زنان افغانستان در شبکه‌های اجتماعی؛ از فروپاشی خانواده‌ها تا خودکشی

"افزایش" موارد آزار و تهدید زنان افغانستان در فضای مجازی، کاربران زن در شبکه‌های اجتماعی را با نگرانی‌های جدی روبرو کرده است. وزارت مخابرات افغانستان در همین خصوص می‌گوید در شش ماه گذشته ۳۵۰ فقره شکایت سایبری را ثبت کرده است.

در یکی از کافه‌های شهر کابل به دیدن زنی رفتم که شبکه‌های اجتماعی را "بهترین دوست و بدترین دشمن" خود می‌داند.

روشن غزنوی، ۲۵ ساله، حدود پنج سال پیش وارد شبکه‌های اجتماعی شد. او می‌خواست از این طریق برای زنانی که حقوق‌شان پامال شده، دادخواهی کند.

خانم غزنوی در فیس‌بوک یک چهره مشهور است و بیش از ۱۷ هزار دنبال کننده دارد و اما این شهرت، زنگ خطرهایی برای او به صدا درآورده است.

او چهار سال پیش پیامی دریافت کرد که حاوی عکس‌های خیلی شخصی‌اش بود و او آنها را قبلا به نامزدش فرستاده بود. می‌گوید وقتی عکس‌ها را دیدم، به لرزه افتادم.

فرستنده پول می‌خواست. تهدید کرده بود که اگر پول ندهد، عکس‌هایش را در شبکه‌های اجتماعی منتشر و در اختیار عموم قرار خواهد داد.

عکس‌ها از مراسم نامزدی‌اش بود و او را در میان دیگر زنان خانواده با چهره‌ای آرایش کرده و بدون حجاب نشان می‌داد.

پخش شدن عکس های دختران و زنان٬ بدون حجاب و در لباس محفلی (مهمانی) در افغانستان حساسیت برانگیز است. بیشتر خانواده‌ها چنین چیزی را تحمل نمی‌کنند و به آن به عنوان یک مسئله ناموسی و حساس می‌نگرند. اما اعضای خانواده خانم غزنوی از او حمایت کردند.

باوجودی که شوهر روشن به او اطمینان داد اگر عکس‌هایش در شبکه‌های اجتماعی هم منتشر شود حرفی ندارد اما خود او نگران و مضطرب بود. "وقتی دیدم آن شخص به اصرارهایم اعتنا نمی‌کند، به او گفتم پولی ندارم که برایت بدهم برو هرچه که دلت می‌خواهد انجام بده".

اما فرد تهدید کننده این بار از او تقاضای جنسی نیز کرد.

روشن در هنگام گفتن این حرف، گیلاس/لیوان کاغذی قهوه‌اش را ناخودآگاه در میان انگشتانش فشرد. او را به خاطرات تلخ آن روزهایش برده بود.

او می‌گوید بخاطر همین فشارها٬ استرس روانی زیادی را تحمل کرد. هفته‌ها طول کشید تا بهبود بیابد.

روشن می‌گوید یک ماه این رنج را تحمل کرد و دنبال راهی بود که خودش را از این جنجال برهاند. شماره تماس آن شخص را در تلفن ثبت کرد. "رفتم وایبرش را چک کردم که عکس همکارم در پروفایلش بود."

"فردای آن روز با همکارم صحبت کردم و او را تهدید کردم که یا عکس‌ها را پاک کن و یا من به رئیس شکایت می‌کنم و او مجبور شد پاک کند".

در نهایت روشن فهمید که یکی از همکارانش، رمز عبور فیسبوکش را پیدا کرده و به مکالمات و عکس‌های او دست یافته بود.

آزارهای خیابانی برای زنان افغان پدیده تازه‌ای نیست اما با رواج استفاده از صفحات مجازی، میزان آزارهایی از این دست که زنان با آن روبرو شده‌اند به شدت افزایش یافته است.

فرید احمدی٬ استاد دانشگاه، و فعال علیه جرایم سایبری می‌گوید: هر روز، آزارهای اینترنتی در افغانستان بیشتر و بیشتر می‌شود.

او گفت زنان بیشتر قربانی آزار و اذیت و جرایم سایبری هستند. گاهی حتی زندگی مشترک از هم می‌پاشد. حتی منجر به سوءظن و قتل زن شده است.

آقای احمدی از پرونده دختر جوان تازه نامزد شده‌ای یاد می‌کند. دختر به یک خانواده خیلی سنتی تعلق داشت. تلفنش را گم کرد. یابنده عکس‌هایش را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده بود. به خاطر آن این دختر خودکشی کرد.

۲۸ میلیون موبایل

قربانیان آزار و تهدیدهای سایبری در افغانستان هنوز نمی‌دانند که به کدام مرجع مشخص شکایت کنند. بنابراین بیشتر آنان به وزارت مخابرات مراجعه می‌کنند.

بنا به آمار وزارت مخابرات افغانستان، در این کشور ۲۸ میلیون نفر موبایل دارند. ۱۰ میلیون نفر به اینترنت دسترسی دارند. از این میان ۳ میلیون و دو صد هزار نفر در شبکه‌های اجتماعی حساب باز کرده‌اند. اما به دلیل این که برخی مردان در افغانستان حساب‌های‌شان را با مشخصات زنانه باز می‌کنند٬ آمار دقیق کاربران زن در شبکه‌های اجتماعی قابل محاسبه نیست.

با این حال به گفته شیر شاه نوابی سخنگوی وزارت مخابرات افغانستان٬ بیشترین قضیه‌ها را زنان در این وزارت ثبت کرده اند. قضیه‌ها شامل هتک حرمت٬ توهین٬ تحقیر و باز کردن حساب‌های جعلی به نام آنان و موارد دیگر است.

شهبا شاهرخی ۲۹ ساله از کابل است. ده سال است که در صفحه فیس‌بوک با بیش از ۵۰ هزار دنبال کننده برای حقوق زنان و کودکان فعالیت می‌کند. خانم شاهرخی مدعی است که به نام او بیش از ۲۰ صفحه جعلی ساخته شده است.

شهبا می‌گوید: کسانی که این حساب‌های جعلی را ساختند، به آشنایان او پیام‌های نامناسب می‌فرستند و پست‌های بی‌مورد و گاهی زشت منتشر می‌کنند که گاهی به موقعیت اجتماعی او نیز صدمه وارد شود.

او می‌گوید بارها این موضوع را با نهادهای مسئول در میان گذاشته است اما تاکنون هیچ اقدامی صورت نگرفته است.