 افغانستان

پښتونخوا

نړۍ

ښځې

فوټبال نړیوال جام ۲۰۲۶

ساینس او ټکنالوژي

هنر او ادب

حقیقت موندنه

کور پاڼه

ژوندۍ ټلويزوني خپرونه

نړۍ دا وخت

ویډیو

وګورئ

ژوندۍ راډیويي خپرونه

رادیويي پروګرامونه

واورئ

افغانستان

د فبرورۍ ۴مه، له سرطان ناروغۍ سره د مبارزې نړیواله ورځ ده. افغان چارواکي وايي، که څه هم د سرطاني ناروغیو کمو ناروغانو ته د درملنې اسانتیاوې لري، خو په کال کې په دې ناروغۍ له شاوخوا ۲۰ زره اخته کسانو یې شاوخوا ۱۵ زره مري.

نسرین اوریا خېله: افغانستان کې د سرطان په اړه ناوړه حالت دی

د تایلنډي ډاکټرانو په وینا له کرونا ویروس څخه د اغېزمنو ناروغانو په درملنه کې یې د زکام او اېچ ای وي ویروس د ګډ درمل په کارولو سره د بریالیتوب لومړي پوړ ته ور ختلي او د دې درمل له کارولو ۴۸ ساعته وروسته په زړه پورې پایله ترلاسه کېدای شي.

د کرونا ویروس ضد لومړني درمل

ساينس او ټکنالوژي

ډېری کسان د حافظې یا یاد له کمزورۍ شکایت کوي، کله چې بازار ته د سودا اخیستلو لپاره لاړ شي، هلته یې هېر وي چې څه باید واخلي. ازموینې ته ښه تیاری ونیسي، خو ځواب لیکلو ته چې کېني، څه یې یاد نه وي، کله یو ملګری له ډېر وخت وروسته وویني، خو نوم یې ترې هېر وي.

پنځه خبرې چې حافظه مو ور سره ښه کېږي

د افغانستان د روغتیا وزير وايي په وهان ښار کې ۴۱ افغان محصلین به د چين د حکومت له اجازې وروسته کابل ته ستانه کړي. وزیر فېروزالدین فېروز بي بي سي ته وویل افغانستان ته د دغو کسانو د لېږد پرمهال به د هېواد د شاوخوا ۳۰ میلیونه کسانو وقایه هم په پام کې ولري.

افغانستان له وهان لسگونه افغان محصلين وباسي

د کرونا ویروس د خپرېدو د مخنیوي په پار امریکا خپلې هڅې چټکې کړي هغه بهرنیان چې له چین څخه ورځي پرې یې ځینې محدودیتونه لګولي دي. د نړېوالې روغتیايي ټولنې یو ویاند خبرداری ورکړی چې د پولو تړل د دې ویروس د مخنیوي لامل کېږي.

کرونا ویروس؛ د چین او امریکا ناندرۍ

د روغتیا نړیوال سازمان وايي، یو ۴۴ کلن چینایی سړی چې په کرونا ویروس اخته شوی و، د چین له وهان ښاره فیلیپین ته تللی او هلته مړ شوی. تر اوسه په کرونا ویروس له څه باندې ۱۴۰۰۰ اخته کسانو ۳۰۰ یې مړه شوي دي.

له چین بهر د کرونا ویروس له امله لومړنۍ مړینه

یوه نوي ویروس چې په ډسمبر میاشت کې په چین کې موندل شوی، لږترلږه دوه کسان وژلي او درېیو نورو هېوادنو ته هم غځېدلی. په هانګ کانګ،‌ سنګاپور او د امریکا په ځینو هوايي ډګرونو کې یې د مخنیوي لپاره روغتیايي تدابیر نیول شوي.

نړۍ ته د یوهٔ مرموز چینایي ویروس د لېږدېدو خطر

د ډسمبر میاشتې لومړۍ نېټه له ایډز ناروغۍ سره د مبارزې نړیواله ورځ ده. د روغتیا نړیوالې ټولنې ویلي چې په افغانستان کې له ۷ زرو ډېر خلک اېچ ای وي وېروس لري، خو د افغانستان د عامې روغتیا وزارت دا شمېرې نږدې درې زره بولي او وايي دا ناروغي د کنترول په حالت کې ده.

د روغتیا نړیوال سازمان: ۷ زره افغانان ایچ ای وي وېروس لري

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ اداره یونېسف وايي، په افغانستان کې په هرو ۱۰۰۰ ماشومانو کې چې عمر یې تر پنځه کلونو ټیټ وي ۲۵۷ تنه یې خپل ژوند له لاسه ورکوي. دا اداره وايي د دې شمېرې پر بنسټ افغانستان د ټیټ عمره ماشومانو د مړینې له اړخه دریم هېواد دی.

