Sidee BBC-du ugu suurtagashay inay dabagal ku hesho madaxii sirdoonka Bashar al-Assad ee is qarinayay?

Rag hubeysan oo xiran dareeska ciidanka ayaa ku mashquulsanaa baaritaanka alaab iyo dukumeentiyo yaallay guri dabaq ah oo raaxo leh, balse cidna aysan ku sugneyn, kaas oo ku yaalla caasimadda Suuriya ee Dimishiq.

Tobanaan sawir oo laga qaaday nin caato ah xilliyo kala duwan ayaa daadsanaa dhulka qol ka mid ah gurigaas. Qaar ka mid ah sawirradaas ayaa muujinayay ninkaas caatada ah oo fadhiya xafiiskiisa, halka kuwa kalena ay muujinayeen isagoo ku ciyaaraya barafka.

Waxaa sidoo kale halkaas yaallay dhowr nuqul oo sawir ah, kaas oo ninkaas lagu arkayay isagoo gacan-qaadaya Bashaar al-Asad, isla markaana dhoola-caddeynaya.

Saraakiishii baarayay guriga ayaan isla markiiba aqoonsan ninkaas, balse magaca Hossam Luka ayaa ku qornaa billado dahab ah iyo shahaadooyin lagu soo bandhigay qaabab dahab ah oo meesha u dhowaa.

Hossam Luka, oo loo yaqaanno 'Caaro' (The Spider), ayaa ahaa mid ka mid ah dadka ugu dhow uguna awoodda badan madaxweynihii hore ee kaligii-taliyaha ahaa ee Suuriya, Bashaar al-Asad. Waxaa lagu eedeeyay falal arxan-darro ah oo ba'an iyo qorsheynta rabshado nidaamsan, waxaana lagu soo rogay cunaqabateyn dhanka Ingiriiska, Mareykanka iyo Midowga Yurub ah.

Isagoo ah madaxa hay'adda sirdoonka rayidka ah ee ugu awoodda badan Suuriya, Hossam Luka wuxuu ka mid ahaa ragga ugu awoodda badan dalka. Hase yeeshee, inta badan hawlihiisa waxay ahaayeen kuwo qarsoodi ah oo aan si cad loo arkin.

Sida saraakiisha kale ee muhiimka ah ee dowladda, Hossam Luka ayaa si lama filaan ah u baaba'ay ka dib markii ay burburtay xukuumaddii Bashar al-Assad bishii Disembar 2024-kii. Baaba'iisa ayaa waxaa ka dambeeyay su'aalo badan iyo baaqyo ku saabsan helitaanka caddaalad, kuwaas oo dad badani ka cabsi qabaan inaan waligood la xaqiijin doonin.

Waxaan ku sugneyn gurigaas dhowr maalmood ka dib markii ay burburtay xukuumaddii Bashar al-Assad, annagoo daawanayna fallaagada (kuwa la dagaallamayay xukuumaddii Bashar al-Assad) oo raadinaya calaamado muujinaya halka uu u carari karay Hossam Luka.

Waxa kale oo jiray wax u muuqday buug xusuus-qor oo caadi ah oo dul jiifa miis yaal gees ka mid ah qol guriga dhexdiisa ah.

Gudaha, qoraalo aan toos ahayn oo ku qoran khad buluug ah, waxaanu ka helnay tobanaan magacyo, oo ay ku jiraan dukaanleyaal, dhakhaatiir, saraakiil ciidan, iyo xubno ka tirsan qoyska Luca.

Laakiin ma laga yaabaa in tafaasiisha buugga xusuus-qorka ay na siin karaan macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan Hossam Luka, oo loo yaqaan 'Caaro', iyo eedeymaha ka dhanka ah? Mise laga yaabaa inay naga caawiyaan raadinta Hossam Luka maqan?

Lambarka taleefanka ee Hussam Luka

Waxaa jirtay xilli ay ku adkayd Hossam Luka inuu qariyo lambarkiisa taleefanka. Bilowgii dagaalkii sokeeye ee Suuriya, lambarkaas waxaa lagu qoray derbiyada magaalada Homs ee bartamaha dalka ku taal.

