TOOS, Trump oo dhaliilay NATO ,sheegeyna in aanu ka qayb geli laheyn shirkooda haddii Turkiga aan lagu qaban laheyn

Tebin toos ah

1. 18 Daqiiqadood ka horMadaxweynaha Faransiisku waa "nabad qabaa"

   

   Xigashada Sawirka, Reuters

   Faransiiska ayaa sheegay in Madaxweyne Emmanuel Macron uu "nabad qabo" kadib markii laba qarax ka dhaceen caasimadda Suuriya ee Dimishiq, meel u dhow hoteelkii uu xalay ku hoyday iyo goob uu kula kulmayay kooxaha bulshada rayidka ah.

   Telefishinka Suuriya ayaa sheegay in 18 qof, oo ay ku jiraan afar askari oo boolis ah, ay dhaawacmeen. Waxaa la arkay holac iyo qiiq badan, iyadoo shaqaalaha gurmadku ay goobta joogeen.

   Ilo amni ayaa sheegay in qaraxyadu dhaceen kadib markii kolonyada Madaxweyne Macron ay ka dhaqaaqday goobta una gudubtay Qasriga Madaxtooyada, halkaas oo uu ku qaabilay Madaxweyne Axmed al-Sharaa.

   Paris waxay sheegtay in booqashadu oo ah tii ugu horreysay ee hoggaamiye reer Galbeed ah ku tago Suuriya kadib xilligii Bashar al-Assad ay sii socon doonto sidii loo qorsheeyay.

2. 27 Daqiiqadood ka horWar deg deg ah, Trump oo ammaan kala dul dhacay madaxweynaha Turkiga

   

   Xigashada Sawirka, SAUL LOEB / AFP / Getty Images

   Madaxweyne Donald Trump ayaa mar kale dhaleeceeyay NATO kadib markii uu tagay shir madaxeedka hoggaamiyeyaasha isbahaysiga ee ka dhacaya Turkiga. Wuxuu wariyeyaasha u sheegay inuusan si wanaagsan ula dhaqmin xubnaha NATO, gaar ahaan Britain, oo uu ku eedeeyay inaysan siin taageero ku saabsan dagaalka Iran.

   Si kastaba ha ahaatee, wuxuu si weyn u ammaanay martigeliyaha shirka, Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan, wuxuuna sheegay in haddii shirku ka dhici lahaa meel aan ahayn Turkiga laga yaabo inuusan ka qayb geli lahayn.

   Horaantii, kulan hordhac ah oo ay yeesheen hoggaamiyeyaasha NATO, Madaxweyne Volodymyr Zelensky ayaa ugu baaqay Yurub inay soo saarto difaacyo badan oo ay iyadu leedahay si ay isaga caabbiso gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Ruushka. Dalalka Yurub ayaa sidoo kale cadaadis lagu saaray inay kordhiyaan kharashaadka difaaca, iyadoo taageerada Maraykanka ee qaaradda ay sii yaraanayso.

3. Saacad ka horWar deg deg ah, Hoggaamiyaha xisbiga soo galootiga neceb ee Faransiiska oo tallaabo adag wajahaysa

   

   Xigashada Sawirka, Reuters

   Hoggaamiyaha xisbiga garabka midig ee Faransiiska, Marine Le Pen, ayaa lumisay racfaankii ay ka qaadatay xukun dambiyeed lagu helay oo la xiriiray si khaldan u adeegsiga lacagaha dadweynaha. Garsoorayaasha maxkamadda racfaanka ee Paris ayaa ku xukumay saddex sano oo xabsi ah, laba sano oo ka mid ahna la hakiyay, halka hal sano lagu xukumay inay xirato qalab elektaroonig ah oo lagula soconayo.

   Tani waxay u ogalaanaysaa in ay u tartami karto doorashada madaxtinimada Faransiiska ee 2027, laakiin Marwo Le Pen ayaa horay u sheegtay inaysan ololaha doorashada ku geli doonin shuruudahan.

   Waxay sheegtay in taasi ay ka dhigan tahay inay mar kasta u baahan doonto oggolaansho marka ay qabanayso isu-soo-bax olole doorasho. Le Pen ayaa caawa ka soo muuqan doonta telefishinka Faransiiska.

4. Saacad ka horWar deg deg ah, Haweeney: Waxaa la igu qasbay cunto ceeriin ah oo ciid lagu daray

   Baaritaan ay samaysay BBC ayaa lagu ogaaday caddeymo muujinaya in Ruushka uu xabsiyo ku hayo ku xiray kumannaan rayid oo u dhashay Ukraine, halkaas oo qaarkood lagu eedeeyay in loo geystay jirdil, uu ku jiro kufsi loo adeegsaday hab jirdil ah.

   Waxaa lagu qiyaasaa in ku dhowaad 16,000 oo rayid Ukraine u dhashay la xiray ama la la'yahay tan iyo sannadkii 2014.

   Haweeney lagu sii daayay barnaamij is-weydaarsi maxaabiis ah ayaa u sheegtay BBC in la kufsaday, dabadeedna lagu qasbay inay cunto cunto ceeriin ah oo lagu qasay carro iyo qashin.

   Waxay tiri: "Mudadii sannadaha iyo saddex iyo tobanka maalmood ee aan halkaas ku jiray, naftayda iyo jidhkayguba waxay ku jireen xaalad burbur iyo dhaawac aad u daran."

