Waa kuma Maxamed Baqer Kharazi, wadaadka aan wax xil ah hayn, cidna dhegeysan ee saamaynta badan?

Dalka Iiraan, waxaa mar walba jiray dad ku dhow goobaha awoodda, kuwaas oo lagu tilmaami karo 'dad dhibaato ka dhex abuura xayndaab-siyaasadeedka ugu sarreeya'.

Dadkani ma hayaan wax xilal dawladeed ah ama ma laha darajo rasmi ah, balse waxay aad ugu dhow yihiin xarumaha awoodda, taas oo ka dhigaysa inaan si buuxda loo iska indho-tiri karin ra'yigooda.

Xiriirka qoyska, maqaamka diimeed, ama ku-xirnaanshaha urur yar ayaa dadkaas siiya fursad ay ku ogaadaan go'aannada laga gaaro daaha gadaashiisa. Waxay eedeyn ama hanjabaad u jeedin karaan mas'uuliyiinta dawladda ee darajada sare leh.

Waxay sidoo kale soo saari karaan hadallo kiciya falcelin iyo beenin ka imaanaysa goobaha awoodda ee ugu sarreeya.

Iyadoo ay taasi jirto, dadka noocaas ah waxay ku sii jiraan goobta awoodda ee amnigooda la damaanad-qaaday. Muddo ka dibna, waxay mar kale soo ifbaxaan iyagoo wata sheegasho cusub.

Maxamed Baqer Kharazi wuxuu leeyahay qaar badan oo ka mid ah astaamaha kor ku xusan.

Waa shakhsi diimeed, mana hayo wax xil ah oo dawladeed. Waa Xoghayaha Guud ee urur la yiraahdo Hezbollah Iran; hase yeeshee, muhiimadda iyo heerka dhabta ah ee ururkani ku leeyahay siyaasadda Iran ayaa ah mid aan caddayn. Intaas waxaa dheer, wuxuu ka soo jeedaa qoys xiriir la leh xarumaha waxbarashada diinta, goobo diblomaasiyadeed, iyo qoyska Khamenei.

Maxamed Baqer Kharazi wuxuu ka faa'iidaysanayaa xaaladdan iyo jagadan si uu u shaaciyo 'siraha' noocaas ah—kuwaas oo ka hadalkoodu uu cawaaqib xun u keeni karo qof kasta oo kale oo ku sugan waddan ay ka mid tahay Iran.

Dhawaan, wuxuu sheegay in Madaxweynaha Iiraan Masoud Pezeshkian uu is-casilay ama uu ku hanjabay inuu is-casilo 27 ama 28 jeer. Sida uu sheegay, Hogaamiyaha Sare Mojtaba Khamenei ayaa qoraal uga jawaabay mowqifka Masoud Pezeshkian. Wuxuu sheegay in haddii Pezeshkian uu mar kale is-casilo, uu aqbali doono. Tani waxay ka dhigan tahay in la aqbalayo is-casilaadda madaxweynaha Iiraan.

Maxamed Baqer Kharazi ayaa sidoo kale sheegay in Maxamed Baqer Zulqadr laga qaadayo xilka Xoghayaha Golaha Sare ee Amniga Qaranka, isla markaana booskiisa loo magacaabi doono Mohsen Rezaei. Sheegashadiisa ayaa noqotay mid run ah, waxaana Mojtaba Khamenei uu dhawaan ansixiyay magacaabista Mohsen Rezaei.

Baqer Kharazi ayaa intaas ku daray in Wasiirka Arrimaha Dibadda Abbas Araghchi lagu wargeliyay inaan loo oggolaan doonin inuu mar dambe faragelin ku sameeyo wadahadallada.

Xafiiska Madaxweynaha Iiraan ayaa ku tilmaamay hadallada Baqer Kharazi ee ku saabsan iscasilaadda Masoud Pezeshkian inay yihiin "been iyo hadallo aan waxba ka jirin." Xafiiska Hoggaamiyaha Sare ee Iiraan ayaa sidoo kale beeniyay hadalka Kharazi ee ku saabsan Mojtaba Khamenei.

