Kenya, mojawapo ya mataifa yanayoongoza kwa uchumi barani Afrika, itachagua rais mpya tarehe 9 Agosti huku kukiwa na ongezeko la gharama ya maisha na ukame unaodhoofisha ambao utatoa changamoto kwa yeyote atakayechukua wadhifa huo.
Lakini Rais Uhuru Kenyatta anaunga mkono mpinzani wa naibu wake kushinda uchaguzi huo na kupata urithi wake.
Chaguzi zake zote zilizopita zimesababisha ama mabishano na madai ya wizi, kuzuka kwa ghasia mbaya, au zote mbili. Kwa hivyo Wakenya wanatumai kuwa wakati huu itakuwa tofauti.
Mgombea urais aliyefeli mara nne Raila Odinga anajaribu bahati yake tena. Waziri mkuu huyo wa zamani mwenye umri wa miaka 77 ana sifa ya kuwa mwanaharakati wa kutisha.
Mpinzani wake mkubwa ni Naibu Rais William Ruto mwenye umri wa miaka 55.
Chanzo cha picha, AFP
Amethibitisha kuwa analingana na Bw Odinga kwenye kampeni na amevutia umati mkubwa.
Kuna majina mengine mawili ambayo hayajulikani sana kwenye karatasi ya kupigia kura.
George Wajackoyah amevutia sana pendekezo lake la kuhalalisha kilimo cha bangi na uuzaji nje wa sumu ya nyoka.
David Mwaure Waihiga anaendesha ujumbe wa kupinga ufisadi.
Kwanini rais hamuungi mkono naibu wake?
Mambo yamepamba moto katika siasa za Kenya. Bw Odinga aliwahi kuwa adui mkubwa wa rais Uhuru Kenyatta.
Uadui kati yao unaweza kufuatiliwa nyuma miaka 60 wakati baba zao, viongozi wa uhuru, walitofautiana.
Nani yuko kwenye kinyang'anyiro cha kuiongoza Kenya ?
Fahamu zaidi kuwahusu wagombea urais wa Kenya
Chagua mgombea ili kutazama wasifu wake
Raila Amollo Odinga
Muungano wa Azimio la Umoja
Mgombea huyo mwenye umri wa miaka 77 ni mhandisi aliyesomea Chuo Kikuu cha Ufundi cha Magdeburg (sasa kinajulikana kama Chuo Kikuu cha Otto-von-Guericke Magdeburg) nchini Ujerumani.
Anawania kiti cha urais kwa tikiti ya Azimio la Umoja One Kenya Coalition Party.
Hili litakuwa jaribio lake la tano baada ya kugombea katika: 1997, 2007, 2013 na 2017.
Bw Odinga alikuwa mmoja wa wapiganiaji wa demokrasia ya vyama vingi nchini Kenya. Alikamatwa, akafungwa na wakati fulani akaenda uhamishoni kwa sababu ya kupigania haki hiyo
Aliwahi kuwa Waziri Mkuu, kuanzia 2008-2013.
Odinga alihusika kufanikisha miradi mikubwa iliyotekelezwa na serikali ya Kibaki, kama vile miradi ya umeme vijijini na barabara.
Kuafikia ukuaji wa uchumi wa tarakimu mbili kupitia uwekezaji katika biashara ndogo ndogo na sekta ya viwanda.
Utoaji wa huduma bora za afya kwa wote.
Utoaji wa vifaa vya michezo na burudani kwa ukuaji wa kimwili, kiakili, kijamii, kimaadili na maendeleo ya watu.
Kufuatia jaribio la mapinduzi ya Agosti 1, 1982, Raila Odinga alikamatwa na kukabiliwa na mashtaka kadhaa, yakiwemo ya uhaini ambayo alizuiliwa bila kufunguliwa mashtaka. Tume ya Ukweli ya Haki na Maridhiano iliambiwa mwaka 2011 kwamba Odinga alikuwa na mawasiliano na mpangaji mkuu wa mapinduzi hayo. Odinga amekana kuhusika kila mara. - Makavazi ya Kitaifa ya Kenya.
William Samoei Ruto
Muungano wa Kenya Kwanza
Mgombea huyu mwenye umri wa miaka 55 ana Shahada ya Uzamifu/PhD katika Ikolojia ya Mimea na BSc katika Botany na Zoology kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi.
Anawania kiti cha urais kwa tikiti ya chama cha United Democratic Alliance ( chenye mafungamano na Kenya Kwanza).
Aliongoza Vuguvugu la vijana la Youth for Kanu '92 (YK'(92).
Wizara yake iliorodheshwa kama inayofanya bora zaidi serikalini alipokuwa Waziri wa Kilimo.
Alihudumu kama Naibu Rais wa kwanza wa Kenya chini ya katiba mpya ya 2010.