   Safaaradda Ruushka ee London ayaa sheegtay in Ruushku "muddo dheer muujinayay inuu taageersan yahay ixtiraamka xeerarka dagaalka, isla markaana mas'uuliyiinta dalka ay baarayaan eed kasta oo la xiriirta dembiyada dagaalka."

5. 2 Saacadood ka horTrump oo Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga hadallo adag hawada u mariyay

   

   Xigashada Sawirka, AFP via Getty Images

   Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, oo bishii hore hadallo is khilaafsan is dhaafsaday Ra’iisul Wasaaraha Talyaaniga, Giorgia Meloni, ayaa sameeyay qoraal cusub oo niyad jab ku noqday rajadii laga qabay in xiriirkooda lagu hagaajin lahaa dadaallo diblomaasiyadeed ka hor shir-madaxeedka NATO ee ka dhacaya Ankara.

   Maalintii Axadda, Trump ayaa bartiisa bulshada ee Truth Social ku wadaagay sawir laga qaaday intii lagu jiray shirkii G7 ee bishii hore, kaas oo Meloni ay uga muuqatay iyadoo si yaab leh u eegaysa. Wuxuu sawirka ku lifaaqay qoraal uu ku yiri:

   "Waxaa loo baahan yahay amar maxkamadeed oo mamnuucaya soo dhowaanshaha."

   Warbaahinta Talyaaniga ayaa sheegtay in toddobaadyadii la soo dhaafay ay jireen dadaallo diblomaasiyadeed oo lagu doonayay in lagu hagaajiyo xiriirka labada hoggaamiye. Waxay sidoo kale tilmaantay in qoraalkan cusub ee Trump, oo soo baxay Axaddii ka hor furitaanka shir-madaxeedka NATO, uusan muujinayn rajo wanaagsan oo ku saabsan hagaajinta xiriirka.

   Kadib shirkii G7 ee lagu qabtay Faransiiska intii u dhexeysay 15–17 Juun, Trump wuxuu sheegay in Meloni ay "ka codsatay" in ay sawir la gasho isaga.

   Wuxuu yiri:

   "Ma aanan doonayn inaan sawirka la galo, laakiin waan naxay, markaas ayaan oggolaaday."

   Hadalladan uu Trump ka sheegay Giorgia Meloni ayaa si weyn hadal hayn u dhaliyay, maadaama Meloni ilaa dhowaan loo arkayay mid ka mid ah xulafada ugu dhow ee maamulka Mareykanka ee Yurub, isla markaana mararka qaar loogu yeeri jiray "hoggaamiyaha si hoose ula hadasha Trump.

   

   Xigashada Sawirka, Truth Social

6. 2 Saacadood ka horWar deg deg ah, Trump oo Iiraan u jeediyay hanjabaad cusub

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa sheegay in qiimaha saliidda uusan si weyn kor ugu kicin inkastoo la xiray Marinka Hormuz, isagoo yiri:

   "Waxaan saliid badan ka helnay iyaga. Dadku taas ma ogeyn, wax walbana waxay dhaceen muddo bil iyo bar ah gudahood."

   Wareysi laga sii daayay telefishinka ayuu Trump ku celiyay sheegashadiisa ah in ciidamada Mareykanku ay burburiyeen maraakiibta dagaalka ee Iran iyo dhammaan diyaaradaha Ciidanka Cirka ee Iran.

   Wuxuu yiri:

   "Ugu dambeyn waxay ogaadeen inaysan mar dambe lahayn nidaamyadii raadaarka, sababtoo ah nidaamkoodii raadaarka waa la curyaamiyay. Sidaas darteed waxaan weerarnay habeenkii oo mugdi ah"

   Trump ayaa sidoo kale sheegay:

   "Ciidamadeenna badda ee awoodda badan waxay soo rogeen cunaqabateyntii ugu ballaarneyd ee abid la arko, taas oo lagu beegsaday dekedaha Iran. Muddo laba bilood ahna ma jirin wax markab ah oo ka gudbi kara marinka. Ugu dambeyntiina waxaan gaarnay heshiis, waxaana kala dirnay isbahaysigii. Ma garanayo, laga yaabee inaan mar kale heshiis gaari karno."

   Wuxuu ku adkeystay:

   "Si kasta ayaan ku guuleysan doonnaa. Ama waa inay heshiis galaan."

   Trump wuxuu sheegay in soo afjaridda awoodda Iran ay tahay arrin fudud, isagoo yiri:

   "Naguma adkaan doonto inaan arrintaas soo afjarno. Laakiin dabcan, waxaan doorbidayaa heshiis, sababtoo ah ma doonayo in 91 milyan oo qof ay wajahaan cawaaqib xun."

   Isagoo ka hadlay awoodda militari ee Mareykanka ayuu yiri:

   "Waxaan hal saac gudaheed ku burburin karnaa buundooyinkooda. Waxaan baabi'in karnaa shabakaddooda korontada. Dhammaan xarumaha korontada ee ay dhisteen waxay ahaayeen kuwo waaweyn, qurux badan oo casri ah. Hore lacag badan ayay u haysteen, balse hadda lacag ma haystaan. Waxaan ka jari karnaa korontada oo aan burburin karnaa xarumahooda koronto."

   Maalmo ka hor, Trump ayaa sidoo kale sheegay inuu Iran siiyay hal toddobaad oo kama dambeys ah si ay heshiis u gaarto, isagoo uga digay cawaaqib haddii aysan sidaas yeelin.