Muranka ka dhashay hadalka Kharazi iyo jawaabaha lagu diidayo ma aha wax cusub; balse waa qayb ka mid ah taxane dheer oo arrimahan oo kale ah.

Taxanahan dheer waxaa ka mid ahaa ballanqaadyo lagu soo ceshanayo dhulal ka go'ay Iiraan, sheegashooyin ah in hal doollar uu u dhigmo 1,000 Toman, hanjabaado ku saabsan "duminta" dowladda, soo-jeedinno ku saabsan samaynta bambo nukliyeer ah, iyo xitaa hadallo ku saabsan adeegsiga hubka nukliyeerka si loo abuuro mowjado waaweyn oo tsunami ah oo ka dhaca xeebaha Mareykanka.

Su'aashu waxay tahay: waa kuma Maxamed Baqer Kharazi? Sideese ugu suurtagashay inuu weli fikraddiisa ka dhex jeediyo goobaha dowladda inkastoo uu sameeyo hadallo noocaas ah oo muran iyo yaab leh?

Waa kuma Maxamed Maqer Kharazi?

Maxamed Baqer Kharazi wuxuu dhashay 21-kii Luulyo 1961-kii wuxuuna ka soo jeedaa qoys diini ah oo ku nool dalka Iiraan.

Sida ay sheegtay wakaaladda wararka ee rasmiga ah ee Iiraan (IRNA), wuxuu ku dhashay magaalada Tehran, balse wuxuu ku barbaaray magaalada Qom. Aabihiis, Mohsen Kharazi, wuxuu ahaa macallin sare oo ka tirsan xarunta diiniga ah ee *Hawza-e-Ilmiyya* ee magaalada Qom. Waxa kale oo uu soo noqday wakiilka Tehran u matalayay Golaha Khubarada Hoggaaminta (*Majlis-e-Khabregan-e-Rahbari*) intii lagu guda jiray xilliyadiisii shaqo ee labaad ilaa afraad.

Inta badan macluumaadka ku saabsan carruurnimada, waxbarashada, iyo hawlaha kale ee Maxamed Baqer Kharazi waxay ka yimaadeen laba ilo-wareed oo isku xiran. Midda koowaad waa taariikh-nololeed uu qoray mid ka mid ah xertiisa, taas oo lagu daabacay boggiisa internetka ee gaarka ah. Midda labaadna waa warbixin hordhac ah oo ay daabacday IRNA bishii Maarso ee sannadkii 2023-kii; warbixintan ayaa la daabacay xilligii uu u tartamayay doorashada Golaha Khubarada Hoggaaminta.

Sida ku xusan taariikh-nololeedka lagu daabacay boggiisa rasmiga ah, Maxamed Baqer Kharazi wuxuu ku lug lahaa hawlo ka dhan ah Shaahii Iiraan tan iyo markii uu aad u yaraa.

Irna waxay qortay xilligii ay u tartamaysay doorashada Majlis-e-Khabargan ee 2023-kii in iyada iyo walaalkeed Maxamed Sadiq Kharazi ay ka qayb qaateen dibadbaxyo ka dhacay ka hor Kacaankii Islaamiga ahaa. Waxaa sidoo kale arrintan darteed loo xiray iyadoo da' yar.

Warbixin la mid ah ayaa sidoo kale sheegtay in muddadaas uu aasaasay "unuggii ugu horreeyay ee iska-caabbinta ee Xisbullah" (Hezbollah) oo ku yaallay aagga buuraleyda ah ee Jamkaran ee magaalada Qum. Waxa uu sidoo kale tababar siiyay xubnaha la xiriira Xisbullah.