Colaadda Suuriya waxay bilaabatay sannadkii 2011-kii markii xukuumadda Bashar al-Assad ay si arxan-darro ah u cabburisay dhaqdhaqaaq shacbi oo dalbanayay dimuqraadiyad; tallaabadaas oo calaamad u ahayd bilowga dagaal sababay dhimashada malaayiin qof.

Xilligaas, Hossam Luka wuxuu ahaa madaxa maxalliga ah ee Hay'adda Amniga Siyaasadda ee Suuriya (Syria's Political Security Directorate)—oo ka mid ah hay'adaha sirdoonka ee ugu waaweyn Bashar al-Assad, isla markaana loo xilsaaray inay magaalooyinka kala wareegaan xoogagga mucaaradka.

Mudadaas, ciidamada dowladda ayaa go'doomin ku sameeyay xaafadaha Homs ee ay gacanta ku hayeen mucaaradku, taas oo keentay in dadka deegaanku ay la kulmaan dhibaatooyin daran oo dhanka helitaanka cuntada iyo daawada ah.

Dhowr qof, oo uu ku jiro dagaalyahankii hore ee mucaaradka Moataz al-Zaidi, ayaa noo sheegay in xaaladdu ay aad u liidatay, ilaa heer ay ku qasbanaadeen inay cunaan jiirarka si ay u badbaadaan.

Al-Zaidi wuxuu xasuustaa in magaca iyo lambarka taleefanka ee Hossam Luka lagu qoray derbi ku yaalla xaafaddiisa, waxaana bilaabatay in la faafiyo farriin sheegaysa in dadka doonaya inay ka baxsadaan dagaalka oo ay ka baxaan magaalada ay la xiriiri karaan lambarkaas si ay u helaan waddo ammaan ah oo ay uga baxaan.

Dhowr qof oo aan la hadalnay, oo uu ku jiro Moataz al-Zaidi, ayaa sheegaya in dadka qaar loo oggolaaday inay si nabad ah uga baxaan magaalada iyadoo uu fududeeyay Hussam Luka, balse waxaa jiray dad badan oo wacay lambarkaas, kuwaas oo aan mar dambe la arkin ama aan wax war ah laga helin.

Dad badan ayaa noo sheegay inay Hussam Luka ugu yeeri jireen "Caarada" (Spider) sababtoo ah shabakaddiisa taageerayaasha, dadka xogta u keena iyo xiriirrada kale ayaa ahaa kuwo aad u ballaaran, oo ay ku jiraan xitaa dad ku dhex jiray kooxaha fallaagada ah.

Dadka deggan magaalada Homs ayaa noo sheegay in shabakaddiisa darteed, Hussam Luka uu ahaa mid "meel walba jooga."

Moataz Al-Zaidi ayaa ku tilmaamay Hussam Luka inuu yahay "qof shar badan oo caqli badan" iyo "nin aad u khiyaano badan."

Si kastaba ha ahaatee, dad badan agtooda, doorkii ugu cuslaa ee lagu eedeeyay inuu ku lahaa magaalada wuxuu ahaa "xasuuqii Ciidda," kaas oo qaarkood ay sidoo kale ugu yeeraan "xasuuqii carruurta." Mareykanka ayaa sidoo kale xusay doorkii lagu eedeeyay inuu ku lahaa dhacdadan markii uu cunaqabatayn saarayay Hussam Luka.

Gumaad

Waxay ahayd bishii Sebtembar ee sannadkii 2015-kii, maalintii Ciidul-Adxaa.

Wiilka Muhammad Tokatil oo toddoba jir ahaa, oo la oran jiray Wael, ayaa ku ciyaarayay beer ku taal xaafadda Al-Wa'r.

Muhammad Tokatil wuxuu xasuustaa in weerar uu dhacay saacadda markay ahayd 5:10-kii galabnimo ee maalintaas.

Horraantii sannadkan, dhowr sano ka dib dhacdadaas, Muhammad Tokatil ayaa mar kale annaga nala dhex socday beertaas. Wuxuu xasuusanayay magacyada carruurtii lagu dilay weerarka iyo ciyaarihii ay xilligaas ciyaarayeen.

Wuxuu farta ku fiiqay qaybo kala duwan oo beerta ka mid ah, isagoo sharraxaya meelaha uu ka helay meydadka carruurta, oo uu ku jiray meydka wiilkiisii ​​toddoba jirka ahaa ee Wael.

