«پنتاگون ترکیه»؛ درباره مجتمع نظامی جدید «آی ییلدیز» در آنکارا چه می‌دانیم؟

مجتمع نظامی «آی ییلدیز» در آنکارا برای نخستین بار در جریان نشست ناتو (سازمان پیمان آتلانتیک شمالی) در ترکیه مورد استفاده قرار می‌گیرد و میزبان مراسم استقبال از وزیران دفاع و مقام‌های ارشد کشورهای عضو این پیمان است.

مجتمع آی ییلدیز که برخی رسانه‌ها آن را «پنتاگون ترکیه» توصیف می‌کنند، نام خود را از دو نماد هلال و ستاره در پرچم ترکیه گرفته است.

آنکارا می‌گوید هدف این پروژه گرد هم آوردن وزارت دفاع، ستاد کل نیروهای مسلح و فرماندهی نیروهای زمینی، دریایی و هوایی در یک مکان واحد است؛ نهادهایی که پیش‌تر در ساختمان‌های مختلفی در پایتخت فعالیت می‌کردند.

عنوان «پنتاگون ترکیه» در رسانه‌ها برای اشاره به تمرکز فرماندهی و تجمیع نهادهای اصلی نظامی در یک مقر واحد به کار می‌رود و نام رسمی این مجموعه نیست.

یک مقر واحد برای فرماندهی دفاعی و نظامی

مجتمع آی ییلدیز در منطقه اتیمسگوت آنکارا واقع شده و بنا بر گزارش‌ها مساحتی حدود ۱۲ میلیون و ۶۰۰ هزار متر مربع را در بر می‌گیرد. کلنگ ساخت آن در ۳۰ اوت ۲۰۲۱ با حضور رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، به زمین زده شد.

بر اساس اظهارات مقام‌های ترکیه، این پروژه به عنوان یک مقر مشترک طراحی شده است تا وزارت دفاع، ستاد کل نیروهای مسلح و فرماندهی نیروهای زمینی، دریایی و هوایی را در خود جای دهد؛ اقدامی که آنکارا می‌گوید با هدف تمرکز مراکز فرماندهی دفاعی و نظامی در یک مجتمع واحد انجام می‌شود.

اردوغان در مراسم آغاز ساخت این مجموعه گفت تغییر نیازهای دفاعی باعث شده فعالیت این نهادها زیر یک سقف، با زیرساختی قدرتمند و هماهنگی نزدیک، به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شود.

این پروژه پس از دهه‌ها فعالیت نهادهای اصلی نظامی ترکیه در ساختمان‌های جداگانه در آنکارا اجرا می‌شود. آقای اردوغان گفته بود ساختمان‌های وزارت دفاع و ستاد کل در منطقه کیزیلای به دهه ۱۹۳۰ بازمی‌گردند. ساختمان فرماندهی نیروهای زمینی در سال ۱۹۳۷ ساخته شد و ساختمان‌های نیروهای دریایی و هوایی نیز در سال ۱۹۶۰ احداث شد. فرماندهی نیروی هوایی هم در سال ۱۹۸۵ به مقر مستقلی منتقل شد.

بر اساس اظهاراتی که رسانه‌های ترکیه از وزیر دفاع این کشور نقل کرده‌اند، پروژه در چند مرحله شامل عملیات ساختمانی و سپس تکمیل فضاهای داخلی اجرا می‌شود. طبق این اظهارات، تکمیل پروژه و انتقال کامل نهادها به آن برای سال ۲۰۲۸ پیش‌بینی شده است. آمار رسمی و روشنی درباره هزینه نهایی این طرح در دست نیست.

طراحی الهام‌گرفته از هلال و ستاره

نام «آی ییلدیز» از دو نماد هلال و ستاره در پرچم ترکیه گرفته شده و این موضوع در طراحی معماری مجموعه نیز بازتاب یافته است. بر اساس گزارش‌ها این پروژه شامل یک سازه مرکزی به شکل هلال و ساختمانی ستاره‌شکل برای پذیرایی و برگزاری نمایشگاه‌هاست.