7. 3 Saacadood ka horWar deg deg ah, Trump oo gaaray Turkiga iyo Erdogan oo ay kulmayaan

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa gaaray caasimadda Turkiga ee Ankara si uu uga qayb galo shir-madaxeedka NATO ee sannadkan 2026.

   Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdoğan ayaa ku soo dhaweeyay Madaxweyne Trump magaalada Ankara, iyadoo uu si rasmi ah u billowday shir-madaxeedka NATO oo soconaya laba maalmood.

   Kadib soo dhaweynta, waxaa Madaxweynaha Trump loogu qaban doonaa munaasabad rasmi ah oo ka dhacaysa qasriga madaxtooyada. Intaas kaddib, labada hoggaamiye waxay yeelan doonaan kulan laba geesood ah iyo wada-hadallo ay ka qaybgalayaan wafdiyada labada dal, kuwaas oo looga hadli doono arrimo gobolka iyo caalamkaba khuseeya.

   Shir-madaxeedka NATO ee 2026 ayaa si rasmi ah uga furmay Ankara, waxaana ka qaybgalaya hoggaamiyeyaasha 32-ka dal ee xubnaha ka ah NATO iyo wakiillo ka socda dalal iskaashi la leh isbahaysiga, kuwaas oo laba maalmood wada yeelanaya wada-hadallo heer sare ah.

   Sida ay sheegtay wakaaladda wararka dowladda Turkiga ee Anadolu, ajandaha ugu muhiimsan ee shirka waxaa ka mid ah:

   • kordhinta kharashaadka difaaca,
   • taageerada muddada dheer ee Ukraine,
   • iyo xoojinta warshadaha difaaca ee NATO.

   Xoghayaha Guud ee NATO, Mark Rutte, iyo mas'uuliyiin kale ayaa sheegay in dalalka Yurub ay doonayaan inay shirka ku muujiyaan inay ka dhabeynayaan ballanqaadyadoodii ku saabsanaa kordhinta kharashaadka difaaca. Waxa kale oo la filayaa in inta uu shirku socdo lagu dhawaaqo heshiisyo waaweyn oo dhinaca difaaca ah.

   Sii akhri:

   Maxay qaar ka mid ah dalalka Afrika u diidayaan lacagta gargaarka ee Trump?

   "Pentagon‑ka Turkiga": Maxaan ka ognahay xarunta cusub ee milatari ee laga furay Ankara?

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

8. 3 Saacadood ka horRa'iisul Wasaare Abiy oo eedeyn culus u jeediyay TPLF

   

   Xigashada Sawirka, FBC

   Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed, oo khudbad ka jeediyay baarlamaanka Itoobiya, ayaa ku eedeeyay ciidamada TPLF inay dagaalyahanno u direen si ay uga qayb qaataan dagaalka ka socda Suudaan. Wuxuu sheegay in dhallinyaro badan oo reer Tigray ah lagu qasbayo inay ka qayb galaan dagaalkaas.

   Abiy ayaa yiri:

   "Dhallinyaro badan oo reer Tigray ah ayaa lagu khasbay inay ka dagaallamaan Suudaan. Waxay naftooda ku waayayaan dagaal aysan garanayn sababta loo geliyay. Waxaa loo adeegsanayaa sidii addoomo dagaalka Suudaan, waxayna u dhimanayaan arrin aysan waxba ka ogeyn."

   Dhanka kale, Suudaan ayaa hore ugu eedeysay Itoobiya inay ka qayb qaadanayso dagaalka iyadoo iskaashi la leh Isutagga Imaaraadka Carabta .Dowladda Suudaan waxay ku doodday in Itoobiya iyo Imaaraadku ay fuliyeen weerar loo adeegsaday diyaarado aan duuliye lahayn oo lagu qaaday garoonka diyaaradaha ee Khartuum.

   Itoobiya, iyaduna, waxay ku eedeysay Suudaan inay martigeliso kooxaha mucaaradka Itoobiya, isla markaana ay hub iyo taageero dhaqaale siiso dagaalyahannada TPLF.

   Markii hore, dowladda Itoobiya waxay ku eedeysay TPLF iyo dowladda Ereteriya inay iska kaashadeen hurinta dagaalkii Tigray. Si kastaba ha ahaatee, khudbaddiisii maanta, Abiy wuxuu yareeyay walaaca ku saabsan iskaashigaas isagoo yiri:

   "Xitaa haddii dowladda Ereteriya, TPLF iyo Suudaan ay iskaashadaan, taasi khatar kuma aha Itoobiya."

   Hadalladan ayaa imanaya iyadoo ay sii kordhayaan xiisadaha u dhexeeya dowladda federaalka iyo TPLF ee gobolka Tigray ee waqooyiga Itoobiya. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu maanta ku eedeeyay ciidamada Tigray inay si joogto ah u sameeyaan falal kicin kara dagaal.

   Wuxuu xildhibaannada u sheegay:

   "Maalin kasta waxaa gobolka Tigray ka dhacaya falal gardarro ah oo horseedi kara dagaal, kuwaas oo si isdaba joog ah loo fulinayo."

   Dhawaan, Midowga Yurub ayaa muujiyay walaac, isagoo ka digay in xaaladda sii xumaanaysa ee gobolka Tigray ay halis gelin karto Heshiiskii Pretoria ee 2022, kaas oo soo afjaray dagaalkii labada sano socday ee Tigray.