Ka dib Kacaankii Islaamiga ahaa ee Iran, Maxamed Baqer Kharazi wuxuu dhammaystay waxbarashadiisii dugsiga, wuxuuna ku biiray xarunta waxbarashada diinta ee Hawza-e-Ilmiyya ee magaalada Qum. Sida ku xusan taariikh-nololeedkiisa, wuxuu cilmiga fiqiga iyo usuul-fiqiga ka bartay aabihiis iyo macallimiin kale oo ka tirsanaa xaruntaas.

Maxamed Baqer Kharazi wuxuu xiriir la lahaa ururka Xisbullah ee Iran iyo wargeys isla magacaas wata tan iyo horraantii sagaashameeyadii. Ururkani wuxuu ka duwan yahay kooxda caanka ah ee Ansar Hezbollah. Waxaa la sheegaa inuu soo noqday xoghayaha guud ee ururka iyo tifaftiraha wargeyskiisa.

Xaaladda sharciga ah ee ururkani ma cadda. Si kastaba ha ahaatee, jagada Xoghayaha Guud ee Xisbullah Iran ayaa u muuqata inay Maxamed Baqer Kharazi siisay aqoonsi siyaasadeed oo joogto ah iyo madal uu ku soo bandhigo aragtiyihiisa muddo ka badan saddex iyo toban sano.

Sannadkii 2023-kii, Golaha Iiraan ayaa ansixiyay musharaxnimada Maxamed Baqer Kharazi si uu ugu tartamo Golaha Khubarada (Majlis-e-Khabreghan) isagoo matalaya Gobolka Kerman. Si kastaba ha ahaatee, kuma guulaysan mid ka mid ah saddexdii kursi ee gobolkaas loo tartamayay.

Ku dhawaad toban sano ka hor, wuxuu iska diiwaangeliyay musharax ahaan doorashadii madaxweynenimada ee 2013-kii, isagoo adeegsanaya hal-ku-dhigga "Daulat-e-Saleheen," oo macnihiisu yahay "Dowladda Dadka Toosan." Hase yeeshee, goluhu wuu diiday musharaxnimadiisa.

Xiriirka kala dhaxeeya qoysaska Khomeini iyo Khamenei

Maxamed Baqer Kharazi weligii ma qaban xil sare oo ka tirsan dowladda Iiraan. Si kastaba ha ahaatee, xubno ka tirsan qoyskiisa ayaa door muhiim ah ku lahaa goobo saameyn leh, oo ay ka mid yihiin 'Hawza-e-Ilmiyya' (xarunta waxbarashada diinta Shiicada), dhinaca diblomaasiyadda, iyo hoggaanka ugu sarreeya ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iiraan.

Taariikhdan qoyskiisa awgeed, hadalladiisa, xitaa marka uusan keenin caddeyn lagu taageerayo sheegashooyinkiisa, waxay helaan dareen aad uga badan kan la siiyo dhaqdhaqaaqe diimeed ama siyaasadeed oo caadi ah.

Walaalkiis, Maxamed Sadeq Kharazi, ayaa muddo dheer ka soo shaqeeyay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Iiraan. Wuxuu sidoo kale soo noqday safiirka Iiraan u fadhiya Faransiiska, ka dibna wuxuu aasaasay xisbiga isbeddel-doonka ah ee 'Nidaae Iraniyan'.

Adeerkii, Kamal Kharrazi, ayaa isna soo noqday wasiirka arrimaha dibadda xilligii uu xilka hayay Maxamed Khatami. Ka dib, sanadkii 2006-dii, waxaa loo magacaabay madaxa Golaha Istaraatiijiga ah ee Xiriirka Dibadda, kaas oo ahaa hay'ad la sameeyay iyadoo la raacayo amarka Ali Khamenei.

Wuxuu xilkan hayay ilaa lagu dilay weerar cirka ah ee ay Israa'iil geysatay.

Hab-dhaqanka siyaasadeed iyo qaab-hadalka Sadiq iyo Kamal Kharrazi ayaa aad uga duwanaa mowqifka Maxamed Baqer Kharrazi, kaas oo ahaa mid aad u adag oo aan caadi ahayn.

