"Waxaan ahay 23 jir, timahayguna way daadanayaan"

Alopecia, sida loogu yaqaan af-Ingiriisiga, waa xaalad keenta timo-daadasho ama timo-go', waxaana lagu qiyaasaa inay saameyso 160 milyan oo qof oo dunida oo dhan ah. Laakiin marka si guud loo eego, waxaa laga yaabaa in xaaladdan lala xiriiriyo dadka da'da dhexe ama dadka waaweyn.

Si kastaba ha ahaatee, xaaladdu way ka duwan tahay. Sharon Chepkoech, oo loo yaqaan "Kechi", oo 23 jir ah, taas oo sanadkii hore ogaatay inay qabto dhibaatadan. Sidee ayay xaaladdu si gaar ah u saameysay nolosheeda iyadoo ah gabar da'yar? Wariyaha BBC-da Caasha Juma ayaa fursad u heshay inay la hadasho.

"Waxaan ogaaday inaan dhibaatadan qabo dhammaadkii sannadkii 2024, kadib markii aan arkay in mar kasta oo aan timaha furto, timihii qaybta dhexe ay daadanayeen. Ugu dambayn way yaraadeen, waxaana bilaabay inaan dareemo inay ka khafiifsan yihiin dhinacyada kale," ayay Kechi xasuusataa.

"Markaas ayaan ogaaday inaan dhibaato qabo, waxaana go'aansaday inaan wax ka qabto."

Waxay sheegtay in markii hore ay u malaynaysay in timuhu u daadanayaan sababtoo ah si aad ah ayaa loo adkeeyaa marka la tidcayo.

"Waxaan go'aansaday inaan muddo ka nasto tidcista timaha, halka tima-jarehaygu uu igula taliyay inaan isticmaalo saliidaha sida rosemary iyo kuwo kale oo timaha la mariyo, si ay mar kale u soo baxaan," ayay Kechi tiri.

"Balse markii aan arkay inaan wax isbeddel ah jirin, waxaan go'aansaday inaan dhakhtar arko."

Caasha waxay rabtay inay ogaato in dhibaatadani ay iyada ku kooban tahay iyo in kale, ama inay tahay wax qoyska ku soo noqnoqda.

"Qoyskeenna, bidaartu waxay ku dhacdaa oo keliya ragga. Ma jiro haweeney ama gabar timuhu ka daataan. Dhammaantood waxay leeyihiin timo wanaagsan. Ragga oo keliya ayaa bilaaba inay bidaar yeeshaan, taasna bulshada dhexdeeda waxaa loo arkaa arrin caadi ah," ayay Kechi tiri.

Kechi waxay sheegtay in inkastoo marka ay dib u milicsato ay u muuqato in dhibaatadu ay hore u bilaabatay, haddana sannadkii hore ayay ogaatay inay timaheedu sii daadanayaan, inkastoo aysan weli diyaar u ahayn inay aqbasho.

"Xaaladdu way sii xumaanaysay, sidaas darteed waxaan go'aansaday inaan dhakhtar aado. Waqtigaas weli ma doonayn inaan timahayga xiirto, gaar ahaan maadaama aan ahay gabar da'yar. Waxaan doonayaa inaan sii socdo oo aan yeesho timo badan sida gabdhaha kale. Waxa kaliya ee aan doonayo waa inaan timo yeesho," ayay Kechi tiri.

"Sanadkan ayaan go'aansaday in wixii dhaca ha dhacee, aan aqbalo," ayay Kechi ku dartay.

Aragtida gabadhan, timaha waxaa loo arkaa inay yihiin qayb muhiim ah oo ka mid ah quruxda, sidaas darteed iyaduna waxay doonaysaa inay timo yeelato.

"Ma aanan doonayn inaan joojiyo tidcista timaha, sidaas darteed waan sii waday. Waxa aan tima-jareyaasha u sheegi jiray waxay ahayd inay timaha dhinacyada ka tidcaan, laakiin qaybta dhexe ay ka tagaan oo aanay gabi ahaanba taaban," ayay Kechi tiri.

Timuhu mar kale ma soo bixi karaan?

"Dhammaan baaritaannadii uu dhakhtarku iga qaaday waxay ahaayeen kuwo caadi ah. Sidoo kale waan aqbalay in ay waqti qaadan doonto ka hor inta aan xal la helin, mana doonayo in arrintani si kasta ii saameyso," ayay Kechi tiri.

Kechi waxay sheegtay in gabdho badan oo qaba dhibaatadan ay xaaladdooda qariyaan.

"Waxaan doonayaa in dadka qaba dhibaatada aniga oo kale ah aan la takoorin, balse loo aqbalo sida ay yihiin. Qaar badan ayaa is qariya iyagoo isticmaala timo macmal ah," ayay Kechi sii raacisay.

"Timahaygu aad bay u jilicsan yihiin, waxayna si tartiib ah u daataan. Dhibaatadu waxay tahay in marka timuhu go'aan, ay xididdadiisii la baxaan. Taas macnaheedu waa in xitaa haddii aan dawo isticmaalo, timuhu mar dambe ma soo bixi karaan," ayay Kechi tiri.

