Cabdullaahi Yuusuf muxuu kala kulmay xabsiga Itoobiya ka hor aasaaskii Punland?

W/Q: Axmed Mursal Xuseen

Booliska Itoobiya ayaa bishii Oktoobar 1985-kii xabsiga u taxaabay hoggaamiyihii jabhaddii SSDF, Cabdullaahi Yuusuf Axmed iyo sarkaal kale oo lagu magacaabi jiray Dr Cabdullaahi Maxamed Xasan (Faash). Waxaa lagu xiray xabsi ku dhex yaalla xarunta ciidamada lugta ee Itoobiya.

Xabsigaas waxaa ku dhintay Cabdullaahi Faash oo isku mar la wada xiray Cabdullaahi Yuusuf, isla markaana labo qol oo isku xiga ay ku xirnaayeen, kaddib jir-dil la sheegay in ay Itoobiyaanku u gaysteen.

Cabdullaahi Yuusuf oo ka warramayay qaabka loo dilay Cabdullaahi Faash ayaa yiri: “Bishii Juun 1986-kii waxaa qolkii uu ku xirnaa laga watay Cabdullaahi Faash , taas oo loo qaatay in dhaqtar la gaynayo, isagoo hore u jirranaa oo dhowr jeer horay u codsaday in dhaqtar la geeyo, halkiise dhaqtar la gayn lahaa waxaa la geeyay qol xabisga ku yiil, halkaas oo sabab-la’aan, muddo saddex bil ah lagu jir-dilayay.”

Wuxuu intaas ku daray in jir-dilkaas kaddib markii ay naftu ka baxday, ay Itoobiyaanku kala bexeen ilig dahab ah oo ugu jiray, isagoo markii dambena maydkiisa oo “sariirta maydka lagu lagu sido” la soo hormariyay.

Xarigga  hoggaanka SSDF ayaa yimid kaddib khilaaf soo kala dhexgalay madaxda jabhadda iyo dowladda Itoobiya.

Waxaa jiray warar xilligaas soo baxay oo sheegayay in guddoomiyaha SSDF uu doonayay in uu jabhadda u raro jasiiradda Suqadara ee dalka Yemen, arrintaas oo Cabdullaahi Yuusuf uu ku tilmaamay mid aanay waxba ka jirin.

“Waxaa soo baxday dacaayad been-abuur ah oo ay Itoobiya soo maleegtay, taas oo la igu eedaynayay in aan ciidanka jabhadda ka rarayo dalka Itoobiya oo aan u wareejinayo jasiiradda Suqadara ee koonfurta Yemen. Xaqiiqo ahaan waxba kama jirin been-abuurkaas,” ayuu Cabdullaahi Yuusuf ku qoray buuggiisa Halgan iyo Hagardaamo.

Arrinta kale ee loo aaneeyo xarigga hoggaankii SSDF ayaa la sheegaa in ay la xiriirtay khilaaf soo kala dhex galay Liibiya oo dhanka dhaqaalaha iyo hubka ka taageeraysay jabhadda iyo Itoobiya.  Itoobiya waxay go’aan ku gaartay in ay meesha ka saarto jabhadda oo sii xoogaysanaysay, sida uu buugga Labo Isma Saarin ku qoray Xuseen Khaliif Xaaji oo jabhaddaas ka mid ahaa.

Sanad kaddib xarigii Cabdullaahi Yuusuf iyo Cabdullaahi Faash ayaa wuxuu iyagana booliska Itoobiya xabsiga u taxaabay labo sarkaal oo kale oo si weyn ugu dhawaa guddoomiyaha jabhadda oo kala ahaa Daahir Mire Jibriil iyo AUN Cabdulqaadir Isbariije.

Labadaan sarkaal oo booliisku uu gurigooda ka soo qabtay iyagoo jiifa ayaa waxay isu mareen labo xabsi oo kala duwan.

Sida uu BBC-da u sheegay Daahir Mire Jibriil oo ah mid ka mid ah labadaas sarkaal, waxay xabsiga hore ku jireen muddo saddex bil ah iyagoo markii dambena loo dhaadhiciyay xabsi lagu magacaabo Alambakha.

