Drogba iyo Eto'o oo dhaleeceeyay 'dhaqaatiir soo jeediyay in Afrika lagu tijaabiyo tallaalka cudurka Corona'

Tebin toos ah

1. 2 Maarso 2020Kenya oo u jawaabtay mas'uul Soomaali ah oo ku hanjabay inay "ka soo casheyn doonaan Nairobi"

   Dowladda Kenya ayaa halis amni ku tilmaantay hadal uu dhawaan sheegay kusimaha gudoomiyaha gobolka Gedo oo sheegay in ciidamada dowladda Soomaaliya ay "kasoo casheyn doonaan Nairobi" waa haddii Kenya ay sii waddo wax uu ku tilmaamay faragelinta ay ku hayso gobolkaasi.

   "Tallaabooyinkaas waxay halis ku noqdeen amniga Kenya sida uu u muujinayo hadalka kasoo baxay guddoomiye ku-xigeenka gobolka Gedo 9-kii bishii Febraayo xilli uu ku sugnaa Beled Xaawo kaas oo jeediyay hadallo aan laga fiirsan oo hanjabaad ah xilli uu sheegay inuu weerarrayo Kenya isla markaana ciidamadiisa ay gaari doonaan Nairobi,"

   Dowladda Kenya ayaa beenisay in wax faragelin ah ay ku heyso arrimaha amniga ee dalka Soomaaliya, isla markaana eedeymaha loo jeediyay ay yihiin "kuwo been abuur ah oo laga leeyahay dano siyaasadeed".

   Dowladda Federaalka ee Soomaaliya ayaa dhawaan sheegtay in Kenya ay faragelin toos ah ku hayso arimaha gudaha ee dalkeeda.

   Labada dal ayaa isku haya xuduud badeedka u dhexeeya, waxaana dacwadda kiiskaasi ay hadda taallaa Maxkamadda Caalamiga ee Cadaaladda.

2. 28 Febraayo 2020Gabar qori ay isku sawiraysay oo xabbad ku dhufatay wiil yar

   Wiil toban jir ah ayaa ka soo kabanaya dhaawac caloosha ka soo gaaray kadib markii ay xabbad si aan ula kaca ahayn ugu dhufatay gabar ay qaraabo yihiin oo looga tegay si ay u hayso.

   Gabadha oo lagu magacaabo Caitlyn Smith ayaa waxa ay xabbadi ka fakatay qori ay isku sawiraysay, kaasoo ay u haysatay in aanay xabbadi ku jirin, sida ay xaqiijiyiin booliska Houston.

   Caitlyn oo 19 jir ah ayaa lagu soo oogay dacwad ah inay dhaawac u geysatay wiilkaasi yar.

   Ed Gonzales oo ah taliyaha booliska deegaanka Harris oo ah meesha uu shilka ka dhacay ayaa sheegay in qoriga aan laga taxadarin.

   "Gabadha ayaa sheegtay inay qoriga u soo qaadatay si ay isugu sawirto, kadibna ay xabbad ka fakatay oo ay ku dhacday canuga," ayuu hadalkiisa raaciyay.

   Sida ay sheegtay hay’adda keydisa xogta weerarrada hubka loo adeegsado ee Gun Violence Archive, tan iyo bilowgii sanadkan 6,155 qof ayaa rasaas ugu dhimatay gudaha Maraykanka. 321 oo kamid ah tiradaasi ayaa la sheegay inay si aan ula kac ahayn u dhinteen.

3. 28 Febraayo 2020Tiro dad ah oo ku dhintay dagaal beeleedyo ka dhacay Itoobiya

   Saraakiisha dalka Itoobiya waxay sheegeen in 12 qof ay ku dhinteen hallka 7,000 qof ay guryahooda ka qaxeen kaddib dagaal beeleedyo ka dhacay gobolka Gambeellada.

   In ka badan 400 guryo ayaa lagu gubay halkaas halka la dhacay 300 oo neefaf lo' ah.