9. 3 Saacadood ka horWar deg deg ah, Abiye Axmed "qofku jabhad ma sii ahaan karo waa inuu ka gudbaa

   

   Xigashada Sawirka, Mana Bakka Bu'oota Uummataa

   Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed ayaa hadal uu ka jeediyay baarlamaanka dalka kaga hadlay arrimo la xiriira amniga iyo siyaasadda.Wuxuu si gaar ah uga hadlay Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray TPLF iyo Ururka Xoreynta Oromada ABO.

   Abiy ayaa yiri:

   "Waxaa jira dad muddo 40 ilaa 50 sano hub watay kuwaas oo weli ku sugan Tigray iyo Oromiya."

   Wuxuu sidoo kale sheegay:

   "Waxaan leenahay dad badan oo Oromo ah, welina way badan yihiin."

   Isagoo ka hadlay dagaalyahannada hubeysan ayuu yiri:

   "Qofku ma sii ahaan karo jabhad weligiis; waa inuu ka gudbaa marxaladdaas."

10. 3 Saacadood ka horWar deg deg ah, War ka soo kordhay qaraxii ka dhacay meel u dhow hoyga madaxweynaha Faransiiska

    

    Xigashada Sawirka, Reuters

    Hoyga rasmiga ah ee Madaxweynaha Faransiiska iyo xafiiska madaxtooyada ayaa xaqiijiyay in qaraxyo laga soo sheegay bartamaha magaalada Dimishiq, balse Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron uu badqabo.

    Ilo amni ayaa BBC-da u sheegay in qaraxyada ay ka dhasheen laba walxood oo qarxa, halka warbaahinta Suuriya ay sheegtay in 18 qof, oo ay ku jiraan afar askari oo booliis ah, ay ku dhaawacmeen dhacdada.

    Madaxweyne Macron ayaa hadda ku sugan magaalada Dimishiq, halkaas oo uu wada-hadallo kula leeyahay Madaxweynaha Suuriya Ahmed al-Shara gudaha qasriga madaxtooyada.

    Marka uu soo gabagabeeyo booqashadiisa Suuriya, Madaxweyne Macron wuxuu u ambabixi doonaa Turkiga si uu uga qayb galo shir-madaxeedka NATO. Sida uu sheegay Qasriga Elysee, booqashadu waxay u socotaa sidii loo qorsheeyay, wax isbeddel ahna laguma samayn jadwalka.

    Muuqaallo iyo sawirro lagu baahiyay baraha bulshada ayaa muujinayay qiiq iyo holac ka kacaya gaari ku dhow hoteel ku yaalla Dimishiq, kaddib markii la soo sheegay qaraxyada.

    Dhanka kale, telefishinka dowladda Suuriya ayaa baahiyay in Madaxweyne Axmed al-Shara uu si rasmi ah ugu soo dhoweeyay Madaxweyne Emmanuel Macron qasriga madaxtooyada.

    Sida ay xaqiijisay BBC Verify, qaraxyadu waxay ka dhaceen waddada dhinaceeda ee Shukri al-Quwatli qiyaastii 125 mitir u jirta Four Seasons Hotel ee Dimishiq, oo ka mid ah waddooyinka ugu muhiimsan caasimadda.

    Saraakiisha Faransiiska ayaa sheegay in Madaxweyne Macron uusan maqal wax qarax ah intii uu ku sii jeeday qasriga madaxtooyada.

11. 5 Saacadood ka horWeerar dhimasho sababay oo lagu qaaday saldhig booliis oo ku yaalla Pakistan

    

    Xigashada Sawirka, Getty Images

    Maamulka maxalliga ah ee gobolka Balochistan ee Pakistan ayaa sheegay, in sagaal askari oo booliis ah la dilay, halka dhowr kalena la la'yahay, kadib markii rag hubeysan ay weerar ku qaadeen saldhig booliis oo ku yaalla degmada Ziarat ee gobolkaas.

    Qaar ka mid ah dadkii la dilay waxay ahaayeen saraakiil sare oo ka tirsanaa booliiska.

    Sida uu sheegay Cabdi Quddus Achakzai, oo ah Ku-xigeenka guddoomiyaha degmada Ziarat, saldhigga booliiska ee la beegsaday wuxuu mas'uul ka ahaa ilaalinta Biyo-xireenka Mashruuca Mangi.

    Si kastaba ha ahaatee, raysal wasaaraha Pakistan, Shahbaz Sharif, ayaa ku tilmaamay weeraryahannada inay xiriir la leeyihiin waxa uu ugu yeeray “fitnada Khawaarijta.”

    Tan iyo Agoosto 2024, dowladda Pakistan ayaa faraysay dhammaan wasaaradaha iyo hay’adaha dowladda inay adeegsadaan erayga “fitnada Khawaarijta” marka ay tixraacayaan dhaqdhaqaaqa Taliban-ka Pakistan.

    Pakistan waxay u aqoonsan tahay kooxdan inay tahay urur argagixiso, waxayna mamnuucday dhammaan hawlaheeda.

    Afhayeen u hadlay dowladda gobolka Balochistan ayaa sidoo kale sheegay in “Islaamiyiin xagjir ah” ay ku lug lahaayeen weerarka.

    Gobolka Balochistan ee Pakistan ayaa muddo sanado ah la daalaa dhacayay kacdoon ay wadaan kooxo hubeysan, kuwaas oo marar badan weerarro ku qaaday ciidamada ammaanka, mashaariicda kaabeyaasha dhaqaalaha, iyo maalgelinta shisheeye.