Alihudumu kama mbunge wa eneo bunge la Eldoret Kaskazini kuanzia 1997-2007.
Kutenga $424 milioni kila mwaka kwa biashara ndogo ndogo za kati.
Kuanzisha mfuko wa elimu wa kitaifa ili kukidhi gharama zisizo za masomo.
Tekeleza kikamilifu sheria ya usawa wa kijinsia ya thuluthi mbili katika uteuzi wa kisiasa na kutenga nusu ya baraza lake la mawaziri kwa wanawake.
Mnamo 2008, Mahakama Kuu ya Kenya iliamuru Naibu Rais William Ruto kusalimisha shamba la ekari 100 na kulipa $ 62,500 kwa Adrian Muteshi, mkulima ambaye alimshtaki kwa kuchukua mali hiyo baada ya uchaguzi wa 2007. - Kenya Law
Mnamo 2011, Bw Ruto alikabiliwa na kesi kwa makosa matatu dhidi ya binadamu: Mauaji, uhamisho wa watu kwa lazima na mateso ya watu katika Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu. Miaka mitano baadaye mahakama ilisitisha kesi hiyo kwa msingi kwamba - ushahidi wa upande wa mashtaka ulikuwa dhaifu. -ICC
George Wajackoyah
Chama cha Roots
Profesa huyo mwenye umri wa miaka 61 ana shahada ya uzamili katika sheria kuhusu maendeleo kutoka Chuo Kikuu cha Warwick na shahada ya uzamili , sheria (sheria za Marekani kutoka Chuo Kikuu cha Baltimore.
Bw Wajackoyah anawania kiti cha urais kwa tiketi ya Chama cha Roots Party.
Alihudumu kama Inspekta katika idara ya usalama ya Special branch wakati wa utawala wa marehemu Rais Daniel Moi kabla ya kulazimika kutorokea ng'ambo ili kuepuka kufunguliwa mashtaka na mamlaka.
Yeye ni mshirika katika kampuni ya mawakili aliyoianzisha mwaka wa 2018.
Alifunnza somo la sheria na uchumi katika vyuo vikuu vya Marekani, Uingereza na Kenya.
Kuhalalisha matumizi ya kiviwanda ya bangi
Badilisha siku za kazi hadi Jumatatu hadi Alhamisi.
Huduma ya afya ya bure na msaada kwa wazee, walio hatarini na wajawazito
David Mwaure Waihiga
Chama cha Agano
David Mwaure anawania kiti cha urais kwa tiketi ya Chama cha Agano.
Ni kiongozi wa Chama cha Agano.
Alihitimu na shahada ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi na ana Shahada ya Uzamili katika masomo ya uongozi.
Yeye ni wakili mkuu na amehudumu kama mwanasheria kwa zaidi ya miongo mitatu.
Ana kampuni ya uwakili na amewania viti mbalimbali vya kisiasa.
Ilianzishwa chama cha Agano mwaka 2006.
Kupambana na ufisadi uliokithiri.
kuunda nafasi za ajira.
Kurejesha mali ya Kenya iliyofichwa nje ya nchi.
Pata maelezo zaidi kuhusu sera za wagombea urais hapa
Lakini katika hali ya kushangaza watu hao wawili walipeana mikono na kuweka maridhiano mwaka 2018 na Bw Kenyatta ameweka uzito wake kwenye kampeni ya Bw Odinga.
Hili lilimwacha Bw Ruto kwenye hali ya baridi na kufanya kwa miaka kadhaa kuwa na uhusiano usio mzuri uongozini.
Suala kuu ni lipi?
Inawezekana, naibu wa rais amefafanua misingi ambayo uchaguzi huu unapigwa vita - uchumi.
Ingawa katika chaguzi za hivi majuzi mijadala kuhusu ufisadi na haki imetawala, wakati huu watu wanafikiria sana mifuko yao.
Akitoka katika jamii ya kawaida, Bw Ruto ambaye sasa ni tajiri ameonesha picha kuwa yeye ni maskini.
Katika taifa hili changa, ameangazia sera za kukabiliana na ukosefu wa ajira kwa vijana na mwaka wa 2018 akabuni msemo "hustler nation" akimaanisha watu wanaohangaika kutafuta riziki.
Chanzo cha picha, AFP
Katika kitendo cha kufikirika cha ishara ya kisiasa, pamoja na bidhaa za kawaida za uchaguzi, ametoa mikokoteni ya bure kwenye mikutano yake ya kampeni.
Pia amewasilisha kugombea kwake kama jaribio la kukomesha kutawaliwa kwa siasa za Kenya na familia za nasaba: akina Kenyatta na Odinga.
