Mwanaume wa Ghana aliyekabiliana na utumwa atuzwa nchini Uingereza

Msanii Che Lovelace akiwa njiani kuelekea pwani katika kisiwa cha Caribbean cha Trinidad kukusanya tope la kutumia katika sherehe za kanivali alipopokea ujumbe kuwa kanisa moja nchini Uingereza lilimtaka atengeneze mchoro wa kumbukumbu ya maisha ya mwanamume Mwafrika ambaye hajawahi kusikia lolote kumhusu.

Quobna Ottobah Cugoano alikuwa mwanaharakati aliyeheshimika katika Karne ya 18 Uingereza - lakini, licha ya jukumu lake kubwa katika kukomesha biashara ya watumwa na utumwa, hadithi yake haijulikani sana.

Cugoano alizaliwa Gold Coast, Ghana ya leo. Alifanywa mtumwa alipokuwa na umri wa miaka 13 - alitekwa pamoja na watu wengine 20 walipokuwa wakicheza uwanjani.

Makazi yake yalikuwa mashamba ya sukari ya kisiwa cha Grenada. Ndani ya meli iliyokuwa ikimpeleka kuvuka Bahari ya Atlantiki, kulikuwa na, kama Cugoano anavyoandika, "hakuna la kusikilizwa ila milio ya minyororo, kupigwa kwa mijeledi, na kuugua na vilio vya wenzetu."

Alilazimishwa kufanya kazi kwenye shamba la miwa baada ya miaka miwili ya "utumwa wa kutisha... bila tumaini lolote la ukombozi, akishuhudia matukio ya kutisha zaidi ya taabu na ukatili", aliletwa Uingereza na kufanikiwa kupata uhuru wake mnamo 1772.

Maelezo hayo yanatoka katika kitabu chake mwenyewe kilichochapishwa na Cugoano ambamo anakemea utumwa, akitumia imani yake ya Kikristo na uzoefu wake mwenyewe wa biashara hiyo.

Alikuwa mmoja wa Wana wa Afrika, kikundi cha Waingereza weusi ambao waliandika barua kwa wahariri wa magazeti ya Uingereza na wabunge kufanya kampeni dhidi ya biashara ya watumwa.

Tovuti ya Urithi wa Kiingereza inasema haijulikani jinsi Cugoano alipata uhuru wake, lakini inaweza kuwa muhimu kwamba katika mwaka huo huo alikuja Uingereza, Jaji Mkuu, Lord Mansfield, aliamuru kwamba jaribio la kumrudisha mtu ambaye zamani alikuwa mtumwa lilikuwa haramu.

Tarehe 20 Agosti 1773, miaka 250 iliyopita, akiwa na umri wa miaka 16, Cugoano alibatizwa John Stuart katika Kanisa la St James's Piccadilly, katikati mwa London. Lakini alichapisha kitabu chake miaka 13 baadaye chini ya jina lake la asili la Kiafrika.

Mchoro wa Lovelace kwa heshima ya Cugoano unawekwa kwenye lango la kanisa Jumatano, 20 Septemba.

Kazi yake ilikuwa "ya kuhusha nafsi, ya kusisimua na inayofaa kuhifadhiwa," anasema Mchungaji Lucy Winkett, mkuu wa Kanisa la St James's.

Lovelace ni mchoraji mahiri na hutumia rangi ya kuvutua na maumbo ya ujasiri, ambayo yanaonyesha kwa ufahari watu na mandhari ya nchi yake ya Trinidad.

Anaambia BBC kuwa alishangaa kutojua kuhusu Cugoano kwa sababu alifikiri alikuwa na habari za kutosha kuhusu harakati za kukomesha utumwa.

"Nijivunia kuwa sehemu ya kuangazia Cugoano alikuwa nani - na inanifanya nifikirie kuhusu watu wengine ambao hadithi zao zilifichwa," anasema.

Kazi hii ina michoro minne inayoitwa Mto, Passage, Roho na Maono ya Ndege. Kila uchoraji umegawanywa katika paneli nne - kitu ambacho msanii hufanya katika kazi yake yote.

"Nilifanya kazi kwenye paneli kwa wakati mmoja - nikizunguka na kurudi kati ya picha na mawazo mbalimbali na, bila shaka, kujaribu kufikiria kipande kizima kwa ujumla."

Wazo la River lilikuja siku ile ile ambayo msanii huyo alipokea habari za kamisheni - alipokuwa akikusanya matope ambayo hutumiwa katika matambiko ya J'Ouvert, siku ya ufunguzi wa Tamasha la Trinidad. Alisaidiwa na wanaume kutoka Matura, kijiji kilichopo mashariki mwa Trinidad ambako alikulia.

"Tulipomaliza kukusanya tope, wanaume hao walikuwa wakioga katika mto wa karibu, na tukio hilo lilisikika mara moja kwa sababu ya kusafisha na kubadilisha nguvu za maji," Lovelace anasema.

"Kulikuwa na kitu maalum na cha kusikitisha kuhusu kupata habari za tume kwa sababu ya mahali nilikuwa wakati huo."

Mchoro wa pili - Passage - unaonyesha umbo la kike chini ya maji na pia ni kumbukumbu ya "njia ya kati" - safari iliyovuka Bahari ya Atlantiki iliyovumiliwa na mamilioni ya Waafrika waliokuwa watumwa, akiwemo Cugoano mwenye umri wa miaka 13.

"Nilitumia taswira ya kuzamishwa kabisa ndani ya maji kupendekeza tukio la nje ya mwili - jambo la ajabu na lililosimamishwa. Na ni heshima kwa watu walionusurika safari hii, pamoja na wale ambao hawakupona."

Picha za Lovelace ni mchoro wa kwanza wa kudumu ulioidhinishwa na Kanisa la St James's Piccadilly - linalojulikana kama "Kanisa la Wasanii" kwa sababu wasanii wengi waliabudu au walibatizwa huko.

Hii inajumuisha mshairi na msanii William Blake, ambaye aliishi wakati mmoja na Cugoano - na mmoja wa wasanii wanaopendwa na Lovelace.

Kanisa la Anglikana lina uhusiano wa muda mrefu na Royal Academy of Arts - wote wako kwenye Piccadilly, pande tofauti za barabara.

Michoro ya Lovelace zinanasa "hisia ya kuibuka kutoka majini hadi kesho mpya", Mchungaji Winkett anasema - sawa na kile kitendo cha ubatizo kinaonyesha.

Lovelace anasema kwamba aliiendea tume kwa njia sawa.

"Niliwazia hii kuwa sawa na ubatizo, au ibada ya ukombozi," anasema.