"Waxay ahaayeen carruur yaryar," ayuu yiri, iyadoo indhihiisu ay ilmo ka buuxdo. "Dhulkan halkan ku yaal wuxuu ahaa mid dhiigu caseeyay."

Sida ay sheegtay Shabakadda Xuquuqda Aadanaha ee Suuriya, weerarka waxaa ku dhintay 28 qof, oo ay ku jiraan 17 carruur ah iyo afar dumar ah.

Sida ay sheegeen qaar ka mid ah ururada xuquuqda aadanaha ee Suuriya iyo wargeys ka soo horjeeday dowladda xilligaas, Hossam Luka ayaa mas'uul ka ahaa xulashada bartilmaameedyada weerarrada dowladda ee aaggan ka tirsan magaalada Homs maalintaas.

Doorkiisa Homs ayaa horseeday in loo dallacsiiyo jagooyin sare, waxaana dhammaadkii xilligii maamulka Assad uu noqday madaxa Hay'adda Amniga Guud (GSD), taas oo ka dhigtay mid ka mid ah ragga ugu awoodda badan Suuriya.

Hay'adaha amniga dowladda ayaa bartilmaameedsan karay ku dhawaad ​​qof kasta, ha ahaadeen dagaalyahanno mucaarad ah, weriyeyaal, dhakhaatiir, u-doodayaasha xuquuqda aadanaha, ama shaqsiyaad si fudud looga shakisan yahay inay qaab uun uga soo horjeedaan dowladda Bashar al-Assad.

Dadka la xiray ayaa loo wareejiyay xabsiyada siyaasadeed ee Suuriya, oo ay ku jirto xabsiga Saydnaya oo u dhow Dimishiq. Xabsigaas ayaa sumcad xun ku yeeshay in loo yaqaanay "meel dadka lagu xasuuqo." Dad badan oo halkaas lagu xiray ayaan dib dambe loo arkin ama aan wax war ah laga helin.

Raadinta Hossam Luka

Waxaan sawirro ka qaadnay bog kasta oo ka mid ah buug-xusuustii laga helay guriga Hussam Luka, markii aan London ku soo laabannayna, waxaan bilownay inaan hubinno dhammaan 155-ka lambar ee taleefan ee ku qornaa.

Waxaan ogayn in dad badan oo xiriir la lahaa dowladdii hore ay carareen ama ay dhuumaaleysi galeen. Hase yeeshee, 51 ka mid ah lambarrada ku qornaa buugga ayaa weli u muuqday kuwo shaqeynaya.

Kadib, waxaan dib ula xiriirnay lambarradan shaqeynaya, waxaana u kala hormarinay iyadoo la eegayo xiriirka iyo muhiimadda ay u lahaayeen Luka, annagoo ka bilaabayna saraakiisha ciidanka iyo ehelkooda.

Balse isku-day kasta wuu fashilmay. Dadkii taleefanka qabtay ayaa wicitaanka jaray isla markii aan u sheegnay aqoonsigeenna iyo ujeeddada aan ula soo xiriirnay.

Qaarkood ayaa beeniyay inay garanayaan Hussam Luka ama qoyskiisa, halka kuwa kalena ay ku doodeen inaysan iyagu ahayn dadka ku xusan buugga.

Sidaa darteed, weriye ka tirsan BBC-da—kaas oo magaciisa uu sidoo kale ku jiray liiska dadka ay raadinayso Hay'adda Amniga Guud xilligii uu xilka hayay Hossam Luka—ayaa si shaqsi ah ugu safray Suuriya si uu arrintan u baaro.

Dad badan oo ku qornaa buugga telefoonka ayaa ahaa dhakhaatiir; sidaa darteed, weriyahayagu wuxuu bilaabay inuu ballan caafimaad sameysto si uu u helo fursad uu qaarkood kula kulmo.

Dhakhtar ku sugnaa magaalada Xalab (Aleppo) ayaa si aan raalli ka ahayn u qirtay inuu hore u daweeyay Hossam Luka, balse wuxuu markaas ka codsaday weriyahayaga inuu baxo, lacagtii uu qaatayna dib ayuu u celiyay.