   Dagaalka ayaa ka dambeeyay kaddib markii la dilay sarkaal maxalli ah oo ka howgalalay deegaan ay ku nool yihiin qowmiyadda Nuer.

   Dagaallada ka dhaca gobolka Gambeelada ayaa loo aaneyaa baratan dhanka dhul daaqsimeedka ah.

   Itoobiya waxaa sare u kacay dagaallada u dhexeeyay qowmiyadaha qaar kaas oo ay ku dhinteen boqolaal qof halka malaayin qof ay guryahooda ka barakaceen.

4. 28 Febraayo 2020Ku dhawaad toban qof oo ku dhimatay dagaallada ka dhacay Galmudug

   Ugu yaraan 7 qof ayaa ku dhimatay dagaalladii maanta ilaa xaley ka dhacay magaalada Dhuusamareeb, waxayna isugu jiraan ciidammadii dagaallamayay iyo dad rayid ah, sida ay BBC u sheegeen ilo xog-ogaal ah oo ku sugan halkaas.

   Dagaalka si weyn ayuu u saameeyay magaalada, waxaana istaagay ganacisga iyo isu socodka gaadidka.

   Waxaa sidoo kale xirmay isbitaalka guud ee Dhuusamareed kaddib dagaalka xooggan ee ciidammada Ahlu Sunna iyo kuwo dowladda ku dhexmaray halkaas.

   Dhanka kale, wararka aan ka heleyno magaalada Guriceel waxay sheegayaan in ugu yaraan 2 qof oo ka tirsanaa ciidankii dagaallamayay ay halkaas ku dhinteen.

   Wararka waxay sidoo kale sheegayeen in markii hore ciidammada Ahlu Sunna ay weerar ku qaadeen saldhigga ciidammada booliska ee Guriceel.

   Waxaana haatan lagu soo warramaya in ciidammada dowladda ay dib ula wareegeen saldhiggaas kaddib dagaal culus oo ay la galeen ciidanka Ahlu Sunna.

   Xaaladda Guriceel ayaa haatan degan inkasta oo ay xiisad ka taagan tahay magaalada.

5. 28 Febraayo 2020Mareykanka oo sheegay inuu jiro qorshe lagu weerarayo Nairobi

   Safaaradda Mareykanka ee Kenya ayaa ka digtay in weeraro argagixiso lala beegsan karo huteel weyn oo ku yaal magaalada Nairobi inkasta uusan Mareykanka shaaca ka qaadin magaca goobtaas.

   Bayaan ay soo saartay safaaradda waxay ku sheegtay ' in kooxaha argagixisada ay qorsheynayaan in gudaha Kenya ay geystaan weerar ay ku beegsanayaan goobaha ay caanka ku yihiin dalxiisayaasha iyo ganacsatada'

   Waxay digniinta horseedeysa cabsida ah in weeraro kale ay dhacaan kaddib weerarkii horraantii sannadkii hore ay Al Shabaab ku qaaday huteelka DusitD2 ee ku yaal magaalada Nairobi halkaas oo ay ku dhinteen ugu yaraan 21 qof.

   Mareykanka wuxuu muwaadiniintiisa ku sugan Kenya ugu baaqay in feejignaan ay muujiyaan marka ay ku sugan yihiin Huteelada iyo goobaha kale.

   Dhanka kale, madaxa booliska Kenya ayaa sheegay in boolis badan loo daadgureeyay xudduudaha iyo magaalooyinka kale si ay u sugaan amniga, wuxuuna shacabka dalkaas ugu baaqay inay feejignaan dheeri ah muujiyaan.

6. 28 Febraayo 2020War deg deg ah, Ciidamada dowladda iyo Ahlu Sunna oo hadda ku dagaallamaya Dhuusamareeb

   Wararka laga helayo magaalada Dhuusamareeb ee xarunta Galmudug ayaa sheegaya in xilligan uu dagaal xooggan halkaa ku dhexmarayo ciidamada dowladda federaalka iyo kuwo daacad u ah ururka Ahlu Sunna Waljaamaca.

