Tobanka waddan ee leh heerarka furriinka ugu hooseeya adduunka

Heerka guud ee furriinka adduunka (tirada furriinnada sannadkii ee ku dhacda 1,000 qof) wuxuu maanta u dhexeeyaa 1.7 ilaa 1.8. Si kastaba ha ahaatee, waddamo qaar ayaa leh heerar aad uga hooseeya celceliskaas, mararka qaarkoodna ku dhow eber. Hindiya, Sri Lanka, iyo Fiyatnaam ayaa kaalmaha ugu horreeya kaga jira liiska.

Kala sarreyntan waxaa diyaariyey WorldAtlas, iyadoo lagu salaynayo xogta Waaxda Arrimaha Dhaqaalaha iyo Bulshada ee Qaramada Midoobay (UN DESA), Eurostat ee waddamada Yurub, Sahanka Qaranka ee Caafimaadka Qoyska ee Hindiya (NFHS-4 iyo NFHS-5), iyo daabacaadaha hay'adaha tirakoobka ee qaran.

Waxaa muhiim ah in la ogaado in heerka furriinka oo hooseeya uusan si toos ah uga dhignayn in lammaanayaashu ay ka farxad badan yihiin ama guurkoodu ka xasilloon yahay. Sida uu sheegay WorldAtlas, tani badanaa waxay ka tarjumaysaa caqabado sharci ama diimeed oo adag oo hortaagan furriinka, ama in kala-tag badan ay si aan rasmi ahayn u dhacaan, kuwaas oo aan waligood lagu diiwaangelin diiwaannada rasmiga ah.

1. Hindiya (0.01 ilaa 0.1 furriin 1,000 qofkiiba)

Hindiya waxaa guud ahaan loo aqoonsadaa waddanka ugu hooseeya heerka furriinka adduunka. Iyadoo ku xiran diinta ay dadka heystaan, guurka waxaa maamula sharciyo kala duwan, sida Sharciga Guurka Hinduuga ee 1955, Sharciga Guurka Madaniga ah ee 1954, iyo sharciyo u gaar ah Muslimiinta, Masiixiyiinta iyo Parsiyiinta.

Mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee heerka furriinku u hooseeyo waa dhaqanka xooggan ee guurka la isku soo xulo, kaas oo ay weli taageeraan dhalinyaro badan oo Hindi ah. Sidoo kale, qoysasku waxay door weyn ku leeyihiin go'aaminta guurka ka hor inta aan la is guursan, taas oo yaraysa khilaafaadka iyo furriinka.

Si kastaba ha ahaatee, waa in la ogaadaa in Hindiya marar badan laga reebo isbarbardhigyada caalamiga ah, sababtoo ah nidaamka diiwaangelinta furriinka ee dalka wali ma aha mid dhammaystiran. Tani waxay keeni kartaa in tirada rasmiga ahi ay ka yar tahay xaqiiqada dhabta ah, gaar ahaan magaalooyinka waaweyn oo furriinku si muuqata ugu sii kordhayo.

2. Sri Lanka (qiyaastii 0.15 furriin 1,000 qofkiiba)

Sri Lanka waxay leedahay heerka furriinka ee ugu hooseeya dunida marka loo eego diiwaannada rasmiga ah.

Dalku wuxuu adeegsadaa saddex nidaam oo sharci oo kala duwan, iyadoo ku xiran bulshada ama diinta qofku ka tirsan yahay: sharciga madaniga ah ee guud, sharciga dhaqanka Kandyan, iyo sharciga Islaamka. Dhammaan nidaamyadani waxay si adag u xaddidaan sababaha lagu oggolaan karo furriinka, kuwaas oo ay ka mid yihiin sino (khiyaanada guurka), ka tagis ula kac ah, ama awood-darro galmo.

Habraacyada furriinka ee mara maxkamadaha degmooyinka ayaa inta badan ah kuwo gaabis ah oo qaali ah. Intaa waxaa dheer, cadaadiska bulshada ee ku aaddan in lammaanayaashu ay sii wataan guurkooda ayaa weli aad ugu xooggan dhammaan bulshooyinka Sri Lanka.

