Jinsi Uhispania ilivyotazama huku wahamiaji wakikandamizwa hadi kufa kwenye mpaka wake

 Ed Thomas, Adam Walker, Africa Eye

Alfajiri ya tarehe 24 Juni, kundi kubwa la wahamiaji wa Kiafrika walisonga mbele kuelekea kwenye uzio wa mpaka unaotenganisha Morocco na eneo dogo la Uhispania la Melilla. Katika ghasia hizo zilizodumu kwa saa nyingi, wengi wa wahamiaji hao walipigwa, na kupondwa kati ya uzio wa urefu wa 8m-up (futi 26) na walinzi wa mpaka wa Morocco, ambao walitumia marungu na mabomu ya machozi.

Video zinazosambazwa mtandaoni zinaonesha makumi ya watu wakiwa wamejazana katika eneo moja la kituo cha mpakani, wengine wakiwa wamelala bila kutikisika, wengine wakivuja damu, wengine wakionekana kuhangaika.

Takriban wahamiaji 24 walikufa, lakini idadi ya vifo inaaminika kuwa kubwa kwani zaidi ya watu 70 hawajulikani walipo.

Ni nini kilifanyika siku hiyo kwenye kivuko cha mpaka kilichoimarishwa sana kinachojulikana kama Barrio Chino - lango la kuingia Ulaya?

Siku chache baada ya tukio hilo, viongozi wa Uhispania na Morocco walitetea hatua yao, wakisema wahamiaji hao walikuwa na vurugu, na nguvu ya kuridhisha imetumika. Lakini uchunguzi wa BBC umefichua maelezo mapya kuhusu matukio hayo.

Tunaweza kufichua kuwa;

BBC inatumia neno mhamiaji kurejelea watu wote wanaohama ambao bado hawajakamilisha mchakato wa kisheria wa kuomba hifadhi.

Timu ya BBC ya Africa Eye ilipitia video kadhaa ili kujaribu kujenga picha ya kina zaidi kuhusu jinsi tukio hilo baya lilivyotokea.

Timu ya BBC pia ilipata nafasi ya kufika kwenye eneo la mpakani la Barrio Chino, na kuturuhusu kulinganisha picha za video na tulizopata ndani.

Pia tuliingia kwenye chumba cha udhibiti wa CCTV cha Guardia Civil, ambapo kamera zilizofungwa kwenye uzio wa mpaka hufuatiliwa kwenye skrini kubwa.

Hii inamaanisha kuwa maafisa wa Uhispania walikuwa wameona mengi ya yaliyotokea siku hiyo.

Tulitaka kujua ni kwa nini nguvu hiyo ilitumiwa na kuuliza ikiwa mengi zaidi yangefanywa ili kuzuia kupoteza maisha.

Ili kujenga picha kamili, tumezungumza pia na makumi ya walionusurika. Hassan, Ismail, Stephen na Mohammed (Mo) wanasema walikimbia migogoro nchini Sudan na Sudan Kusini, wakisafiri maelfu ya maili kupitia Libya na Algeria kufika Morocco kwa matumaini ya kufika Ulaya kuomba hifadhi.

Stephen, ambaye alituambia alipigwa na walinzi wa mpaka wa Morocco, alisema anataka kujua kwa nini watu wengi walikufa siku hiyo. "Wakati mwingine ninapokumbuka hili, mimi hulia sana. Sitasahau yaliyotupata."

Safari

Ili kupata maana ya kile kilichotokea, tunahitaji kuhama kutoka kwenye mpaka na kwenda kwenye milima ya Morocco, ambako makundi makubwa ya wahamiaji Waafrika walikuwa wameweka kambi.

Barrio Chino ni sehemu ya njia iliyoanzishwa ya wahamiaji kwa wale wanaotaka kuingia Uhispania na kudai hifadhi.

Inaonekana kuna tofauti kubwa kati ya jinsi walinzi wa mpaka wa Morocco walivyoitikia jaribio hili la tarehe 24 Juni ikilinganishwa na majaribio ya awali.