12. 6 Saacadood ka horWar deg deg ah, Qarax laga maqlay meel u dhow hoteel uu Macron ka degenaa Dimishiq

    

    Xigashada Sawirka, Getty Images

    Wakaaladda wararka AFP ayaa sheegtay, in qarax laga maqlay caasimadda Suuriya ee Dimishiq, xilli Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron uu booqasho ku joogay magaalada.

    Faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan goobta uu qaraxu ka dhacay ama sababta keentay weli lama shaacin.

    Emmanuel Macron ayaa Isniintii tegay Dimishiq.

    Tani waa booqashadii ugu horreysay ee uu hoggaamiye dowladeed oo ka socda waddan ku yaalla Galbeedka Yurub ku tago Suuriya tan iyo markii ay talada dalka la wareegtay dowladda cusub.

    Madaxweynaha Suuriya, Ahmed al-Sharaa, ayaa bilaabay dadaal diblomaasiyadeed oo ballaaran oo uu kula xiriirayo dalal kala duwan, isla markaana dib loogu dhisayo Suuriya.

    Waqtigan xaadirka ah, xaqiijinta amniga ayaa loo arkaa mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee horyaalla dowladda Ahmed Sharia ee Suuriya.

    Wakaaladda wararka rasmiga ah ee Suuriya, SANA, ayaa safarkan ku tilmaantay “tallaabo muhiim ah oo ka mid ah geeddi-socodka dib loogu soo celinayo maqaamka caalamiga ah ee Suuriya.”

    Warbaahinta Faransiiska ayaa qoraya in walxaha qarxa ay Talaadada ku qarxeen meel u dhow hoteel uu Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron la rabay inuu deggenaado, sida ay ilo amni ka soo xigteen.

13. 6 Saacadood ka horSirta caafimmadka iyo cimri dherirka oo Mahatiir Maxamed uu ka sheekeeyay

    

    Xigashada Sawirka, Mahatiir Maxamed

    Ra'iisul wasaarahi hore ee dalka Malaysia, Mahatiir Maxamed oo dhashay 10-kii Luulyo ee sannadkii 1925-tii, da'diisuna ay kor u dhaaftay sano jir ayaa marar badan la weydiiyay sababta keentay in uu noqdo qof aysan uga muuqanin da'da uu jiro.

    Mahatiir oo horay ra'iisul wasaare uga soo noqday dalka Malaysia, markalena kusoo rogaal celiyay saaxadda siyaasadda ee dalkaas oo hadda waddanka hoggaaminayo ayaa sheegay in uu nasiib u yeeshay in aysna ku dhicin cuduro keeni kara cimri degdeg, caafimmaad wanaagsanna uu ku noolaado.

    Waxaa uu sanadkii 2019-kii ahaa hogaamiyaha ugu da'ada weyn ee dunida.

    Mahatiir waxaa uu sheegay in mar uu ku dhacay xanuun dhanka wadnaha ah, balse uu ka badbaaday, wixii intaa ka dambeeyayna uu wax ka badelay qaab nololeedkiisa.

    Waxaan halkan idiin kugu soo gudbineynaa oo aan turjunay maqaal uu ra'iisul wasaare Mahatiir Maxamed ku qoray wargeyska The NST ee ka soo baxa dalka Malaysia.

    Waxwalba waxay ka bilawdaan cuntada uu qofka cuno, loona baahan yahay in qofka uu waxyar ka cuno cunta walba inta ay ka macaan tahay.

    Qofka haddii aysan ku dhicin cudurada faraha ba'an ku haya dadka, waxaa uu nasiib u yeelan karaa in uu ku noolaado xaalad caafimaad leh, da'a walba oo uu yahayna uu u noolaado sida qof caadi ah.

    Waxyaaba badan oo ku jira gacanta dadka bani'aadamka haddii si wanaagsan loo maareeyo waxay keeni karaan in qofka uu ku noolado caafimaad wanaagsan, xitaa haddii uu noqdo qof da' ah, waxaana ka mid ah xakameynta qofka uu ku sameeyo noolashiisa iyo waxa marwalba oo ay jeclaato nafsadiisa.

    Waxyaabaha la xakameyn karo waxaa ka mid ah:

    Qaabka wax loo cuno

    Waxa ugu horeeya ee laga doonayo in uu sameeyo qofka rabo in uu caafimad ku noolaado waxaa ka mid ah hab cunniinka wanaagsan.

    Jirka bani'aadamka wuxuu u baahan yahay cunto badan, balse taas waxaa u baahan oo keliya qofka dhaliyarada ah xilliyada uu soo korayo oo jirkiisa uu u baahan yahay korriin.

    Sii akhri

14. 7 Saacadood ka horAxios: Ilaalada Kacaanka Iran ayaa gantaallo ku riday laba markab oo ganacsi ah oo marayay Gacanka Hormuz

    Warbaahinta Axios ee Mareykanka ayaa soo weriyey, isagoo soo xiganaya laba sarkaal oo Maraykan ah, in Ilaalada Kacaanka Iiraan, ay ugu yaraan laba gantaal ku rideen maraakiib ganacsi oo marayay Gacanka Hormuz fiidnimadii Isniinta.

    Sida lagu sheegay warbixinta, laba markab oo ganacsi ayaa si weyn u burburay, balse wax khasaare nafeed ah kama dhalan weerarka.

