Czym jest szczepionka przeciw HPV i kto może ją otrzymać?

Badania pokazują, że szczepionka przeciw HPV może zmniejszyć liczbę przypadków raka szyjki macicy o niemal 90%.

Rak szyjki macicy jest czwartym najczęściej występującym nowotworem u kobiet na świecie i co roku powoduje śmierć ponad 300 tysięcy osób.

Jak szczepionka przeciw HPV chroni przed nowotworami?

Szczepionka przeciw HPV chroni przed dziewięcioma typami wirusa HPV.

Wśród nich są dwa typy odpowiedzialne za niemal wszystkie przypadki raka szyjki macicy, a także typy powodujące większość nowotworów odbytu oraz część nowotworów narządów płciowych, głowy i szyi.

Badania pokazują, że szczepionka chroni przed zakażeniem HPV przez co najmniej 10 lat, choć eksperci spodziewają się, że ochrona utrzymuje się znacznie dłużej.

Według badań zmniejsza ona liczbę przypadków raka szyjki macicy o niemal 90%.

Komu można podać szczepionkę przeciwko HPV?

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) główną grupą objętą szczepieniami przeciw HPV w większości krajów są dzieci w wieku od 9 do 14 lat.

Szczepionka działa najlepiej, jeśli dziewczęta i chłopcy otrzymają ją przed kontaktem z wirusem HPV.

Dzieje się tak dlatego, że szczepionka może jedynie zapobiegać zakażeniu — nie usuwa wirusa z organizmu po infekcji.

Wirus HPV jest tak powszechny, że szczepienia powinny być podawane dzieciom przed rozpoczęciem aktywności seksualnej.

WHO podkreśla, że szczepionkę można podać w jednej lub dwóch dawkach. Osoby z osłabionym układem odpornościowym powinny otrzymać dwie lub trzy dawki.

Czym jest HPV?

HPV (skrót od human papillomavirus, czyli wirusa brodawczaka ludzkiego) to nazwa bardzo powszechnej grupy wirusów.

Istnieje ponad 100 różnych typów HPV, a zakażenia zazwyczaj nie powodują żadnych objawów — choć niektóre typy mogą wywoływać brodawki. Mogą one pojawiać się na dłoniach, stopach, narządach płciowych lub wewnątrz jamy ustnej.

Większość osób nie wie jednak, że jest zakażona, a organizm sam pozbywa się wirusa bez leczenia.

Z kolei typy HPV wysokiego ryzyka mogą powodować nieprawidłowy rozrost tkanek, który może prowadzić do rozwoju nowotworów.

Kto zakaża się HPV i czy wirus przenosi się drogą płciową?

Bardzo łatwo się nim zarazić, ponieważ jest wysoce zakaźny i przenosi się przez bliski kontakt skóra do skóry.

Nawet 80% ludzi ma kontakt z HPV przed ukończeniem 25. roku życia.

W większości przypadków zakażenie utrzymuje się od 18 miesięcy do dwóch lat.

Technicznie rzecz biorąc, HPV nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, ponieważ nie rozprzestrzenia się przez płyny ustrojowe, tak jak na przykład rzeżączka.

Jednak często dochodzi do zakażenia podczas kontaktów seksualnych, w tym poprzez dotyk.

Jak powszechne jest wprowadzanie szczepionki przeciw HPV na świecie?

Najnowsze badania opublikowane w British Medical Journal sugerują, że ponad 85% zgonów z powodu raka szyjki macicy przypada na kraje o niskich i średnich dochodach.

W tych państwach rak szyjki macicy często wykrywany jest dopiero w zaawansowanym stadium, gdy pojawiają się objawy.

WHO informowała wcześniej, że chce wyeliminować tę chorobę „w ciągu najbliższego stulecia", osiągając do 2030 roku 90-procentowy poziom szczepień przeciw HPV.

Organizacja podaje, że 165 krajów wprowadziło już szczepienia przeciw HPV, a 31% dziewcząt otrzymało co najmniej pierwszą dawkę szczepionki.

Burundi i Ukraina należą do najnowszych państw, które włączyły szczepionkę do swoich programów szczepień.

Według WHO najwyższy odsetek zakażeń szyjkowym HPV wśród kobiet występuje w Afryce Subsaharyjskiej (24%), następnie w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach (16%), Europie Wschodniej (14%) oraz Azji Południowo-Wschodniej (14%).

Przyczyniają się do tego niewystarczające programy badań przesiewowych, ograniczony dostęp do leczenia oraz niechęć do szczepień.

Rwanda była jednym z pierwszych krajów Afryki, które wprowadziły program szczepień. W 2011 roku rozpoczęła plan zakładający wczesne szczepienie dziewcząt oraz wprowadzenie badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy u kobiet.

Już w pierwszym roku udało się zaszczepić dziewięć na dziesięć dziewcząt kwalifikujących się do szczepienia — wynik ten eksperci wskazują jako wzór dla innych państw. Kraj wyznaczył sobie obecnie cel wyeliminowania raka szyjki macicy do 2027 roku.

Choć szczepionka znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju raka szyjki macicy, nie chroni przed wszystkimi typami HPV.

Dlatego ważne jest, aby kobiety po ukończeniu 25. roku życia regularnie wykonywały badania cytologiczne.

Rak szyjki macicy w Polsce: statystyki

Rak szyjki macicy pozostaje w Polsce poważnym problemem zdrowotnym i społecznym, choć dzięki badaniom cytologicznym liczba zachorowań stopniowo spada. W latach 80. odnotowywano około 16–19 przypadków na 100 tysięcy kobiet, a w 2015 roku wskaźnik ten wynosił już około 8–9 przypadków na 100 tysięcy.

Mimo poprawy sytuacji każdego roku w Polsce diagnozuje się około 3 tysięcy nowych przypadków raka szyjki macicy, a ponad połowa kobiet ze zdiagnozowaną chorobą umiera. Problem pogłębia niska zgłaszalność na badania cytologiczne — w Polsce regularnie wykonuje je jedynie 30–35% kobiet, podczas gdy w krajach skandynawskich około 80%.

Eksperci podkreślają, że wiele przypadków wykrywanych jest zbyt późno, często już w zaawansowanym stadium choroby.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Kamila Koronska