Omar Naji, mwanaharakati wa haki za binadamu wa Morocco, anasema kwamba kulikuwa na vivuko vitatu mwezi Machi - vya wahamiaji 2,500 kwa jumla - ambavyo havikusababisha vifo vyovyote.

"Vikundi vilikuwa vikubwa na vilishuka kutoka msituni bila matatizo yoyote na hakuna aliyefariki," aliiambia BBC.

"Tofauti pekee kati ya Machi na Juni ni kwamba uhusiano kati ya Uhispania na Morocco ulivunjika mnamo Machi, wakati Juni, uhusiano ulirejeshwa - na mnamo Juni 24 waliwakabili kwa vurugu hizi zote na gesi ya machozi."

Walioshuhudia walituambia kambi za milimani zilishambuliwa na polisi wa Morocco tarehe 23 Juni, na wahamiaji wakaamriwa kuondoka.

BBC ilizungumza na wahamiaji kadhaa ambao bado wamekwama nchini Morocco. Hatuwataji kwa sababu za usalama wao.

“Walituma watu kutuambia kwamba tulihitaji kuondoka eneo hilo ndani ya saa 24. Vinginevyo, walisema wataruhusiwa kutumia risasi za kweli kutupiga.

Kwa hivyo usiku huo, tuliamua kwenda chini kwenye uzio. Ismail alituambia baada ya mapigano, kundi lake lilielekea Barrio Chino.

Picha za video za siku hiyo zinaonesha jinsi wahamiaji hao walivyofikiwa na vikosi vya usalama vya Morocco kutoka pande zote za barabara nje ya Barrio Chino.

Video nyingine inaonesha idadi kubwa ya watu wakianza kupanda uzio wa nje unaolinda eneo la mpaka. Kwa wakati mmoja, uzito unakuwa mwingi na uzio unaanguka.

Wahamiaji kadhaa walituambia kwamba, walipofika kwenye kivuko cha mpaka walikuwa wamezuiliwa kila upande na polisi wa Morocco. Walisema walihisi walikuwa na sehemu moja tu ya kwenda, na hiyo ilikuwa katika Barrio Chino.

Lango lilikuwa limefungwa lakini walilifungua. "Walitushambulia kwa nyuma na wakaanza kurusha mabomu ya machozi," anasema Mo.

"Walianza kurusha mawe, na [kurusha] risasi za mpira. Marafiki zetu wengi walianguka. [walinzi] wakikukamata, watakupiga kichwani kila mahali.”

Kundi kubwa lilikwama kwenye ua uliofungwa - au hakuna ardhi ya mtu. Video zimeonesha vikosi vya usalama vya Morocco vikirusha mabomu ya machozi na moshi angani.

Picha nyingine pia zinaonesha vikosi vya usalama vimekusanyika nje ya Barrio Chino kwa idadi ya mamia yao. Kwa wale wahamiaji ndani, hapakuwa na mafungo.

Stephen alikuwa miongoni mwa wale waliokuwa ndani ya ardhi . "Walitupiga," anasema. "Tulihitaji kuingia [upande wa Uhispania], lakini hawakutaka - walitaka tufe." Mhamiaji mwingine alituambia: “Malango yalifungwa na vikosi vya usalama viliendelea kutushambulia. Walikuwa wametuingiza ndani na walijua tumenaswa.”

Stephen anasema walihisi wamekwama kwenye ua, na kwamba wengine walikuwa na shida ya kupumua kwa sababu ya gesi ya kutoa machozi.

Anasema aliamini kuwa ndani kuna zaidi ya watu 700. Stephen, Ismail na Mo walituambia walishangazwa na viwango vya upinzani walivyokabiliana navyo ndani ya ua.

Walinzi waliwatendea "kama wanyama", Mo alisema. "Walianza kutupiga [sisi]. Hawakujali ikiwa damu ilikuwa juu ya kichwa chako au mdomoni mwako au mahali popote kwenye mwili wako''.

Katika baadhi ya video, zenye picha za kutisha, tuliona miili ikirushwa huku na kule na watu wakivuja damu na kwa uchungu. “Marafiki zangu walikuwa wamekufa,” asema Mo. “Kulikuwa na damu kila mahali na watu walikuwa uchi.