Kadib, weriyahayagu wuxuu ballan la sameystay dhakhtar kale oo ku qornaa buugga telefoonka, kaas oo ku sugnaa Dimishiq.

Dhakhtarku wuxuu sheegay inuu mar Ruushka u raacay hooyada Hossam Luka si ay u soo qaataan daweyn, balse ma uusan doonayn inuu bixiyo wax macluumaad dheeraad ah. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu si aan caddeyn noogu tilmaamay farmashiye ay u muuqatay inay leedahay mid ka mid ah gabdhaha Hossam Luka.

Dadka deegaanka ayaa sheegay inaan la arkin gabadha Hossam Luka tan iyo bishii Diseembar ee sannadkii 2024-kii.

Muddo bilo ah ayaan ku guuldareysanay raadintii aan ku haynay Hossam Luka. Kadib, si lama filaan ah ayaan u helnay horumar weyn oo dhanka baaritaanka ah.

Qof ku qornaa buugga telefoonka, oo aan mar kale isku daynay inaan la xiriirno, ayaa ugu dambeyntii ogolaaday inuu telefoonka ka jawaabo.

Wuxuu noo sheegay inuu hore uga soo shaqeeyay waardiye ahaan dhismaha guryaha uu deganaa Hossam Luka. Kadib wadahadal dhexmaray annaga iyo isaga, wuxuu ogolaaday inuu na siiyo lambarka telefoonka ee nin uu ku tilmaamay inuu yahay ilaalada gaarka ah ee Hossam Luka. Ninkan waxaan ugu yeeri doonnaa 'Maxamuud'.

Waxay nagu qaadatay toddobaadyo inaan ballansanno wareysi aan la yeelanno Mahmud. Kulamo ayaa la qorsheyn jiray, balse mararka qaarkood ma imaan jirin, ama wuxuu dooran jiray goob kulan—sida gaari dhexdiisa ama guri gaar ah—oo weriyahayagu u arkayay inay aad khatar u ahayeen.

Ugu dambeyntii, habeenkii dambe, wax yar ka hor saqda dhexe, labadoodu waxay ku kulmeen huteel.

Mahmud, oo lahaa garbo ballaaran iyo jir adag, ayaa lahaa dabeecad u muuqatay inuu si taxaddar leh u miisaamayo su'aal kasta ka hor inta uusan ka jawaabin.

Mahmoud wuxuu noo sheegay inuu ka carooday Hossam Luka sababtoo ah wuxuu uga tagay halkaas markii ay dawladdu burburtay.

Sida uu sheegay, markii bishii Disembar 2024 ay soo baxeen warar sheegaya in dawladda Bashar al-Assad ay ku dhowdahay inay burburto, isla markaana fallaagadu ay ku soo fool leeyihiin caasimadda Dimishiq, Hossam Luka wuxuu sheegay inuu magaalada joogi doono oo uu difaaci doono Dimishiq.

Hase yeeshee, sida uu Mahmud sheegay, saacadihii hore ee subaxdii xigtay, Hossam Luka waa la waayay meel uu jaan iyo cirib dhigay. Wuxuu sheegay inuu sidoo kale qaatay lacag badan oo ku jirtay sanduuqa keydka lacagta ee xafiiskiisa markii uu baxayay.

Mahmoud wuxuu diiday inuu na siiyo wax lambar taleefan ah oo lagu heli karo Luka ama xubnaha qoyskiisa, balse wuxuu na siiyay lambarka taleefanka ee darawalka Hossam Luca; kaas oo uu aaminsanaa inuu ahaa ninkii habeenkaas caasimadda Dimishiq ka saaray madaxii hore ee sirdoonka.

In lala xiriiro qofkan waxay noqotay arrin aad u adag.

Markii uu taleefanka ka qabtay, codkiisu wuxuu u ekaa mid ay ka muuqato welwel iyo xasillooni-darro. Wuxuu si joogto ah u xoojinayay inuu yahay darawal uun, isla markaana uusan waxba ka ogeyn hawlaha Hussam Luka.

Kulamo dhowr ah oo nala ballansanaa ayaan qabsoomin, ugu dambeyntiina wuxuu joojiyay inuu ka jawaabo farriimaha iyo isku-daygii aan ku doonaynay inaan kula xiriirno.