منابع ترکیه‌ای می‌گویند این مجموعه حدود ۸۹۰ هزار متر مربع فضای سرپوشیده خواهد داشت. ظرفیت آن نیز حدود ۱۵ هزار نفر اعلام شده است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، این مجتمع دارای سالن‌های کنفرانس با ظرفیت‌های مختلف، میدان تشریفات دایره‌ای‌شکل به مساحت حدود ۲۳ هزار متر مربع، دفاتر و تاسیسات مورد نیاز فرماندهی‌های نظامی و وزارت دفاع، و همچنین ساختمانی ویژه برای پذیرایی و نمایشگاه‌ها خواهد بود.

برخی رسانه‌های ترکیه در اشاره به ابعاد این پروژه و نقش آن به عنوان مقر مشترک نهادهای نظامی، از عنوان «پنتاگون ترکیه» استفاده کرده‌اند. با این حال، این عنوان صرفا یک توصیف رسانه‌ای است و نام رسمی مجموعه محسوب نمی‌شود.

گزارش‌های ترکیه همچنین می‌گویند مجتمع آی ییلدیز با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین ساختمانی و تجهیزاتی طراحی شده و در برابر تهدیدهای سایبری و موشک‌های بالستیک، همچنین خطرات شیمیایی، بیولوژیک، رادیولوژیک و هسته‌ای دارای سامانه‌های دفاعی خواهد بود.

با این حال، تاکنون جزئیاتی درباره ماهیت این سامانه‌ها یا سطح واقعی حفاظت فراهم‌شده در این مجتمع منتشر نشده است.

نقش این مجموعه در نشست ناتو چیست؟

آنکارا در شرایطی میزبان نشست ناتو است که خبرگزاری رویترز می‌گوید ترکیه در تلاش است رشد صنایع دفاعی خود را به نمایش بگذارد و زمینه کاهش محدودیت‌های اعمال‌شده بر تجارت تسلیحاتی و فناوری‌های دفاعی با این کشور را فراهم کند.

در این نشست، ۳۲ کشور عضو ناتو به همراه شماری از مهمانان و شرکای غیر عضو حضور دارند. موضوعاتی چون هزینه‌های دفاعی، جنگ اوکراین، همکاری‌های صنعتی ـ نظامی و پیامدهای جنگ با ایران از جمله محورهای اصلی گفت‌وگوهاست.

رویترز همچنین می‌گوید آنکارا به دنبال بهبود موقعیت خود در برخی پرونده‌های حل‌نشده با متحدانش، از جمله برنامه جنگنده‌های اف-۳۵ است.

ترکیه پس از ایالات متحده دومین نیروی نظامی بزرگ ناتو را در اختیار دارد و مقام‌های این کشور می‌گویند در توسعه توانمندی‌های دفاعی بومی خود نیز پیشرفت‌های قابل توجهی داشته‌اند.

این مجتمع در یکی از برنامه‌های مرتبط با نشست ناتو مورد استفاده قرار می‌گیرد. خبرگزاری آناتولی پیش‌تر گزارش داده بود که «در بخش ستاره‌ای مجتمع آی ییلدیز مراسم استقبالی به افتخار وزیران دفاع مهمان و مقام‌های ارشد ناتو برگزار می‌شود».

با این حال، برخی جزئیات مربوط به این مجموعه همچنان نامشخص است. آمار رسمی که به‌طور گسترده در دسترس باشد درباره هزینه نهایی پروژه وجود ندارد و مقام‌های ترکیه نیز گفته‌اند تکمیل و انتقال کامل نهادها به این مجتمع برای سال ۲۰۲۸ پیش‌بینی شده است، بی‌آنکه جزئیات بیشتری درباره نحوه انتقال مراکز فرماندهی نظامی ارائه شود.

همچنین اطلاعات کافی درباره سامانه‌های دفاع سایبری این مجتمع یا توانایی آن در مقابله با تهدیدهای بالستیک، شیمیایی، بیولوژیک، رادیولوژیک و هسته‌ای که گزارش‌های ترکیه به آنها اشاره می‌کنند، منتشر نشده است.