“Labo xabsi baan galnay, xabsigii hore waxaa la oran jiray Makalawi. Makalawi wuxuu ahaa meesha dadka lagu laayo. Annaga markii meesha nala geeyay, labo qol oo kala duwan baa nala ku xiray. Qolka aniga la i geeyey niman Tigree iyo Eriteriyaan ah ayaa ku xirnaa,” ayuu yiri Daahir.

“Intaanu ku jirnay xabsigii Makalawi, kooxo badan ayaa la keenayay oo mid mid baa loola baxayay oo Tigree iyo Eriteriyaan u badnaa  oo la laynayay. Maalin qura waxaa la dilay 30. Annaguna waxaan is lahayn goormaa la idin dilayaa?” ayuu yiri Daahir oo hadalka sii wata.

Wuxuu BBC-da u sheegay in aan wax jir-dil ah lagu samayn intii ay xabsiga ku jireen, wax aan ka ahayn jir-dil nafsadeed oo ay dareemayeen intii ay xirnaayeeen.

Wuxuu intaas ku daray in wax cunto ah aan loo keeni jirin intii ay xirnaayeen ee ay ku noolaayeen “wax ay ka baryaan” dadkii ay la xirnaayeen.

“Saddex bil kaddib waxaa nala geeyay meel la yiraahdo Alambakha, halkaas waxaan ku xirnayn ilaa iyo markii aan xabsiga ka soo baxnay  bishii May 1991-kii” ayuu yiri Daahir.

Sidee ayay xabsiga uga soo baxeen Cabdullaahi Yuusuf iyo raggii kale?

Bishii May ee sanadkii 1991-kii waxaa magaalada Addis Ababa ku soo dhawaaday oo hareereeyay jabhaddii TPLF ee dagaalka kula jirtay hoggaamiyii Itoobiya Mingistu Xayle Maryam, iyagoo bixiyay digniin kama dambays ah oo ku aaddanayd in qof kasta oo hub haysta uu soo wareejiyo.

Saddex cisho kaddib markii ay digniinta soo saareen waxaa magaalada gudaha u galay oo la wareegay jabhaddii TPLF oo xukunka ka tuuray hoggaamiyihii dalkaas Mingistu Xayle Maryam oo ugu dambayntii dalka ka cararay.

Sida uu BBC-da u sheegay Daahir Mire, xabsiga Alambaqa oo ay ku xirnaayeen wuxuu ahaa xabsi ku dhex yaalla xabsi kale. Xabsiga kale oo lagu magacaabi jiray Gaalsheelle waxaa ku xirnaa dadka dambiyada fudud galay, halka xabsigii ay ku jireen ay ku xirnaayeen siyaasiyiinta iyo dadka dambiyada culus galay.

“Lix iyo labaatankii May 1991-kii ayaa askartii xabsiga waardiyaha ka ahayd waxay ka carareen xabsigii, waxaana nagu soo haray labo askari oo qura. Markii ay ahayd 1-dii duhurnimo labadii askrina way carareen albaabadiina way furnaayeen.”

Intaas kaddib Daahir Mire Jibriil iyo Cabduqaadir Isbariije iyo maxaabiistii kale ee “kumannaanka” ahayd waxaa u suurtagashay in ay xabsiga ka soo baxaan.

Dhanka kale, 28-kii May 1991-kii waxaa isna xabsigii ciidamada Lugta ee uu ku xinaa ka soo baxay Cabdullaahi Yuusuf isagoo soo dhex maray xabbadda oo wali magaalada ka socota.

“Ma aanan garanayn meel aan wajiga saaro. Caafimaadkaygu waa wanaagsanaa, mooraalkayguna waa sarreeyay oo mar haddii Ilaahay iga soo saaray meeshii belo, waxaan aaminsanaa in aanan waxba waayeyn,” ayuu yiri.

Wuxuu go’aansaday in uu u lugeeyo hoteel lagu magacaabo Raas, halkaas oo waagii hore ay Soomaalidu isugu imaan jirtay.

“Hoteelkii ayaan soo gaaray anigoo tabardarro la liicaya. Nasiib-wanaag markii aan hoteelkii istaagayba waxaan arkay Cabduqaadir Isbariije iyo Daahir Mire oo labadaba laga soo daayay xabsiga Alambakha.”