   Weli lama oga khasaaraha rasmiga ah, maadaama ay xilli hore tahay.

   Dagaalka maanta ayaa waxaa ka horreeyay iska horimaad kooban oo xalay labada dhinac ku dhex maray isla magaaladaasi.

   Maamulka Ahlu Sunna ee Galmudug ayaa BBC-da u sheegay in ciidamada dowladda ay weerrar xalay ku ekeeyeen xarun ku taal magaalada Dhuusamareeb oo ay joogeen mas'uuliyiinta sarsare ee ururkaasi.

   Dhanka kale, warqad ka soo baxday xafiiska madaxweynaha Galmudug, Axmed Cabdi Kaariye (Qoorqoor), ayaa lagu sheegay in ciidamada Ahlu Sunna ay si bareer ah xalay u beegsadeen ciidamo dowladda ka tirsan oo bar koontarool ku sugnaa.

7. 28 Febraayo 2020Gabadh tix ka tirisay ragga haasaawaha beenta ah kusoo xero galiya dumarka

   Ragga miyaa qiimo riday dumarka?, Maansayahan Xamdi Hiil-Hableed ayaa tixdan ka tirisay ragga haasaawaha beenta ah kusoo xero galiya dumarka, kadibna sawirro aan fiicnayn weeydiista in ay usoo diraan.

8. 28 Febraayo 2020Nigeria oo xaqiijisay qofkii ugu horreeyay ee uu ku dhacay Caabuqa Corona

   Waxaa lagu soo warramaya in dalka Nigeria lagu arkay qofkii ugu horreeyay ee uu ku dhacay cudurka Corona.

   Bukaankan ayaa kasoo jeeda dalka Talyaaniga, wuxuu ka shaqeynayay dalka Nigeria, waxaa uu Talyaaniga kasoo laabtay 25-tii bishan.

   Mas'uuliyiinta waxay sheegayaan in qofka uu ku dhacay cudurka Corona hadda lagu daweynayo isbitaal ku yaal magaalada Lagos isla markaana xaaladdiisa ay wanaagsan tahay.

   Dowladda Nigeria ayaa sheegtay in diyaargarow buuxo ay sameysay si looga hortago cudurka, waxaana kamid ah xarunta xaaladaha degdeg ah.

   Waxay mas'uuliyiinta bilaabeen inay baaraan rakaabka ka imaanayo dalalka uu saameeyay Corona.

   In ka badan 80,000 qof ayaa u geeriyootay cudurka Ebola, waxaa uu ku faafay ilaa 40 dal.

   Qaaradda Afrika, waxaa cudurka lagu arkay sida Ageria iyo Masar.

9. 27 Febraayo 2020Wasiirka arrimaha sirddoonka Koonfur Afrika oo xogteeda la jabsaday

   Wasiirka arrimaha sirddoonka dalka Koonfur Afrika Ayanda Dlodlo iyo ku-xigeenkeeda, Zizi Kodwa ayaa xoogtooda la dhacay kaddib la jabsaday telefoonadooda.

   Baraayaal sare ayaa baaraya sababta ka dambeysay in la jabsado telefoonada wasiiradan iyo saraakiil ka tirsan wasaaradda arrimaha sirddoonka dalkaas, sida uu sheegay wasiirka aminga.

   Ma kala cadda cidda jabsatay xogta saraakiisha.

   Afahayeen u hadlay wasiirka ayaa sheegay in la ogaaday in xogteeda la jabsaday markii la helay farriimo muujinayo in wasiirka ay dad kale u dirtay , dhabtii aysan iyadu aheyn, sida laga soo xigtay wakaaladda wararka ee Reuters.

   Waxay arrintani imaaneysa xilli dhawaan tuugo ay dhac u geysatay xarunta weyn ee wasaaradda amniga ee ku taal magaalada caasimadda ah ee Pretoria.

   Tuugada ayaa qaatay lacago kala duwan iyo dokumentiyo aan la shaacin, sida ay ku warrantay warbaahinta IOL ee kasoo baxda dalkaas.

