea kura za makabila yao makubwa kuwaingiza Ikulu.

Lakini katika hatua iliyokadiriwa wote wawili wamechagua wagombea wenza kutoka kabila kubwa zaidi nchini humo - Wakikuyu. Huko Martha Karua, Bw Odinga pia amemteua mwanamke wa kwanza kuwania urais kwa tiketi ya chama kikuu cha kisiasa.

Wasiwasi umesalia kuwa katika sehemu fulani za nchi mizozo ya kikabila inaweza kusababisha ghasia na baadhi ya watu wanahamia maeneo ambayo makabila yao ni mengi ili kuepuka kulengwa.

Lakini, kutokana na kile kilichotokea baada ya kura ya 2007, mamlaka zimekuwa zikichukua hatua kuhakikisha amani.

Je, uchaguzi utakuwa wa huru na haki?

Watu pia watakuwa wakitazama kuona iwapo tume ya uchaguzi imeweka sawa matatizo ambayo mwaka 2017 yalisababisha kufutwa kwa matokeo ya awali ya uchaguzi na mambo yote kurudiwa.

Suala lilikuwa kwamba mfumo wa kusambaza matokeo kwa njia ya kielektroniki kutoka kila kituo cha kupigia kura ulikuwa haufanyi kazi katika baadhi ya maeneo.

Mawakili wa upinzani wanaomwakilisha Bw Odinga waliteta kwa mafanikio kuwa hilo liliruhusu hesabu za kura kuhujumiwa.

Wakati huu wenye mamlaka wanasema wamechukua hatua kuhakikisha kwamba utoaji matokeo kwa njia ya kielektroniki utaendelea vizuri.

Kasi ya kupata matokeo ya uchaguzi itategemea jinsi mfumo huo unavyofanya kazi vizuri, lakini ifikapo usiku wa Agosti 9 kila matokeo yatachunguzwa kwa karibu na wawakilishi wa wagombea ili kuhakikisha kwamba hawanyang'anyiwi nafasi ya juu.

Je, uchaguzi mwingine unafanyika?

Siku ya kupiga kura, Wakenya watakuwa wakipiga kura nyingi.

Kando ya uchaguzi wa urais, watu watakuwa wakiwapigia kura wabunge na maseneta kwenda kwa bunge la kitaifa, magavana wa kaunti na wabunge wa kaunti.

Na wanawake wanapata kura ya ziada kumchagua mmoja wa wawakilishi 47 wa wanawake kuketi katika bunge la kitaifa.

Vituo vya kura vinapaswa kufunguliwa kwa saa 12 kutoka 06:00 saa za asubuhi (03:00 GMT). Mtu yeyote ambaye bado yuko kwenye foleni wakati wa kufunga ataruhusiwa kupiga kura.

Mara baada ya kufungwa, viongozi wataanza kuhesabu kura katika kila kituo cha kupigia kura.

Bado haijabainika ni lini matokeo ya uchaguzi wa urais yatatangazwa lakini tume ya uchaguzi ina muda usiozidi siku saba kuhesabu na kujumlisha kura.

Ili kushinda, mgombea anahitaji zaidi ya nusu ya kura zilizopigwa kitaifa na angalau 25% ya kura zilizopigwa katika kila zaidi ya nusu ya kaunti.

Ikiwa kizingiti hicho hakitafikiwa basi uchaguzi unaingia katika duru ya pili ya kati ya wagombea wawili wa juu.