Hoteelka ayaa sida ay sheegeen waxaa ku soo dhaweeyay nin ay horay isu yaqaanneen oo ay macaamiil ahaayeen kaas oo ku yiri, “Inta uu Ilaahay dariiq idiin furayo qolkaad rabtaan seexda, waxaad rabtaanna cuna, lacagna haka welwelina.”

Habeenkii markii ay seexdeen ayay subaxdii dambe waxay tageen Hilton Hoteel, oo ay kula kulmeen weriye u shaqayn jiray wakaaladda wararka ee Reuters oo Addis Ababa u joogay.

Markii ay is waraysteen ayuu weriyahaasi u sheegay “in uu ku soo xiri doono Laanta Af Soomaaliga ee BBC-da oo ay hoteelkoodii isaga laabtaan”.

Markii ay saacaddu ahayd shanti galabnimo ayaa waxaa la soo hadashay Saynab Maxamed Jaamac oo BBC-da la shaqaynaysay, isla markaasna ka qaadday waraysi ay raggaasi uga hadleen xaaladda ay ku sugan yihiin.

“Waxaan u sheegay in saddex qof aan meesha ku joogno, dhawaan aan xabsiga ka soo baxnay, oo aanan war ka hayn rag kale oo jabhadda ka tirsanaa oo magaalada Harar ku xirnaa. Waxaan u sheegay in aan qaawannahay oo aanan lacag iyo dal-ku-mar midna haysan. Sidaas darteedna aanu u baahannahay gurmad deg deg ah,” waxaa sidaas buuggiisa ku qoray Alle ha u naxariistii Cabdullaahi Yuusuf Axmed.

Markii ay idaacadda BBC-du sii daysay qaylo-dhaantoodii ayaa sida uu Daahir Mire Jibriil sheegay waxaa ku soo billowday teleefoonno aan kala joogsi lahayn oo “dal iyo dibadba” ka soo wacayay ilaa markii dambe ay ku khasbanaadeen in ay “kala-dhigaan taleefoonka” si ay u seexdaan.

Subaxdii dambe ayaa “looga yeeray” xawaaladda iyadoo loo sheegay in ay soo doontaan lacag dhan “toddobo kun” oo doollar oo ay u soo dirtay jaaliyadda Soomaaliyeed ee Sucuudi Carabiya.

“Kolkii aanu xawaaladdii ka soo qaadannay lacagtii naloo soo diray, horta waanu ka arradtirannay, kharashkii hoteelkana waanu iska bixinnay.”

Intaas kaddib waxay aadeen saafaaraddii Soomaaliya ay ku lahayd Addis Ababa oo wali furnayd, waxayna halkaas ka samaysteen baasaboorro.

Maalmo kaddib ayay “la xiriireen” saafaaradda Liibiya ee Addis Ababa, iyagoo “dhambaal” ugu dhiibay Kornayl Qadaafi, kaas oo “nasiib-wanaag degdeg ugu soo jawaabay” oo amar ku siiyay safaaradda in degdeg ah raggaas Liibiya loo keeno.

“Isla maalmihiiba waxaan ka dagnay magaalada Tripoli, halkaas oo ay nagu soo dhaweeyeen madax ka tirsanayd dowladda, dabadeedna waxay na dajiyeen meel qarsoon oo ay ciidamadu lahaayen. Raggii na soo dhaweeyey waxay isla garteen in, inta aan Qadaafi naloo gayn naloo fidiyo baaris caafimaad” ayuu yiri Daahir Mire Jibriil.

Baaritaan caafimaad kaddib waxay la kulmeen Kornayl Qadaafi oo soo dhawayn kaddib “sooryo ahaan” u siiyay lacag gaaraysa 300 oo kun oo doollar sida uu sheegay Daahir Mire Jibriil oo haatan raggaas ka nool.

Wixii intaas ka dambeeyay, Cabdullaahi Yuusuf iyo Cabduqaadir Isbariije waxay dib ugu soo laabteen magaalada Addis Ababa, halka Daahir Mire uu ku sii nagaaday Liibiya intii muddo ahayd.

Cabdullaahi Yuusuf Axmed wuxuu madaxweyne ka noqday maamul-goboleedka Puntland sanadku markuu ahaa 1998-kii, isagoo markii dambena noqday madaxweynaha Soomaaliya sanadkii 2004.