   Sannadkii lasoo dhaafay ayay aheyd markii la jabsaday Email uu lahaa madaxweynaha Koonfur Afrika Cyril Ramaphosa.

10. 27 Febraayo 2020Tirada dadka u dhintay caabuqa Corona gudaha Iran oo korortay

    Wasaaradda caafimaadka Iran waxay shaaca ka qaaday in dadka u dhintay cudurka Corona ay gaartay 26 qof.

    Waxay sidoo kale wasaaradda sheegtay in 106 qof oo u dhashay Iran uu soo ritay caabuqa Corona 24-tii saac ee lasoo dhaafay, guud ahaan tirada dadka kasoo jeeda dalkaas ee lagu arkay cudurka waxay gaarayaan ilaa 245 qof.

    Iiraan waxaa ku faafay cudurka Iran, mar sii horreysay saraakiisha waxay shaki geliyeen tirada rasmiga ah ee dadka uu haleelay cudurka Corona ee ku sugan Iran.

11. 27 Febraayo 2020Iran: Mas’uul kale oo uu ku dhacay cudurka Corona

    Gudoomiyaha guddiga baarlamaanka Iran u qaabilsan siyaasadda dibedda iyo ammaanka qaranka ayaa noqday mas’uulkii saddexaad ee dalkaasi uu uga dhaco caabuqa dilaaga ah ee Corona.

    “Baaritaanka la igu sameeyay ee Corona ayaa muujiyay inaan qabo cudurkaasi. Ma miro wax laga walwalo. Hadda goob karantiilan ayaa ku suganahay. Haddii Alle idmo shacabkeena wey ka guulaysan doonaan Corona,” ayuu yiri mas’uulkaasi oo lagu magacaabo Mojtaba Zolnour.

    Waxaa Isniintii shaaciyay inuu cudurka qaaday wasiir kuxigeenka caafimaadka ee Iran, Iraj Harirchi iyo weliba xildhibaan kale.

    Ugu yaraan 22 qof ayaa caabuqaasi ugu dhintay dalka Iran oo ay saaran tahay cunaqabateyn uu Maraykanka kusoo rogay.

12. 27 Febraayo 2020HRW: Militariga Cameroon 'waxay xasuuqeen dad rayid ah'

    Ha'yadda xuquuqul insaanka ee Human Rights Watch waxay ku eedeysay ciidammada dalka Cameroon inay dileen ugu yaraan 21 qof oo rayid ah oo ay kamid yihiin 13 carruur ah iyo haweeney uur laheyd xilli ay weerar ka fuliyeen deegaanada afka Ingiriiska looga hadlo ee dalkaas.

    Ha'yadda waxay ku eedeysay ciidammada dowladda Cameroon iyo maleeshiyaad ka tirsan qowmiyadda Fulani inay weerar ku qaadeen tuulada Ngarbu 14-kii bishan.

    Waxay codsadeen in baaritaan madaxbanaan lagu sameeyo dilka loo geystay shacabka.

    Dowladda Cameroon waxay beenisay eedeymaha loo jeediyay ee ah in militariga ay ka dambeeyeen dad rayid ah oo lagu laayay tuulada Ngarbuh, waxay dowladda sheegtay in 5 qof rayid ah ay ku dhinteen qarax ka dhashay markii uu dagaal dhexmaray dagaalyahanno ka tirsan kooxaha gooni u goosadka iyo ciidammada dowladda.

13. 27 Febraayo 2020Talyaaniga: Tirada dadka uu ku dhacay cudurka Corona oo sare u kacday

    Tirada dadka uu haleelayay cudurka Corona ee dalka Talyaaniga ayaa sare u kacday isla markaana gaartay ilaa 400 qof oo la xanuunsan caabuqa inkasta oo ay socdaan dadaallo caalami ah oo lagu xakameynayo caabuqan dilaaga ah.