    Hay’adda Hawlgallada Ganacsiga Badda ee Britain (Maritime Trade Operations Organization) ayaa sheegtay in booyad shidaal ay dab qabsatay subaxnimadii hore ee Talaadada meel ka baxsan xeebaha Cumaan, kaddib markii ay ku dhaceen “walxo aan la garaneyn.”

    Hay’addu waxay sheegtay inay heshay warbixin ku saabsan dhacdo badaha la xiriira oo ka dhacday meel siddeed mayl bari ka xigta Lima, Cumaan.

    Sida lagu sheegay warbixinta, booyad shidaal ayaa waxaa ku dhacay walax aan la garan, iyadoo u socotay dhanka koonfureed, taasoo sababtay inuu dab ka kaco.

    Wakaaladda wararka ee Reuters ayaa qortay, in aysan si madax-bannaan u xaqiijin karin warbixinta Axios ama aysan go’aamin karin in booyadda lagu sheegay warbixinta Britain ay ahayd mid ka mid ah maraakiibta la bartilmaameedsaday.

    Sidoo kale akhriso

    Muxuu hoggaamiyaha sare ee Iiraan uga maqan yahay aaska aabbihiis Ayatollah Ali Khamenei?

    Luuqada dahsoon ee uu adeegsan jiray huggaamiyihii Iran Cali Khamenei

    Iiraan: "Haddii Maraykanka iyo Israa'iil ay weeraraan aaska Ayatollah Cali Khamenei waa ka jawaabeynaa"

15. 7 Saacadood ka horDaraasad cusub ayaa daaha ka qaaday arrintan oo aanay dadku ogeyn. Hoos ka akhri

    

    Xigashada Sawirka, Getty Images

    Daraasad cusub oo la sameeyay ayaa daaha ka qaadday in cabbitaanka koob shaaha ah ama kafee ah maalin kasta ay kaa ilaalin karto da’da, sidoo kalena ay ka hortagi karto daciifnimada jirka iyo gabowga.

    Sida uu daabacay wargeyska The Telegraph ee ka soo baxa Ingiriiska, daraasaddan waxaa sameeyay koox ka socotay Jaamacadda Qaranka ee Singapore, waxaana ka qayb qaatay 12,000 oo qof, oo da’doodu u dhaxayso 45 ilaa 74 jir, kuwaas oo shaah cabayey muddo 20 sano ah.

    Ka qaybgalayaasha Daraasadda ee da'doodu ay tahay celcelis ahaan 53, jir ayaa la waydiiyay sida cabitaanka shaaha iyo qaxwaha u caawiyay iyo awoodda ay ka helaan marka ay cabaan .

    Sid0o kale dadka da’doodu gaadhay 73 jir ayaa waxa la waydiiyay su’aalo la xariira shaaha iyo kaalinta uu ka qaatay xoojinta jirka iyo awoodda .

    Cilmi-barayaashu waxay sheegeen in ay jiraan dhawr arrimood oo muujinaya qofka la ildaran tabar-darrida jireed oo ah mid da’ ay keentay, miisaanka oo yaraada, daal, gaabiska socodka , iyo daciifnimada murqaha kuwaas oo dhaaman shaahu xoojin karo.

    Cilmi baaristu waxay muujiyeen in 84 boqolkiiba ka qaybgalayaashu ay sheegeen in ay si joogto ah u cabbaan kafeega, halka 12 boqolkiiba ay sheegeen in ay cabbeen shaaha.

    sii akhri

16. 7 Saacadood ka horWar deg deg ah, Araqchi: Ilaa iyo inta hanjabaaduhu sii socdaan, wadaxaajoodyada kama dambaysta ah ma bilaaban doonaan

    

    Xigashada Sawirka, Getty Images

    Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iiraan, Cabbaas Caraqchi, ayaa sheegay in "inta ay sii jiraan hanjabaadaha loo jeedinayo Iiraan, aysan bilaaban doonin wada-hadallada lagu gaarayo heshiis kama dambays ah."

    "Qodobka 13-aad ee Heshiiska Is-afgaradka (MOU) waa mid si buuxda u cad oo aan mugdi ku jirin: Inta ay sii socdaan hanjabaadaha ka dhanka ah Iiraan, ma bilaaban doonaan wada-hadallada lagu gaarayo heshiis kama dambays ah. Ixtiraama saxiixiina," ayuu qoraal ku yiri Talaadada maanta ah.

    Saacado ka hor, Donald Trump, hadalladiisii ugu dambeeyay, ayuu mar kale hanjabaad ugu jeediyay Iiraan, isagoo sheegay in haddii heshiis lala gaari waayo Iiraan, uu "dhamaystiri doono hawsha."

    Hadda, hadalladiisii ugu dambeeyay, Cabbaas Caraqchi, isaga oo ka hadlayay aaska Ayatollah Khamenei, ayaa sheegay in “malaayiin Iiraaniyiin ah oo sharaf leh ay isugu yimaadeen midnimo iyo isku duubni” si ay “xushmad ugu muujiyaan” hoggaamiyihii hore ee Iiraan.

    Wuxuu intaas ku daray in “iyaga iyo sidoo kale ciidamadeenna geesiyaasha ah ee qalabka sida aysan ka baqayn wax hanjabaad ah.”

    Dhanka kale, kadib munaasabaddii rasmiga ahayd ee aaska hoggaamiyihii hore ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee ka dhacday Tehran, naxashka meydkiisa iyo dhowr xubnood oo qoyskiisa ka mid ah ayaa loo wareejiyey magaalada Qom, waxaa si rasmi ah uga bilowday magaaladaas oo ku taalla bartamaha dalka, munaasabadda aaska Cali Khamenei.