Kadib, waxaan diiradda saarnay waddooyinka suurtagalka ah ee uu Hossam Luka ku baxsan karo, oo ay ku jirto waddanka deriska ah ee Lubnaan, halkaas oo kooxda Hezbollah ee taageerta Iran ay xiriir dhow la lahayd maamulka Assad.

Mas'uul sare oo ka tirsan dowladda Lubnaan ayaa noo sheegay in, sida ay og yihiin, Hossam Luka uu u safray Ruushka isagoo sii maraya Lubnaan, "isagoo adeegsanaya baasaboor Ruush ah balse ku safraya magac kale."

Waxaan awoodnay inaan helno qof ku nool Lubnaan, kaas oo magaciisu ku qornaa buugga xusuus-qorka ee Hossam Luka. Inkastoo lambarka taleefanka ee ku xigay magaciisa uusan shaqaynayn, haddana qofkan wuxuu ka mid yahay dad dhowr ah oo ay raadinayso dowladda cusub ee Suuriya sababo la xiriira xiriirkooda dhow ee ay la lahaayeen maamulkii Bashar al-Assad.

Ninkan, oo aanan shaacin karin aqoonsigiisa, ayaa noo sheegay inuu haystay lambarka taleefanka ee Hussam Luka.

Markii uu na tusay lambarka, waxaan ogaanay in furaha waddanka uu ahaa midka Ruushka.

Ruushku wuxuu ahaa taageere muhiim ah oo u fidin jiray maamulka Asad, maalmihii ka dambeeyay markii Asad laga tuuray xukunka, Bashar Asad laftiisa ayaa soo saaray bayaan uu ku xaqiijinayo inuu u baxsaday dhinaca Ruushka.

Waxaa la rumeysan yahay in dadka aadka ugu dhowaa iyo saraakiil sarsare oo dowladda ka tirsan ay iyaguna taageereen, isla markaana ay qaadeen isla waddadaas.

Waxaan horey u helnay caddeymo laga helay guriga Hossam Luka ee Dimishiq, kuwaas oo muujinayay xiriirka xooggan ee ka dhexeeyay Hossam Luka iyo Moscow; waxaa ka mid ahaa abaalmarino uu ka helay hay'adda sirdoonka Ruushka iyo xitaa kaar loogu hambalyeynayo Sannadka Cusub oo uu u soo diray sarkaal sare oo u dhashay Ruushka.

Joogitaanka lambarka taleefanka ee Ruushka, kaas oo hadda loo adeegsanayay isaga, ayaa ahaa calaamad cad oo muujinaysa in—sida aan horey u saadaalinay—uu Hossam Luka runtii ku sugnaa Ruushka.

Wicitaan

Waxaan doonaynay inaan xaqiijinno in lambarkan uu runtii leeyahay Hussam Luka.

Dhowr maalmood ka dib, anagoo goobjoog ah, ninkii wuxuu ogolaaday in la furo codka taleefanka si uu ula hadlo qofka uu ugu yeerayay Hussam Luka. Kadib wuxuu ninkii weydiiyay su'aalo aan u malaynaynay inuu ka jawaabi karo oo kaliya Hussam Luka, maadaama su'aalahu ay ku salaysnaayeen xog aanu helnay intii lagu guda jiray baaritaankayaga.

Qofka dhinaca kale ee taleefanka joogay ayaa u muuqday mid wareersan, balse wuxuu su'aalihii la weydiiyay uga jawaabay si degdeg ah oo sax ah.

Si kastaba ha ahaatee, wuxuu diiday inuu si toos ah noola hadlo.

Goor dambe, qofkii aanu xiriirka lahayn ayaa ogolaaday inuu mar kale waco Hossam Luka, wuxuuna noo ogolaaday inaan isku dayno inaan wareysanno.

Codkii hore ayaa taleefanka laga maqlay. Waan is-barnay, waxaanan sharraxnay inaan doonayno inaan wax ka weydiinno eedeymaha culus ee la xiriira xasuuqa iyo jirdilka ee loo haysto sarkaal-hore oo ka tirsanaan jiray dowladda.

