Sidee ayay khatar u yihiin gantaallada garabka laga gano ee Iiraan?

Warbixinta Reuters ee ku saabsan dadaalka Tehran ay ugu jirto inay ka iibsato Shiinaha gantaallada garabka laga gano ayaa mar kale iftiimisay qayb ka mid ah difaaca cirka ee Iiraan oo inta badan aan la hadal hayn marka loo eego nidaamyada waaweyn sida S-300. Hubkan oo fudud, la qaadi karo, isla markaana qiimihiisu jaban yahay, waxaa loogu talagalay in lagu beegsado diyaaradaha iyo qalabka duula ee ku socda joog hoose.

Reuters, oo soo xiganaysa ilo aan magacyadooda la shaacin, ayaa sheegtay in Iiraan ay saxiixday heshiis qiimihiisu u dhexeeyo 60 ilaa 70 milyan oo doollar si ay u iibsato 300 ilaa 400 nidaam oo difaaca cirka oo la qaadi karo (MANPADS). Heshiiska waxaa ku jira gantaallada Shiinaha ee QW-12 iyo FN-16. Wakaaladdu waxay intaas ku dartay in shixnaddii ugu horreysay laga yaabo in dhowr toddobaad gudahood lagu geeyo Iiraan iyadoo la sii marinayo Pakistan.

Shiinaha ayaa warbixintan ku tilmaamay "mid gebi ahaanba aan sal lahayn," halka ciidanka Pakistan ay ku tilmaameen sheegashada ah in dalkoodu ku lug lahaa gudbinta hubka "mid been abuur ah oo aan sax ahayn."

Si kastaba ha ahaatee, tani ma aha markii ugu horreysay ee la soo hadal qaado dadaallada Iiraan ee ay ku doonayso hubkan fudud.

Bishii Febraayo 2026, wargeyska Financial Times ayaa sheegay in Iiraan ay saxiixday heshiis qarsoodi ah oo qiimihiisu yahay 495 milyan oo yuuro, kaas oo ay Ruushka uga iibsanayso 500 gantaal oo garabka laga gano oo nooca Verba ah iyo 2,500 gantaal. Sida wargeysku sheegay, heshiiskan waxaa la saxiixay bishii Diseembar 2025, xilli u dhexeeyay laba dagaal. Inkastoo aanay ilo rasmi ahi xaqiijin, haddana warkan wuxuu si weyn uga dhex muuqday warbaahinta Iiraan.

Taariikhda dadaallada Iiraan ee ay ku doonayso nidaamyadan waxay dib ugu laabanaysaa dhowr iyo toban sano. Machadka cilmi-baarista ee Small Arms Survey ayaa warbixin uu soo saaray sannadkii 2024, isagoo soo xiganaya xog farsamo, ku sheegay in Iiraan ay soo dejisay gantaallada Shiinaha ee QW-1 sannadihii 1990-meeyadii iyo QW-18 horraantii 2000-meeyadii. Kadibna waxay gudaha dalka ku soo ururisay iyadoo u bixisay magacyada Mithaq-1 iyo Mithaq-2.

Iiraan waxay ku tilmaantaa noocyada Mithaq inay yihiin hub ay gudaha ku samaysay. Hase yeeshee, sida ay khubarradu sheegayaan, weli ma cadda qaybaha si dhab ah loogu soo saaro gudaha Iiraan iyo kuwa dibadda laga keeno.

"MANPADS" waa maxay, maxaase looga faa'iidaystaa dagaalka?

"MANPADS" waa soo gaabinta erayga Ingiriisiga ah ee Man-Portable Air Defense System, oo macnihiisu yahay nidaamka difaaca cirka ee uu askari qaadi karo. Hal nidaam wuxuu caadi ahaan ka kooban yahay gantaal ku jira tuubada laga rido, qalabka ridista, unug batteri ah, iyo qalab qaboojiye.

Inta badan gantaalladan waxay ku qalabaysan yihiin dareeme kuleyl. Taas macnaheedu waa inay ogaadaan kuleylka ka soo baxa matoorka iyo qaybaha kale ee diyaaradda, ku xirmaan bartilmaameedka, dabadeedna ay daba galaan marka la rido.

Adeegsiga nidaamyadan la qaadi karo uma baahna raadaar weyn ama gaari khaas ah. Koox yar ayaa isku diyaarin karta meel u dhow garoomada diyaaradaha, waddooyinka duulimaadyada, buuraha ama goobaha muhiimka ah, waxayna si degdeg ah uga guuri karaan goobta marka ay gantaalka ridaan.