    Sida la soo wariyey, Aayatullah Jawaadi Aamoli, ayaa hoggaamiyey salaadda janaasada ee lagu tukaday Masaajidka Jamkaran ee magaalada Qom, kaddibna waxaa bilaabatay munaasabadda aaska iyadoo ay ka qaybgalayeen kumannaan taageerayaal ah oo uu lahaa hoggaamiyihii hore ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah.

    Sidoo kale akhriso

    Muxuu hoggaamiyaha sare ee Iiraan uga maqan yahay aaska aabbihiis Ayatollah Ali Khamenei?

    Luuqada dahsoon ee uu adeegsan jiray huggaamiyihii Iran Cali Khamenei

    Iiraan: "Haddii Maraykanka iyo Israa'iil ay weeraraan aaska Ayatollah Cali Khamenei waa ka jawaabeynaa"

17. 8 Saacadood ka horMaxaad ka taqaanaa 10 ka dal ee dadkoodu ugu cimri dheeryihiin?

    

    Xigashada Sawirka, Getty Images

    Lucile Randon waxay ahayd qofka ugu da'da weynaa aduunka (ee la diiwaan galiyo) markii ay dhimatay bishii Janaayo ee sannadkan iyadoo 118 sano jir ah.

    Waxaa loo yaqaannaa ‘Sister André’, haweenaydan Faransiiska ah waxay goob joog u ahayd labadii dagaal ee adduunka, fuulistii aadanaha ee dayaxa, iyo xilligan casriga ah ee teknoloojiyadda.

    Sheekadeeda ayaa ah mid cajiib ah, marka la eego in celceliska cimriga adduunka uu yahay 73.1 oo sano.

    Hase haatee malin walba oo inna dhaafta cimri dheerarka ayaa kor usii kacaya iyada oo da’da cimriga ee dadka la filayo in celcelis ahaan uu dhaafo 77 sano badhtamaha qarnigan aan ku jirno, sida ay saadalisay Qarama Midoobey.

    Sida cimri dheerarka uu kor ugu kacayo si la mid ah waxaa hoos u dhacaya dhalashada caruurta, taas oo inaga dhigaysa bulsho gabow ah.

    Waxaa hadda qudheeda adduunka ku nool dadka 65 sano jirka ka sareeya oo ka badan kuwa shan sano jirka ka hooseeya, inkasta oo ay xaaladdu u kala duwan tahay waddamada.

    Halka dalka Monaco celeliska cimrigiisu uu yahay 87 sano, waddanka Jaad oo ah dal sabool ah oo ku yaal bartamaha Afrika ayuu celceliska cimriga dadkiisu si dirqi ah ku gaarayaa 53 sano.

    Monaco oo ah dalka dadkiisu ugu cimriga dheeryahay waxaa soo raaca Magaalada Shiinaha ee maamulka gaarka ah leh – Hong Kong iyo Macao, kaalinta afraadna waxaa ku jira Japan oo ah waddanka ugu cimriga dheer marka la eego dalalka quwadda leh ee caalamka.

    Inta soo hadhay liiska waxaa buuxiyey waddamada, Liechtenstein, Switzerland, Singapore, Talyaaniga, koonfurta Kuuriya iyo Spain, sida lagasoo xigtay warbixinta Qaramada Midoobey ee saadaasha da’da.

    Sii akhri

18. 9 Saacadood ka horShiinaha oo sarkaal ku xukumay dil kadib markii lagu helay inuu qaatay laaluush dhan $325 milyan

    

    Xigashada Sawirka, Getty Images

    Maxkamad ku taalla bariga Shiinaha ayaa ku xukuntay dil sarkaal hore oo ka tirsanaa maamulka magaalada, kadib markii lagu helay inuu qaatay laaluush ka badan 2.2 bilyan yuan (qiyaastii $325 milyan ama £243 milyan) muddo 30 sano ah.

    Yang Youlin, oo xilal kala duwan ka soo qabtay magaalada Nanjing intii u dhaxaysay 1993 ilaa 2023, ayaa sidoo kale lagu helay dambiyada musuqmaasuqa hantida dowladda, ku-takrifalka awoodda iyo lacag dhaqidda. Hantida uu si sharci-darro ah ku helay ayaa ka mid noqotay kiisaska ugu waaweyn ee noocan ah sannadihii u dambeeyay.

    Ninkan oo 69 jir ah ayaa xilalkiisii u adeegsaday inuu dad kale ka caawiyo helitaanka qandaraasyada dhismaha, wareejinta dhulalka iyo maalgelinta, isagoo beddelkeedana qaadan jiray lacag iyo hadiyado qaali ah, sida ay baahiyeen warbaahinta dowladda.

    Yang waxaa la baaray isagoo qayb ka ah ololaha adag ee Madaxweyne Xi Jinping ee la dagaallanka musuqmaasuqa, kaas oo saameeyay saraakiisha ciidamada, madaxda bangiyada iyo hay'ado kale oo heer sare ah.

    Yang, oo inta badan shaqadiisa ku qaatay horumarinta dhaqaalaha iyo teknoolojiyadda magaalada Nanjing, ayaa maxkamad ku taalla magaalada Changzhou Isniintii sheegtay, in dambiyadiisu ahaayeen kuwo "aad u culus" isla markaana ay "khasaare aad u weyn u geysteen danaha dowladda iyo shacabka."