Kechi waxay soo martay xaalad isbeddel badan. Mararka qaar waxay isticmaali jirtay dawooyin, balse way joojin jirtay, gaar ahaan markii ay arki wayday wax isbeddel ah. Hadda se waxay mar kale bilowday isticmaalka dawooyinka.

Laakiin suurtagal ma tahay in timuhu mar kale soo baxaan marka xididdadoodu go'aan?

Sida ay Kechi sheegtay, waxaa jira habab lagu daaweyn karo, balse qof walba isku mid uma shaqeeyaan, sababtoo ah sababta keenta timo-daadashadu way kala duwan tahay.

"Waxaa la isticmaali karaa daaweyn cirbado madaxa lagu duro si loo kiciyo koritaanka timaha, ama waxaa lagu samayn karaa qalliin timaha lagu tallaalo," ayay Kechi tiri.

'Waan joojiyay inaan saaloonka aado'

Kechi, quruxdu qof walba si gaar ah ayuu u fasiri karaa, inkastoo ay la kulantay dhibaatadan, haddana aysan saameyn ku yeelan xiriirradeeda.

Laakiin taasi macnaheedu ma aha inaysan la kulmin caqabado iyo waqtiyo adag.

"Markii hore waxaan aadi jiray goobaha timaha lagu qurxiyo, laakiin maalmahan waan joojiyay.

"Sababta aan u joojiyay waxay ahayd in marka dadku i arkaan ay bilaabaan inay su'aalo badan i weydiiyaan oo ay talooyin bixiyaan, iyagoo ku salaynaya fikrado ay hore u aaminsan yihiin.

"Qaar waxay yiraahdaan waa nadaafad-darro, timahaaga si fiican uma daryeeshid, waana sababta ay u daadanayaan. Qaar kalena waxay yiraahdaan waa kansar, in lagu sixray ama xitaa sixir," ayay Kechi tiri.

Inkastoo ay la kulantay dhammaan caqabadahan iyadoo da'yar, Kechi waxay u mahadcelinaysaa qoyskeeda oo garabkeeda ku jiray.

"Waxaan helay qoys ila socday oo ila garab istaagay safarkan," ayay Kechi tiri.

"Laakiin sidoo kale, aniga qudhaydu waxaan bilaabay inaan naftayda aqbalo, qof dibadda iga yimaadana ma awoodi karo inuu iga dhigo inaan naftayda xumaan u arko. Waan ogahay inaan bidaar leeyahay, hadallada xunna ee qof uu iga yiraahdo ma saameyn karaan," ayay Kechi tiri.

Waxay sheegtay in hal shay oo aysan marnaba oggolaan doonin inuu ku dhaco ay tahay in kalsoonideeda nafteeda ay lumiso sababtoo ah timo la'aanta.

Xukunnada iyo aragtida bulshada

Ugu dambaysta, waxa Kechi ay hadda bulshada ka codsanayso waa in qof walba loo aqbalo sida uu yahay, iyadoo qof kastana uu quruxdiisa iyo timihiisa u hagaajisto sida uu awoodo.

"Ma aqbali karo fikradda ah in gabar ama haweeney lagu qiimeeyo timaha ay leedahay. Haddii aan fikraddaas aqbalnona, qof walba waa in lagu aqbalaa timaha uu leeyahay. Qofna laguma khasbi karo inuu yeesho timo sida caadiga ah la filayo.

"Dadku waxay u malaynayaan in gabadhu ay tahay inay yeelato timo dhaadheer. Qaar waxay yiraahdaan gabadhu ma habboona inay yeelato bidaar sida ragga oo kale, sida aniga hadda. Waxay leeyihiin gabadhu ma habboona inay sidan noqoto… Maya. Arrimo noocan oo kale ah, awood uma lihin inaan timaha ku qasbanno inay soo baxaan. Qaar ka mid ah xaaladahanna innaga ayay nagu dhacaan," ayay Kechi sheegtay.

"Waxaa laga yaabaa inaad aragto qof la tacaalaya dhibaato la xiriirta hab-dhiska difaaca jirka, wax kasta oo uu sameeyana timihiisu ma soo baxayaan. Ma taas macnaheedu waa inaan takoorno? Ma inaan bulshada ka saarno? Maya. Waa inaan qof walba ku aqbalnaa sida uu yahay iyo timaha uu leeyahay. Sidoo kale, waa inaan timaha oo keliya u adeegsan qiimeynta quruxda qofka," ayay Kechi tiri.

Sida ay sheegtay, qof kasta oo timuhu ka daataan waxaa u wanaagsan inuu marka hore helo baaritaan iyo daaweyn caafimaad, halkii uu si toos ah u bilaabi lahaa isticmaalka dawooyin isaga oo aan talo ka helin dhakhtar.

Rajada Kechi waxay tahay in maalin uun timihiisu mar kale soo baxaan, si ay u tidcato qaabka ay rabto.

"Tan iyo carruurnimadaydii aad ayaan u jeclaa inaan timaha tidco," ayay Kechi tiri.