    Dalalka ka tirsan Yurub ayaa shaaca ka qaaday in dad hor leh uu soo ritay caabuqa Corona gudaha waddanka Talyaaniga.

    Arbacadii ha'yadda caafimaadaka adduunka ayaa sheegtay in markii ugu horreysay uu cudurka gaaray meel ka baxsan Shiinaha halkaas oo uu kasoo bilowday.

    Guud ahaan dunida, in ka badan 80,000 qof ayaa la xanuunsan cudurka Corona kaas oo Shiinaha ka bilowday bishii Disembar.

    Cudurkan oo ku dhac neef mareenka ayaa waxaa haatan u dhintay dad gaarayo 2,700 qof.

14. 26 Febraayo 2020Aas militari oo loo sameynayo Xusni Mubaarak

    Waxaa maanta magaalada Qaahira lagu aasaya madaxweynihii hore ee Masar, Xusni Mubaarak oo shaley ku geeriyooday isbitaal ku yaal dalkaas.

    Waxaana munaasabadda lagu aasayo horkacaya militariga Masar.

    Xusni Mubaarak ayaa lagu wadaa in lagu aaso qaaburo ku yaal bariga Qaahira.

    Mas'uuliyiinta dalka Masar waxay ku dhawaaqeen saddex maalmood oo loogu baroor diiqayo Mubaarak.

15. 26 Febraayo 2020Itoobiya oo qaadacday wadahadallada lagu xallinayo muran webiga Nile

    Wasiirka biyaha ee dalka Itoobiya Seleshi Bekel ayaa sheegay in dalkiisa uusan ka qeybgeli doonin wadahadallada cusub ee looga hadalayo muranka ka dhashay biyo xireenka ay Itoobiya ka dhiseyso webiga Nile.

    Mareykanka ayaa martigeliyay wadahadallada u dhexeeya Masar iyo Itoobiya kaas oo lagu waday in Khamiista iyo Jimcaha lagu qabto magaalada Washington.

    Haddii la dhameystiro biyo xireenka weyn ay Itoobiya ka dhiseyso webiga Nile wuxuu noqonayaa biyo xireenkii ugu weynaa Afrika ee laga dhaliyo korontada.

    Waxaa arrintaas ka dhashay khilaaf ka dhexeeyo Masar , Itoobiya iyo Suudaan, taas oo horseeday in Mareykanka uu kala dab qaado.

    Waxay saddexdan dal bishii lasoo dhaafay ay gaareen heshiis horudhac ah oo ku aadan biyo xireenka.

16. 26 Febraayo 2020Haweeney salaadda Jimcaha ka tujisay Paris

    Kaahina Bahluul oo ah gabadh aqoonyahan ayaa markii ugu horreysay salaadda jimacaha tujisay dad isugu jiro dumar iyo rag oo ku sugnaa goob ku taalla caasimadda Faransiiska ee Paris.

    Kaahina oo heysta dhalashada Faransiiska, aabaheed wuxuu kasoo jeeda dalka Aljeeriya, waxay caan ka noqotay baraha bulshada markii ay bilowday olole gudaha Faransiiska looga dhisayo masaajid lagu magacaabo Faadimah.

    Koox ay hogaamineyso gabadhan ayaa waxay wadaan barnaamijyo lacag lagu uruurinayo dhistaanka masaajid ay ku wada tukan karaan ragga iyo dumarka, waxaana sidoo kale masaajidka ku tukan karaa dumarka xijaaban iyo kuwo aan xijaabneyn.

    Kaahin Bahluul waxay BBC-da laanta Carabiga u sheegtay "Waxay ila tahay in haweeney ay imaam ka noqoto masaajid ay u ogolaaneyso dhalinyarada muslimiinta in fikir wanaagsan ay ka qaataan diinta Islaamka, da'yarta maanta waxay masaajiddada ku arkaan oo kaliya ah ragga...iyo odeyaasha.... marka diinta Islaamka waxay u arkaan mid dambeyso oo qaddiimi ah oo aan la jaanqaadeyn casrigan"

    Kaahina ma aysan sugin dhameystirka mashruuca ay ku dhisayaan masaajidka balse waxay Jimcihii lasoo dhaafay ay qol ka kireysteen gudaha magaalada Paris halkaas oo ay salaadda kaga bixisay rag iyo dumar ku sugnaa goobta.

