Facal Oirbh, BBC Radio nan Gàidheal, 22 Sultain 2009

Facail

A' sùileachadh agus a' dùileachadh

Ma bha thu a' sùileachadh rud, 's dòcha gur e rud a bha sin a bha thu a' faicinn le do shùil agus tu ga mhiannachadh. Mar eisimpleir, 's dòcha gu faiceadh tu cuideigin le ad bhrèagha oirre agus chanadh tu riut fhèin "B'fheàrr leam gu robh tè dhiubh siud agam." Bha thu a' sùileachadh na h-aid.

Ach can nam biodh cuideigin ann aig an robh, mar eisimpleir, iomaire bhuntàta, 's gun canadh tu riut fhèin, "Tha fhios aig an duine ud nach eil buntàta agamsa." Ann an dòigh, bha thu a' dùileachadh gun toireadh e buntàta dhut.

Bho Cheit Anna NicIllFhialain, Taigh a' Ghearraidh, Uibhist a Tuath

An dèidh bruidhinn ri grunn dhaoine mun eadar-dhealachadh eadar a' sùileachadh agus a' dùileachadh, seo an co-dhùnadh aig Iain.

Ma bha thu a' sùileachadh rud, as a' chumantas, 's e rud a chitheadh tu a bh' ann agus bhiodh làmh agad fhèin ann a thoirt gu buil.

Ach ma bha thu a' dùileachadh rud, 's dòcha gur e rud a bha thu a' faicinn nad inntinn a-mhàin a bhiodh ann, agus bhiodh a thoirt gu buil an crochadh air iomadach rud air nach b' urrainn dhutsa buaidh a thoirt. Bha e a-mach às do làmhan.

Miann

Bhathas a' creidsinn gur e droch rud a bh' ann am miann. Ma bha thu a' miannachadh rud bhathas a' creidsinn gum biodh buaidh agad air. Bha e mar gum biodh tu a' cur do shùil ann.

Ma mhiannaich thu beathach no rudeigin a bha aig do nàbaidh, gun do chuir thu do shùil ann, 's gun tòisicheadh am beathach sin tric gu leòr an uair sin a' fàs bochd, bhiodh iad airson faighinn a-mach cò a mhiannaich am beathach.

Dualtach agus buailteach

Tha ceangal aig an fhacal dualtach ris an fhacal dual, agus tha iomadh dual ann an gnè a h-uile duine. Tha sin a' dol gu dualchas, a' ciallachadh gum biodh e na do ghnè a' leithid seo a rud a dhèanamh.

Ach ma tha thu buailteach rud a dhèanamh, tha rudan eile ann, a thuilleadh air do ghnè fhèin, a tha a' toirt ort rud sònraichte a dhèanamh. 'S dòcha gur e rudan gu math sìmplidh a th' ann, leithid an t-sìde, do nàdar, dè seòrsa sunnd as a bheil thu, dè tha daoine eile ag ràdh.

Cha chuireadh daoine coire ort ma bha thu dualtach rud a dhèanamh, ach dh'fhaodadh iad coire a chuir ort ma bha thu buailteach rud a dhèanamh.

Alt / dh'altaich / altachadh

'S e alt joint a tha nad chasan, no nad làmhan, no am pàirt sam bith dhìot. Nam biodh tu gad altachadh fhèin, bhiodh tu a' gluasad do ghàirdean, no do chasan, no pìos sam bith eile dhìot, 's dòcha airson an dèanamh na bu shiùbhlaich.

Nan canadh duine mu dhuine eile, "Dh'altaich e air mo shon," no "Dh'altaich e mu mo dheidhinn," bhiodh sin a' ciallachadh gu robh an duine eile a' feuchainn ri faighinn a-mach ciamar a bha e, gu h-àraidh nam biodh e air a bhith meadhanach.

'S e altachadh am beannachadh a bhios daoine ag iarraidh aig àm bidh. Canar "Gabh an t-altachadh".

Cùl-raoinidh

Seo facal airson goalkeeper a bha Iain Murchadh Moireasdan, Na Hearadh agus a' cho-aoisean a' cleachdadh nuair a bha iad san sgoil.