    Tan iyo markii uu talada qabtay, Madaxweyne Xi, wuxuu bilaabay ololeyaal isdaba joog ah oo lagula dagaallamayo musuqmaasuqa.

    Inkastoo xukunnada dilka ee dambiyada dhaqaale iyo musuqmaasuqa aysan badnayn, haddana mararka qaarkood waa la ridaa, gaar ahaan marka kiisasku ku lug leeyihiin lacago aad u badan oo ka badan 1 bilyan yuan.

    Hase yeeshee, inkastoo Yang isaguna uu si la mid ah ula shaqeeyay mas'uuliyiinta baaritaanka, maxkamadda Changzhou ayaa sheegtay in dambiyadiisu ahaayeen kuwo "aad u culus", isla markaana iskaashigiisu "uusan ku filnayn in lagu mutaysto ciqaab ka fudud."

    Sida ay sheegtay warbaahinta dowladda, Yang wuxuu qirtay dambiyadii loo haystay, wuxuuna "muujiyay qoomamo" hadalkiisii ugu dambeeyay ee uu ka jeediyay maxkamadda.

19. 9 Saacadood ka horKaniini laga yaabo inaad in badan isticmaashay oo 'khatar ku ah beerka'

    

    Xigashada Sawirka, Getty Images

    Waxaa laga helaa farmashiyeyaasha iyadoo uusan dhaqtar qorin, kaniinigan pracetamol-ka waa mid ka mid ah dawooyinka aadka looga isticmaalo adduunka.

    Dalka Mareykanka, waxaa lagu qiyaasaa in sanadkii la iibiyo ilaa 49,000 oo tan, amaba in 298 kaniini ah ay sanadkii kusoo aadeyso qofkiiba.

    Dalka UK, celcelis ahaan 70 xabbo oo kaniinigan ah ayaa qofkii kusoo aada sanadkii.

    Inkastoo qarniyo la yaqaannay kaniinigan, haddana weli si qoto dheer uma aysan baarin saynisyahannada.

    Saameynta kaniinigan ayaa kala duwan: Dadka qaar ayaa ka sheegta dhabar-xanuun, kuwo kalena waxay isku arkaan calaamado kale.

    Hal arrin oo u cad khubarrada, ayaa si kastaba, waxay tahay khatarta ay leedahay in la iska badiyo kaniinigan: kaniinigan waa waxa ugu badan ee sababa inuu beerku howlgab noqdo marka la eego dalalka Mareykanka iyo UK, taasoo sababtay qeylo-dhaanta ururro badan oo caafimaad.

    Khatarta waxaa qeyb ka ah sida fudud ee lagu heli karo kaniinigan iyo iyadoo aysan ku caddeyn xadka isticmaalkiisa.

    Maxaa caddeeymo ah oo laga hayaa?

    Inkastoo iibkiisa guul badan laga gaaray, paracetamol-ku ma daweeyaa waxa loogu talogalay? Sida inuu yareeyo qandhada iyo xanuunka?

    Waaxda dawooyinka iyo cunnada ee Mareykanka FDA ayaa barteeda internet-ka ee rasmiga ah ku sheegtay in paracetamol loo isticmaalo karo yareynta qandhada iyo xanuunka marka aysan aad u darneyn.

    Balse caddeymaha la hayo ayaa kala duwan, gaar ahaan marka ay timaaddo qiimeynta xaalado kala duwan oo jirka saameeya.

    Machadka Cochrane Institute, oo qiimeeya xogta daaweyn kala duwan, ayaa dhowr maqaal ka qoray waxtarka paracetamol.

    Sii akhri

20. 9 Saacadood ka horMunaasabadda aaska Khamanei oo ka bilaabatay Qum

    

    Xigashada Sawirka, irna

    Kadib munaasabaddii rasmiga ahayd ee aaska hoggaamiyihii hore ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee ka dhacday Tehran, naxashka meydkiisa iyo dhowr xubnood oo qoyskiisa ka mid ah ayaa loo wareejiyey magaalada Qom, waxaa si rasmi ah uga bilowday magaaladaas oo ku taalla bartamaha dalka, munaasabadda aaska Cali Khamenei.

    Sida la soo wariyey, Aayatullah Jawaadi Aamoli, ayaa hoggaamiyey salaadda janaasada ee lagu tukaday Masaajidka Jamkaran ee magaalada Qom, kaddibna waxaa bilaabatay munaasabadda aaska iyadoo ay ka qaybgalayeen kumannaan taageerayaal ah oo uu lahaa hoggaamiyihii hore ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah.

    Kadib marka ay munaasabaddan dhammaato, waxaa magaalada Najaf lagu qaban doonaa munaasabad la mid ah, kaddib marka maydadka loo gudbiyo dalka Ciraaq.

    Ugu dambaynna, munaasabadaha aaska ayaa Khamiista lagu qaban doonaa magaalada Mashhad.

    Sidoo kale akhriso

    Muxuu hoggaamiyaha sare ee Iiraan uga maqan yahay aaska aabbihiis Ayatollah Ali Khamenei?

    Luuqada dahsoon ee uu adeegsan jiray huggaamiyihii Iran Cali Khamenei

    Iiraan: "Haddii Maraykanka iyo Israa'iil ay weeraraan aaska Ayatollah Cali Khamenei waa ka jawaabeynaa"