Ilikuwa ya kutisha - kama vita. Nilikuwa nawaza kwanini wanatushambulia? Sitaki kumuumiza mtu yeyote, tunataka tu kufika upande mwingine, tunajaribu kutafuta maisha salama.” Hassan alisema eneo la ua lilikuwa "kama kuzimu", huku Stephen akielezea jinsi ilivyokuwa kukabiliana na mabomu ya machozi na mawe. "Sauti ni kama 'boom'. Huwezi kuona chochote, unaona damu, kila kitu ni damu, huoni chochote."

Wengi wa wale ambao hawakufanikiwa kutoka kwa kuongeza uzio walizuiliwa ndani ya Barrio Chino. Mamia zaidi waliwekwa chini upande wa Morocco wa uzio, na waliojeruhiwa na waliokufa wamelala kati yao. Walikaa hapo kwa masaa kadhaa, wakionekana bila huduma ya matibabu.

Mmoja wa wahamiaji alituambia: "Ambulensi ilichelewa kufika, wangeweza kuwasaidia waliojeruhiwa lakini vikosi vya usalama viliwazuia madaktari kutusaidia au kutibu majeraha yetu." Wahamiaji 24 wanajulikana kufariki katika mapigano hayo, na BBC imeambiwa kuwa hatima ya wengine 77 haijulikani.

Barrio Chino

Je, mengi zaidi yangefanywa kuokoa uhai? Na mamlaka ya Uhispania ilichukua jukumu gani siku hiyo wakati machafuko haya yakitokea mbele yao?

Mnamo Septemba, waziri wa mambo ya ndani wa Uhispania Fernando Grande-Marlaska alihojiwa bungeni kuhusu jukumu la Uhispania katika matukio ya Juni 24.

Alisisitiza kuwa vifo hivyo havijatokea katika ardhi ya Uhispania. "Matukio hayo yalifanyika katika eneo la kitaifa la nchi huru na ni kwa njia ya kushangaza tu ilifanyika nchini Uhispania," alisema.

BBC ilichukuliwa na Barrio Chino kutoka upande unaodhibitiwa na Uhispania na Guardia Civil ya Uhispania - waandishi wa habari wa kwanza kutembelea tangu 24 Juni. Mara moja kupitia lango, tuliambiwa na Guardia Civil kwamba eneo tulilokuwa tumesimama, lilikuwa linadhibitiwa na Uhispania.

Kisha tuliweza kulinganisha eneo hili na picha za video za siku hiyo. Tuliweza kuona maiti kwenye filamu katika eneo ambalo sasa tuliambiwa lilikuwa linadhibitiwa na Uhispania. Hii inazua maswali mapya ya uwajibikaji.

Luteni Macias, ambaye alikuwa msimamizi siku tulipotembelea, hakuwepo Barrio Chino tarehe 24 Juni, lakini anasema amepokea taarifa kutoka kwa kila afisa wa Kiraia wa Guardia ambaye alikuwa siku ya tukio. Tulimuuliza kwa nini hawakufungua malango kutoka kwa ardhi ya mtu yeyote mara tu ukandamizaji ulipoanza. Alisema kumekuwa na hatari kwa maafisa wake. "Tulikuwa maafisa wapatao 50 au 60, tukijaribu kuzuia maelfu ya watu." “Walipita haraka sana, wakakanyagana. Hilo ndilo lilikuwa tatizo kwani tulipoona hivyo, ilitubidi turudi kwa sababu maisha yetu yalikuwa hatarini.

Baada ya watu wa kusini mwa jangwa la Sahara kufungua lango hilo, ilikuwa ni fujo." Tumethibitisha video ambayo ni ya picha isiyoweza kuoneshwa kikamilifu.

Inaonesha kuna miili katika sehemu ya kuingilia ambayo tuliambiwa ni ardhi inayodhibitiwa na Uhispania. Mwanaume mmoja amezingirwa na polisi wa Morocco kabla ya mwili wake kuonekana kukokotwa kuelekea upande wa Morocco. Mwingine anachochewa na kijiti cha polisi wa Morocco - anaonekana kuwa amekufa.