Qoyska Kharazi iyo qoyska Khamenei waxaa isku xira Sosan Kharazi, oo ah Maxamed Baqer Kharazi walaashii.

Sosan Kharazi waxay xaas u tahay Masoud Khamenei, oo ah wiilka saddexaad ee Ali Khamenei, isla markaana ah walaalka ka yar Hoggaamiyaha Sare ee hadda jira, Mojtaba Khamenei.

Sidaas darteed, Masoud Khamenei waa Maxamed Baqer Kharazi seedigii. Masoud Khamenei si dhif iyo naadir ah ayuu dadweynaha dhexdiisa uga soo muuqdaa. Sida ay sheegayaan warbixinno kala duwan, wuxuu ka shaqeynayay xafiiska qaabilsan kaydinta iyo daabacaadda dukumeentiyada iyo dhaxalka la xiriira aabihiis.

Xiriirkan qoys kuma koobna oo kaliya qoyska Khamenei.

Mid ka mid ah wiilasha Sadiq Kharazi ayaa guursaday gabadha ay dhaleen Maxamed Reza Khatami iyo Zahra Ashraqi. Xiriirkan ayaa qoyska Kharazi ku xiraya qoyska Madaxweynihii hore Maxamed Khatami dhinac, iyo qoyska Ruhollah Khomeini dhinaca kale.

Xiriiradan qoys ayaa qayb ka ah sharraxaadda sababta sheegashooyinka Maxamed Baqer Kharazi ee ku saabsan arrimaha gudaha ee dowladda Iiraan ay u soo jiitaan xiiso aad u weyn.

Dhawaan, Baqer Kharazi wuxuu sheegtay inuu saaxiib la ahaa Mojtaba Khamenei muddo ku dhow 40 sano, isla markaana uu ka qaybqaatay kulamo badan oo gaar ah.

Sidaas darteed, Maxamed Baqer Kharazi uma muuqdo oo kaliya shakhsi diimeed ama dhaqdhaqaaqe siyaasadeed; inkastoo uusan wax door ah ku lahayn qaab-dhismeedka rasmiga ah ee awoodda, haddana xiriirro qoys iyo kuwo shakhsyieed awgood, wuxuu galaangal u leeyahay goobo siyaasadeed iyo kuwo diimeed oo aad u saameyn badan gudaha Iran.

Taasi waa sababta hadalladiisa, xitaa haddii markii dambe la beeniyo, ay u noqdaan mawduuc dood ka dhex abuura saaxadda siyaasadda Iran.

Ballanqaadyada, sheegashooyinka iyo hanjabaadaha

Diiwaangelinta doorashada madaxweynenimada ee 2013-kii ayaa loo arkaa inay ahayd isku-daygii ugu muhiimsanaa ee uu Maxamed Baqer Kharazi ku doonayay inuu qayb uga noqdo qaab dhismeedka rasmiga ah ee awoodda dalka Iiraan.

Wuxuu ku dhawaaqay in ujeeddada ololihiisa siyaasadeed ay tahay dhisidda "Daulat-e-Saleheen" — oo macnaheedu yahay "dowlad ay hoggaaminayaan dadka xaqa ku taagan" — wuxuuna qaatay hal-ku-dhigga ah "Faris-e-Islami." Sida uu sheegay, ereyga "Faris" ee hal-ku-dhiggan ayaa asal ahaan laga soo dheegtay xarfaha hore ee afar erey oo kala ah: Horumar (Progress), Nabad (Peace), Barwaaqo (Prosperity), iyo Amni (Security).

Ballan-qaadyadii ololaha Kharrazi ayaa xilligaas si weyn looga hadal-hayay. Waxa kale oo uu ballan qaaday inuu qaadi doono cunaqabataynta saaran Iiraan muddo bilow ah oo ka mid ah xilliga uu xilka hayo, isla markaana uu lacagta dalka ee "Rial" ku beddeli doono lacagta "Toman."