"Xaaladda aan ku jiro awgeed, ma samayn karo wax halis igalin kara anigoo taleefanka ku hadlaya," ayuu yiri Hussam Luka isagoo codkiisa laga dareemayo walaac.

Markii la weydiiyay in Ruushku uu ka horjoogsanayo inuu hadlo, wuxuu ku jawaabay: "Ma hadli karo. Ma sharxi karo. Waa inaad taas fahantaan."

Markii aan weydiinay inuu diyaar u yahay inuu nagula kulmo meel ka baxsan Ruushka, wuxuu si kooban ugu jawaabay, "Way adag tahay."

Isla markiiba taleefanka ayuu nagu damiyay.

Waxaan markii dambe helnay lambar taleefan oo labaad oo la sheegay inuu isticmaali jiray Hossam Luka. Markan, lambarka waxaa laga diiwaangeliyay Suuriya, waxaana lagu xiray baraha bulshada iyo barnaamijyada fariimaha la isku diro ee uu u muuqday inuu weli isticmaalayo.

Maalin maalmaha ka mid ah, BBC-da ayaa ku guuleysatay inay raadraacdo Hossam Luka iyadoo adeegsanaysa lambarkan, waxayna ka heshay laba goobood oo kala duwan oo ku yaalla duleedka Moscow, oo ah caasimadda Ruushka.

Goobahan ayaa aad uga duwanaa qaab-nololeedka raaxada leh ee la sheego inuu ku nool yahay Bashar al-Assad inta uu qaxootinimo ugu maqan yahay Ruushka, sidoo kalena waxay aad uga duwanaayeen noloshii uu Hossam Luka ku noolaan jiray Suuriya.

Waxaan ogeyn inaanan si toos ah ula kulmi karin isagoo jooga Ruushka, halkaas oo saraakiishii hore ee ugu sarreysay maamulka Assad loo arko inay inta badan la hadlin saxaafadda caalamiga ah iyo hay'adaha sharci-fulinta. Sidaa darteed, waxaan mar kale isku daynay inaan taleefanka ku weydiinno mowqifkiisa ku aaddan eedeymaha loo haysto.

Waxaan wacnay lambarkii aan kor ku soo xusnay. Dhinaca kale waxaa laga maqlay isla codkii aan horay u maqlaynay, iyadoo isla markaasna la dareemayay in codka taleefanku uu badaln yahay.

Wuxuu weydiiyay cidda hadlaysa. Markii loo sheegay in wicitaanku ka imaanayo BBC-da, isla markiiba wuu damiyay taleefanka.

Markii dambe, waxaan sidoo kale u dirnay fariin WhatsApp ah, annagoo ka codsanayna inuu ka hadlo eedeymaha kala duwan ee loo haysto, balse kama uusan soo jawaabin.

Xaqiijinta joogitaanka Hossam Luka ee magaalada Moscow waa war niyad-jab ku ah dadka Suuriyaanka ah ee raadinaya caddaalad. Waxaa loo arkaa mid aan la filayn in Ruushku uu Suuriya u gacan-geliyo saraakiishii hore ee nidaamka uu mudada dheer taageerayay.

Dowladda Ruushka kama aysan jawaabin codsi uga yimid BBC-da oo ku saabsanaa su'aalo la xiriira joogitaanka Hussam Luka ee Ruushka ama in la tixgelinayo codsi suurtagal ah oo ku saabsan in loo gacan-geliyo dalkiisa.

Dhanka kale, Muhammad Tokatil oo ku sugan magaalada Homs ayaa sheegaya inuusan marnaba lumin doonin rajada ah in maalin uun Hossam Luka iyo saraakiil kale oo sarsare oo ka tirsan dowladda Assad ay wajihi doonaan caddaaladda falalka lagu eedeeyay inay geysteen.

"Waxaan ka xanaaqsanahay dhammaan dadkii la shaqeynayay dowladdan iyo hay'adaheeda amniga... dhammaantoodna way na horjoogaan," ayuu yiri Mohammad Tokatli.

"Wail wuxuu ahaa ilmo toddobo jir ah... waxa kaliya ee uu danaynayayna waxay ahayd ciyaar iyo farxad."

Warbixinta waxaa ka qaybqaatay: Riam Dalati, Ghaith Solh iyo Abigail Akerman.