Bw Odinga anaahidi kuendeleza ajenda ya maendeleo ya rais na kuboresha maisha ya Wakenya walio hatarini kwa kuwapa shilingi 6,000 za Kenya ($50; £40) kila mwezi kutoka kwa hazina mpya ya hifadhi ya jamii iwapo atachaguliwa kuwa rais.
Pia ameahidi kutoa huduma za afya kwa gharama nafuu kupitia kile anachokiita "Baba Care", akijitangaza kama baba katika taifa lenye zaidi ya watu milioni 56.
Je, kuna mwelekeo wa kikabila katika uchaguzi huu?
Nchini Kenya, kura nyingi hupigwa kwa misingi ya kikabila na katika miaka ya nyuma, hii wakati mwingine imeingia katika ghasia za kitaifa huku watu wakishambuliwa na kuuawa kwa misingi ya jamii wanayotoka.
Kura ya maoni iliyozozaniwa ya Desemba 2007 ilifuatiwa na wiki za ghasia za kikabila ambapo watu 1,200 walikufa na zaidi ya 500,000 walikimbia makazi yao.
Tangu wakati huo, wanasiasa wamekuwa na nia ya kusisitiza ushiriki wa amani wa kidemokrasia. Lakini suala la uhusiano wa kikabila halijatoweka. Bw Odinga, Mjaluo, na Bw Ruto, Mkalenjin, wote watakuwa wakitegemea kura za makabila yao makubwa kuwaingiza Ikulu.
Lakini katika hatua iliyokadiriwa wote wawili wamechagua wagombea wenza kutoka kabila kubwa zaidi nchini humo - Wakikuyu. Huko Martha Karua, Bw Odinga pia amemteua mwanamke wa kwanza kuwania urais kwa tiketi ya chama kikuu cha kisiasa.
Wasiwasi umesalia kuwa katika sehemu fulani za nchi mizozo ya kikabila inaweza kusababisha ghasia na baadhi ya watu wanahamia maeneo ambayo makabila yao ni mengi ili kuepuka kulengwa.
Lakini, kutokana na kile kilichotokea baada ya kura ya 2007, mamlaka zimekuwa zikichukua hatua kuhakikisha amani.
Je, uchaguzi utakuwa wa huru na haki?
Watu pia watakuwa wakitazama kuona iwapo tume ya uchaguzi imeweka sawa matatizo ambayo mwaka 2017 yalisababisha kufutwa kwa matokeo ya awali ya uchaguzi na mambo yote kurudiwa.
Suala lilikuwa kwamba mfumo wa kusambaza matokeo kwa njia ya kielektroniki kutoka kila kituo cha kupigia kura ulikuwa haufanyi kazi katika baadhi ya maeneo.
Mawakili wa upinzani wanaomwakilisha Bw Odinga waliteta kwa mafanikio kuwa hilo liliruhusu hesabu za kura kuhujumiwa.
Wakati huu wenye mamlaka wanasema wamechukua hatua kuhakikisha kwamba utoaji matokeo kwa njia ya kielektroniki utaendelea vizuri.
Kasi ya kupata matokeo ya uchaguzi itategemea jinsi mfumo huo unavyofanya kazi vizuri, lakini ifikapo usiku wa Agosti 9 kila matokeo yatachunguzwa kwa karibu na wawakilishi wa wagombea ili kuhakikisha kwamba hawanyang'anyiwi nafasi ya juu.
Je, uchaguzi mwingine unafanyika?
Siku ya kupiga kura, Wakenya watakuwa wakipiga kura nyingi.
Kando ya uchaguzi wa urais, watu watakuwa wakiwapigia kura wabunge na maseneta kwenda kwa bunge la kitaifa, magavana wa kaunti na wabunge wa kaunti.
Na wanawake wanapata kura ya ziada kumchagua mmoja wa wawakilishi 47 wa wanawake kuketi katika bunge la kitaifa.
Vituo vya kura vinapaswa kufunguliwa kwa saa 12 kutoka 06:00 saa za asubuhi (03:00 GMT). Mtu yeyote ambaye bado yuko kwenye foleni wakati wa kufunga ataruhusiwa kupiga kura.
Mara baada ya kufungwa, viongozi wataanza kuhesabu kura katika kila kituo cha kupigia kura.
Bado haijabainika ni lini matokeo ya uchaguzi wa urais yatatangazwa lakini tume ya uchaguzi ina muda usiozidi siku saba kuhesabu na kujumlisha kura.
Ili kushinda, mgombea anahitaji zaidi ya nusu ya kura zilizopigwa kitaifa na angalau 25% ya kura zilizopigwa katika kila zaidi ya nusu ya kaunti.
Ikiwa kizingiti hicho hakitafikiwa basi uchaguzi unaingia katika duru ya pili ya kati ya wagombea wawili wa juu.