Justin Bronk, oo ah cilmi-baare sare oo ku takhasusay awoodda cirka kana tirsan Machadka Royal United Services Institute (RUSI) ee Britain, ayaa u sheegay BBC Persian in MANPADS-yada cusub ee Shiinaha ay si weyn u kordhin karaan khatarta ku wajahan hawlgallada diyaaradaha qumaatiga u kaca ee Maraykanka iyo Israa'iil, isla markaana ay u badan tahay inay khatar geliyaan diyaaradaha dagaalka ee ku duulaya joogga hoose.

Sida uu sheegay, nidaamyadan cusub waxay uga fiican yihiin kuwii hore inay kala saaraan diyaaradda dhabta ah iyo qalabka marin-habaabinta kuleylka. Hase yeeshee, inta badan waxay khatar ku yihiin oo keliya diyaaradaha ku duulaya joog ka hooseeya qiyaastii 15,000 cagood (4,500 mitir).

Cabbirkooda yar, fudaydka qaadistooda iyo suurtagalnimada in si degdeg ah loo raro ayaa ka dhigaya inay adkaato in la ogaado ama la burburiyo. Si kastaba ha ahaatee, MANPADS waxay daboolaan oo keliya lakabka difaaca cirka ee masaafada aadka u gaaban, mana beddeli karaan nidaamyada difaaca cirka ee gaara masaafada dhexe ama dheer.

Xarunta Dhoofinta ee Wasaaradda Difaaca Iiraan ayaa sheegtay in joogga ugu sarreeya ee ay gaari karaan gantaallada Mithaq-1 iyo Mithaq-2 uu yahay 3,500 mitir.

Noocyada "Mithaq" oo leh farsamada Shiinaha

Xogta saxda ah ee ku saabsan tirada iyo isku-dhafka buuxa ee gantaallada garabka laga gano ee Iiraan lama hayo. Ilo kala duwan ayaa tilmaamay jiritaanka noocyo hore oo laga sameeyay Midowgii Soofiyeeti iyo Shiinaha, laakiin noocyada "Mithaq" iyo qayb ahaan "Sahand" ayaa ah kuwa ugu caansan uguna badan ee la diiwaangeliyey ee ka mid ah kaydkan hub.

"Strela-2" iyo nooca la casriyeeyey ee ka dambeeyey waa gantaallo uu sameeyay Midowgii Soofiyeetigii hore. NATO waxay ugu yeertaa SA-7, waxaana sidoo kale loo yaqaannaa SAM-7. Warbixin ka soo baxday machadka Small Arms Survey ayaa sheegaysa in gantaalka garabka laga gano ee Sahand uu yahay nooc Iiraani ah oo ka tirsan qoyskan.

Sida ku xusan isla warbixintaas, Iiraan waxay Shiinaha ka soo dejisay gantaallada QW-1 sannadihii 1990-meeyadii iyo QW-18 horraantii 2000-meeyadii. Kadibna waxay gudaha dalka ku soo "ururisay" noocyada la xiriira iyadoo siisay magacyada Mithaq-1 iyo Mithaq-2.

Xarunta Dhoofinta ee Wasaaradda Difaaca Iiraan waxay Mithaq-1 ku tilmaantaa "hub difaaca cirka ah oo jiilka labaad ah oo joog hoose loogu talagalay", kaas oo leh "nidaam raadraac oo aan firfircoonayn". Taas macnaheedu waa in gantaalku uusan soo dirin hirar raadaar, balse uu ogaado oo raaco shucaaca kuleylka ee bartilmaameedka.

Sida ay sheegtay bogga xaruntan, Mithaq-1 waxaa loogu talagalay in lagula tacaalo "bartilmaameedyada hawada ee xawaare sare ku socda iyo joogga hoose", iyo sidoo kale helikobtarrada iyo "bartilmaameedyada hawada ee xawaare hoose ku socda". Waxaa kale oo lagu sheegay in loo adeegsan karo ilaalinta ciidamada dhulka iyo goobaha muhiimka ah. Xaruntu waxay sidoo kale sheegtay in nidaamka Mithaq-1, marka laga soo tago in garabka laga ridi karo, lagu rakibi karo "madal" kale.

Mithaq-2 waxaa lagu tilmaamay inuu yahay nidaam "jiilka saddexaad ee nidaamyada difaaca cirka" ee garabka laga gano. Waxaa la sheegay inuu awood u leeyahay inuu "kala saaro hirarka ka imanaya bartilmaameedyada dhabta ah iyo hirarka been-abuurka ah", isla markaana uu leeyahay awood lagu rakibo kaamiro aragga habeenkii.