Taarifa kutoka Wizara ya Mambo ya Ndani ya Uhispania ilielezea matokeo ya BBC kuwa "hayalingani na ukweli".

Pia ilisema kuwa siku hiyo nguvu ya kiasi ilitumika. Wakati wa ziara yetu ya Barrio Chino, tuliambiwa na Guardia Civil kwamba mamlaka ya Morocco iliwaonya kwamba wahamiaji walikuwa wanakuja kwa wingi.

Walipokuja, wakuu wa Uhispania waliona hali ya kutisha ikitokea katika makao yao makuu ya Guardia Civil huko Melilla.

Tulipewa ufikiaji maalum wa chumba chao cha kudhibiti CCTV, ambapo wafanyakazi kadhaa hufuatilia kamera kwenye skrini kubwa. Tuliambiwa sensa huwashwa wakati uzio wa mpaka unapoguswa, na kuwatahadharisha wafanyakazi.

Tulitazama kamera zikizingatia maelezo madogo kwa mbali, na tukaambiwa kwamba picha kutoka Melilla pia zinatumwa kwa wakati halisi hadi makao makuu ya Guardia Civil huko Madrid.

Pia tuliambiwa kuwa tarehe 24 Juni, helikopta na ndege isiyo na rubani Zilikuwa zokichukua picha za ziada.

Huu ni ushahidi muhimu, ambao ungefichua maelezo mapya ya kile kilichotokea siku hiyo - ikiwa ni pamoja na vitendo vya wahamiaji na mamlaka. Uchunguzi wa Ombudsman wa Uhispania hivi majuzi ulitoa ripoti ya muda ikibainisha kuwa sio CCTV zote kutoka siku hiyo zilikuwa zimetolewa ofisini kwake.

Wizara ya Mambo ya Ndani ya Uhispania hapo awali iliiambia BBC katika taarifa kwamba rekodi zote za kamera za usalama zimepatikana, na zilikuwa mikononi mwa Mwanasheria Mkuu wa Serikali na mchunguzi wa ombuds kama sehemu ya uchunguzi wao.

Kando, BBC imepata picha zinazoonesha watekelezaji sheria wa Uhispania wakijibu kwa nguvu.

Video hiyo ilichapishwa na shirikisho linalowakilisha Guardia Civil. Ilirekodiwa upande wa Uhispania wa kuvuka mpaka. Inaonesha risasi za mpira zikipigwa moja kwa moja kwenye kundi linalopanua uzio hadi Uhispania - tulihesabu milio zaidi ya 40 ndani ya dakika mbili.

“Polisi wa Uhispania walipotumia risasi za mpira na gesi, baadhi ya marafiki zetu walikuwa juu ya uzio wa Barrio Chino. Waliwapiga na wakaanguka,” Ismail alituambia. "Katika sakafu, baadhi yao hawakusonga." Mo alieleza kunaswa katika mzozo huo.

"Walianza kurusha mawe, na Wahispania pia walikuwa na dawa ya pilipili. Walirusha mawe kwa njia hii, na Wamorocco kwa njia nyingine.

Tulikuwa katikati.” Siku chache baada ya vifo hivyo, Mbunge wa Uhispania Jon Inarritu alikusanya risasi za mpira, mabomu ya moshi na vitoa machozi kutoka Barrio Chino. Pia anapinga madai ya serikali ya Uhispania kwamba vifo hivyo vilitokea zaidi katika eneo la No man's land.

Anaamini kwamba vifo vingi vilitokea katika eneo la Uhispania na anategemea rekodi za Taasisi ya Kitaifa ya Kijiografia ya Uhispania na rejista ya kitaifa ya ardhi.

Anasema haya yanaonesha mpaka wa kihistoria kati ya Melilla na Morocco uko nje ya eneo lote la mpaka wa Barrio Chino, na hiyo inamaanisha, anasema, kwamba matukio ya Juni 24 yalitokea Uhispania. Lakini hii inapingwa na serikali ya Uhispania.