3. Fiyatnaam (qiyaastii 0.2 furriin 1,000 qofkiiba)

Inkastoo Sharciga Guurka iyo Qoyska ee Fiyatnaam ee 2014 uu oggolaanayo furriin aan loo baahnayn in khalad lagu caddeeyo, isla markaana uu siiyo labada isqaba xuquuq siman, haddana heerka furriinka dalka ayaa weli aad u hooseeya.

Sababta ugu weyn ayaa ah in qiyamka Confucian-ka, oo xoogga saara ilaalinta qoyska iyo ixtiraamka waalidiinta, ay weli saamayn weyn ku leeyihiin bulshada. Waxaa intaa dheer, qoysaska ku nool miyiga oo aad isugu dhow ayaa door muhiim ah ka qaata ilaalinta guurka, taasoo sii hoos dhigta heerka furriinka.

Si kastaba ha ahaatee, magaalooyinka waaweyn sida Ho Chi Minh City iyo Hanoi, xaaladdu si degdeg ah ayay isu beddelaysaa. Kororka madaxbannaanida dhaqaale ee haweenka iyo isbeddellada bulshada ayaa horseeday in tirada furriinnadu ay si muuqata u korodho.

4. Guatemala (qiyaastii 0.2 furriin 1,000 qofkiiba)

Guatemala waxay leedahay heerka furriinka ee ugu hooseeya dhammaan qaaradda Ameerika. Arrintan waxaa si weyn u sharxaya laba arrimood: dhaqanka Katooligga iyo Evangelical-ka oo aad u xooggan, iyo gaar ahaan faafitaanka weyn ee guur aan rasmi ahayn, oo ay ku jiraan ku dhowaad saddex-meelood meel lammaanayaasha qaangaarka ah, gaar ahaan bulshooyinka miyiga iyo kuwa Maya.

Sidaas darteed, kala-tagga lammaanayaashan aan si rasmi ah isu guursan badanaa laguma diiwaangeliyo tirakoobka furriinka, maaddaama aysan jirin hab sharci ah oo furriin loogu qoro. Taasi waxay keentaa in tirada rasmiga ah ee furriinku ay ka muuqato mid aad uga hooseysa xaqiiqada dhabta ah ee kala-tagga lammaanayaasha.

5. Tajikistan (qiyaastii 0.3 furriin 1,000 qofkiiba)

Tajikistan waa waddan ku yaalla Bartamaha Aasiya oo ay Muslimiintu u badan yihiin. Xeerarka qoyska ee dhaqanka ku dhisan, cadaadiska bulshada, iyo muhiimadda sumcadda qoyska ayaa si weyn u yareeya dadka u gudba furriinka, gaar ahaan haweenka.

Bulshada Tajikistan, guurka waxaa inta badan loo arkaa arrin saameyn ku leh qoyska oo dhan, sidaas darteed kala-tagga waxaa mararka qaar loo arkaa mid dhaawacaya magaca iyo sharafka qoyska.

Arrintan waxay si gaar ah u saameyn kartaa haweenka, kuwaas oo laga yaabo inay la kulmaan caqabado bulsho iyo dhaqaale marka ay raadinayaan furriin.

6. Bosnia iyo Herzegovina (qiyaastii 0.3 furriin 1,000 qofkiiba)

Bosnia iyo Herzegovina, oo ku taalla gobolka Balkans, waxay sii haysataa mid ka mid ah heerarka furriinka ee ugu hooseeya Yurub.

Arrintan waxaa qayb ka ah kala duwanaanshaha bulsho iyo diimeed ee dalka, oo ay ku wada nool yihiin bulshooyin Muslimiin, Orthodox ah, iyo Katoolik ah. Inkastoo ay jiraan kala duwanaansho diimeed, haddana qiyamka qoyska ee dhaqanka ku salaysan ayaa weli si adag ugu xidhan bulshada, gaar ahaan meelaha ka baxsan magaalooyinka waaweyn.

Dhaqamadaas soo jireenka ah iyo muhiimadda la siiyo ilaalinta qoyska ayaa ka mid ah sababaha keena in heerka furriinku uu ka mid noqdo kuwa ugu hooseeya Yurub.