Wuxuu sidoo kale sameeyay sheegashooyin aan caadi ahayn oo ku saabsan siyaasadda arrimaha dibadda. Wuxuu sheegay in dhammaan dhulalkii ka go'ay Iran labadii qarni ee la soo dhaafay dib loo soo ceshan doono "iyadoo aan la daadin hal dhibic oo dhiig ah." Wuxuu dhulalkaas ku xusay Tajikistan, Armenia, iyo Azerbaijan.

Hadallada Kharazi, oo soo baxay dhowr bilood ka hor inta uusan si rasmi ah isaga diiwaangelin musharaxnimada doorashada, ayaa dhaliyay jawaab ka timid dowladda Tajikistan. Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Tajikistan ayaa ku tilmaantay hadalladaas kuwo xad gudub ku ah madax bannaanida iyo qarannimada Tajikistan, isla markaana ah faragelin lagu sameynayo arrimaha gudaha ee dal madax bannaan. Wasaaraddu si adag ayay u cambaareysay hadalladaas.

Si kastaba ha ahaatee, intii lagu guda jiray doorashada madaxweynenimada, Golaha Ilaalinta (Guardian Council) ma aysan ansixin musharaxnimada Maxamed Baqer Kharazi. Magaciisa kuma jirin liiska ugu dambeeya ee musharaxiinta.

Hadalladii dhawaan ka soo yeeray Maxamed Baqer Kharazi ayaa mar kale horseeday inuu soo galo cinwaannada wararka.

Wuxuu si adag u dhaliilay Madaxweyne Masoud Pezeshkian, isagoo sheegay in xukuumaddiisu aysan "awoodi doonin inay dhammaysato muddo xileedkeeda."

Baqer Kharazi ayaa faray xubnaha ururkiisa inay magaalo kasta ka abaabulaan 530 qof. Hadafkoodu waa inay abuuraan ciidan ka kooban 250,000 oo qof, kuwaas oo diyaar u ah inay hawl galaan wakhti kasta. Sida uu sheegay Kharazi, hal ogeysiis oo kaliya ayaa ku filan inay dadkani gaaraan Tehran oo ay "hawsha soo afjaraan."

Hase yeeshee, sheegashada ugu weyn ee soo jiidatay dareenka dadweynaha ee ka timid Maxamed Baqer Kharazi ayaa ku saabsanayd dalabyo soo noqnoqday oo la sheegay inuu Madaxweyne Masoud Pezeshkian u gudbiyay ku saabsan iscasilaaddiisa, iyo jawaabtii adkayd ee uu arrintaas ka bixiyay Mojtaba Khamenei.

Xafiiska Hoggaamiyaha Sare ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iran, iyagoon si toos ah u xusin magaca Kharazi, ayaa ku tilmaamay sheegashada ku saabsan jawaabta Hoggaamiyaha Sare ee ku aaddan warqadda Madaxweynaha inay tahay "mid been abuur ah oo ka hor imanaysa xaqiiqda." Xafiiska Hoggaamiyaha Sare ayaa sheegay in baahinta wararka noocaas ah ay bulshada dhexdeeda ku abuurayso "kala qaybsanaan iyo khilaaf." Waxay sidoo kale horseedaysaa "in la horumariyo ujeeddooyinka ay leeyihiin dadka ka soo horjeeda iyo cadowga qaranka Iran."

Dhanka kale, Masoud Pezeshkian ayaa isna ka hadlay arrintan. Wuxuu sheegay in haddii uu go'aansado inuu xilka ka dego, uu arrintaas si rasmi ah u shaacin doono. Wuxuu si cad u yiri, "Ma iscasili doono, waanan sii joogi doonaa anigoo ku adag mowqifkayga."

Inkastoo ay jirto beenin cad oo ka timid xafiiska Mojtaba Khamenei, haddana Maxamed Baqer Kharazi kama uusan laaban sheegashadiisa.