17. 25 Febraayo 2020Waa kuma Xusni Mubaarak?

    Xusni Mubaarak wuxuu dhashay sannadkii 1928-dii, wuxuu ku biiray ciidammada cirka isaga oo da' yar.

    Wuxuu xilliggaas kaalin weyn ka qaatay dagaalkii uu dhexeeyay Israa'iil iyo Carabta sannadkii 1973-dii.

    Wuxuu madaxweyne noqday markii la dilay madaxweynihii isaga ka horreeyay Anwar Sadaat.

    Xusni Mubaarak wuxuu door weyn ka ciyaaray nabadeynta Falastiiniyiinta iyo Israa'iiliyiinta.

    Xilliggii uu Masar ka talinayay waxaa dalka ka jiray shaqaale la'aan, macluul iyo musuq maasuq.

    Waxaa xilka laga tuuray sannadkii 2011-kii markii uu kacdoon ka bilowday dalkaas.

    Sannadkii 2012-kii, Mubaarak waxaa lagu riday xukun xabsi daa'iin ah kaddib dilkii 900 qof oo ku dibadbaxayay dalkaas xilliggii kacdoonka.

18. 25 Febraayo 2020War deg deg ah, Xusni Mubaarak oo geeriyooday

    Madaxweynihii hore ee Masar, Xusni Mubaarak ayaa ku geeriyooday isbitaal ku yaal magaalada caasimadda ah ee Al Qaahira.

    Wuxuu ku dhintay da'da 91.

    Xusni Mubaarak waxaa sannadkii 2011-kii xilka ka tuuray militariga kaddib kacdoonkii ka dhacay dalkaas.

19. 25 Febraayo 2020Kenya oo mamnuucday hilibka dameeraha

    Wasiirka beeraha ee dalka Kenya ayaa mamnuucay ka ganacsiga iyo gowraca dameeraha dalkaas gaar ahaan in laga ganacsado haragiisa iyo hilibkiisa.

    Wuxuu wasiirka sheegay in la maxkamadeyn doono ciddii lagu helo gowraca dameeraha.

    Wasiirka beeraha Kenya Peter Munya ayaa amar ku bixiyay in la xiro dhammaan kawaanada iibiyo hilibka dameeraha.

    Wuxuu sidoo kale sheegay in ciddii u hogaansami weydo amarkan in la xiri doono xarumahooda ganacsi.

    Waxay arrintani imaaneysaa walaac ka taagan tirada dameeraha ku nool dalkaas oo yaraaday kaddib markii ay soo bateen dameeraha laso xaday ee lagu kala iibsado suuqa madow.

    Dalabka dameeraha ee Shiinaha oo Soomaalida halis ku haya

20. 25 Febraayo 2020Erdogan: Ciidammo ayaa inooga shahiiday Liibiya

    Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa sheegay in 2 kamid ah ciidammada Turkiga lagu dilay weerar ka dhacay dalka Liibiya.

    "Labo kamid ah ciidammadeena ayaa ku shahiiday Liibiya" ayuu yiri madaxweyne Edogan, sida laga soo xigtay wakaaladda wararka ee AFP.

    Erdogan ayaa lagu wadaa in booqasho rasmi ah uu ku tego waddanka Azerbaijan.

    Ciidammada Turkiga ayaa garab siinaya dowladda ay Qaramada Midoobey taageerto ee Liibiya, waxay dagaal kula jiraan ciidammada uu hogaamiyo janaraal Khaliifa Haftar.

    Janaraal Khaliifa Haftar ayaa wuxuu taageero ka helaa Masar iyo Imraatka Carabta halka dowladda Liibiya ay taageeraan Turkiga iyo Qatar.