7. Chile (qiyaastii 0.7 furriin 1,000 qofkiiba)

Chile waa mid ka mid ah waddamadii ugu dambeeyay ee qaaradda Ameerika ee sharciyeeya furriinka, iyadoo arrintaas la ansixiyay sannadkii 2004. Ka hor taariikhdaas, waxaa keliya suuragal ahayd baabi'inta guurka (annulment), taas oo badanaa lagu heli jiray iyadoo la adeegsanayo daldaloolooyin sharciyeed oo qaali ah.

Dastuurka Chile weli wuxuu qoyska u aqoonsan yahay tiir muhiim ah oo bulshada aasaas u ah, halka saamaynta Kaatooligga iyo Evangelical-ka ay weli xooggan tahay.

Si kastaba ha ahaatee, heerka furriinka ayaa si tartiib ah u kordhaya, maaddaama guurarkii la galay kadib sannadkii 2004 ay hadda gaareen marxalad ay suurtagal tahay in khilaafaadka iyo kala-taggu soo baxaan.

8. Malta (qiyaastii 0.6 furriin 1,000 qofkiiba)

Malta waa waddankii ugu dambeeyay ee ka tirsan Midowga Yurub ee sharciyeeya furriinka, taas oo dhacday Oktoobar 2011, kadib afti dadweyne oo lagu ansixiyay 53%.

Ka hor intaas, waxaa dalka ka jiray oo keliya baabi'inta guurka ee diimeed ama kala-tag sharci ah (iyadoo guurku weli si rasmi ah u sii jiray), balse furriin rasmi ah lama oggolayn.

Maanta, sharciga Malta wuxuu dhigaya in lammaanayaashu ay ugu yaraan afar sano kala maqnaadaan ka hor inta aysan heli karin furriin — waana muddada ugu dheer ee dalalka Midowga Yurub. Shuruuddan adag ayaa ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee Malta u leedahay heerka furriinka ee ugu hooseeya Yurub.

9. Peru (qiyaastii 0.6 furriin 1,000 qofkiiba)

Peru gudaheeda, saamaynta xooggan ee Kaatooligga iyo tirada badan ee midowyada aan si rasmi ah loo diiwaangelin ayaa ka qayb qaata in heerka furriinka sharci ahaan loo diiwaangeliyo uu ahaado mid hooseeya.

Sida inta badan ka dhacda dalal kale oo ku yaalla Laatiin Ameerika, lammaanayaal badan ayaa ku wada noolaan kara xiriir aan guur rasmi ah ahayn.

Marka ay kala tagaan, kala-taggaas badanaa kama muuqdo tirakoobka rasmiga ah ee furriinka, taasoo keenta in heerka furriinka la diiwaangeliyey uu u ekaado mid aad u hooseeya.

10. Ireland (qiyaastii 0.7 furriin 1,000 qofkiiba)

Ireland waxay sharciyaysay furriinka kaliya sannadkii 1996, kadib afti dadweyne oo lagu ansixiyay aqlabiyad aad u yar oo ahayd 50.3%.

Afti kale oo la qabtay sannadkii 2019 ayaa wax ka beddelay muddada kala-maqnaanshaha khasabka ah ee loo baahan yahay ka hor furriinka. Muddadaas waxaa laga dhigay laba sano oo kala-maqnaansho ah (saddexdii sano ee ka horreeyay) halkii ay ka ahaan lahayd afar sano (shan sano ee ka horreeyay).

Kaliya 12 ilaa 15% guurarka Ireland ayaa ku dhammaada furriin, taas oo aad uga hooseysa celceliska Galbeedka Yurub oo u dhexeeya 35 ilaa 45%. Farqigan waxaa badanaa loo aaneynayaa:

Waxa ay tirooyinkani muujinayaan

Saddex arrimood oo waaweyn ayaa ka muuqda kala sarreyntan uu sameeyay WorldAtlas:

Ugu dambayn, waxa ugu muhiimsan ee la fahmo waa in heerka furriinka oo hooseeya uusan mar walba ka dhignayn in guurarku ka xoog badan yihiin ama ka farxad badan yihiin. Mararka qaar wuxuu qarin karaa kala-tagyo aan rasmi ahayn, rabshado qoys oo aan la soo sheegin, ama lammaanayaal sii wada joogitaanka guurka sababo la xiriira cadaadis bulsho ama sharci halkii ay ka ahaan lahayd doorasho xor ah.