"افغانستان د ټیټ عمره ماشومانو د مړینې له اړخه دریم هېواد دی"

د نړیوال روغتیايي سازمان د وروستيو شمېرو له مخې له ۱۹۷۵ میلادي کال راهیسې تر اوسه چاغښت په نړۍ کې درې برابره ډېر شوی دی.د دغه سازمان د شمېرو له مخې، په ۲۰۱۶ میلادي کال کې له ۱٫۹ میلیاردو څخه زیات عمرخوړلو کسانو زیات وزن درلود چې په دوی کې له ۶۵۰ میلیونو څخه زیات چاغ وو.

د چاغۍ په اړه ناسم باورونه

د هند د پلازمېنې ډيلي مشر وزیر اروېند کجریوال وایی، د دې هېواد په شمالي برخو کې د هوا ککړتیا دومره ډېره شوې ده چې نوره د زغملو وړ نه ده. تر ټولو بد وضعیت په پلازمېنه ډيلې کې دی. هلته چارواکو له خلکو غوښتنه کړې ده چې د ځان ساتلو لپاره په کورونو کې پاتې شي

هند کې هوا دومره ککړه شوې چې "د زغملو نه ده"

هګۍ چې بشپړ او له پروتین ډک خواړه بلل کیږي، په اسانۍ پخیږي او لاسرسی هم ورته سخت نه دی. د امریکايي پوهنتون کنکتیکت د تغذیې برخې کارپوه کرېسټوفر بلسو وايي: "هګۍ د انسان د ودې لپاره ټول مناسب او لازم مواد لري، نو شک نشته چې هګۍ ګڼ ګټور ویټامینونه لري."

هره ورځ د هګۍ خوړل ګټه لري که تاوان؟

د لومړي ځل لپاره د چاغو خلکو په سږو کې غوړ یا وزاده ولیدل شوه چې ډېروالی یې تنفس اغېزمنوي. څېړونکي غواړي پوه شي چې د وزن له کمښت سره به په سږو کې وازده کمه شي او که نه؟اسټرالیايي څېړونکو د خپلې څېړنې پایله د اروپا په تنفسي نشریه کې خپره کړې ده. په دغه څېړنه کې د ۵۲ تنو پر سږو څېړنه شوې چې تر بدن یې په سږو کې غوړ زیات لیدل شوي.

د چاغو کسانو سږو کې وازده وموندل شوه

د نړۍ له بېلابېلو برخو د تېرې اونۍ په زړه پورې عکسونه چې د ۲۰۱۹ میلادي کال په (۲۸م د سېپټمبر- څلورم د اکتوبر) کې خپاره شوي وو.

د نړۍ د بېلابېلو برخو د تېرې اونۍ په زړه پورې عکسونه

یوه ناندره ییزه څېړنه وايي چې د ساسچ، کوفتې یا د سرې تازه یا پروسس شوې غوښې په خوراک کې د کمښت راوستل د ډېرو خلکو لپاره هسې د وخت ضایع کول دي. دغه راپور چې په نړۍ کې د ډېری لویو ادارو له نظر سره اختلافات لري، وايي دا شواهد چې د سرې غوښې خوړل دې د خلکو روغتیا ته خطر ورپېښ کړې کمزوري دي.

د غوښې په اړه نوې څېړنه: "زیان لري، خو دومره هم نه"

د یوې څېړنې له مخې په افغانستان کې ۲۱ سلنه مړینه د زړه د ناروغۍ له امله ده چې دا کچه په نړۍ کې ۱۷٫۵ سلنه ده. د روغتیا د نړیوال سازمان له خوا د افغانستان د عامې روغتیا وزارت د هېواد په ۲۲ ولایتونو کې د زړه د ناروغۍ په اړه څېړنه شوې ده.

افغانستان کې هرو سلو کسانو کې ۲۱ د زړه له ناروغۍ مري

که پر کمود ناست یې او دا مقاله لولئ چې ستاسې ډېر وخت نیسي نو ښايي خپل د ناستې پر بدلون فکر وکړئ، ترڅو هغه څه په ډاډه زړه یې سرته رسوئ چې د کولو لپاره یې تشناب ته راغلي یاست.

د تشناب پر کمود باید څه ډول کېنو؟

د وسایلو د کمېدو دردناک احساس ورو ورو په زیاتېدو دی. موږ ټولو دا لوستي چې د اوبو جنجال ورو ورو زیاتېږي یا تېل کمېږي او یا هم مچۍ په کمېدو دي خو له دې پرته نور هم ډېر څه شته چې په ډېره کمه بې پروايۍ ترې بې برخې کېږو.

هغه ۶ شیان چې ترې بې برخې کېږو

عمر په ټولو زیاتېږي، په خپلو خوړو پام کوو، کوښښ کوو، خوځند واوسو، خو کله چې د عمر یوه ځانګړي ته رسېږو په خپل وزن ولکه نه شو ټینګولی، موږ خپه کېږو او وایو چې وزن مو زیات شوی دی.

د عمر زیاتېدو سره د وزن کمول ولې ستونزمنېږي؟

اکتوبر میاشت کې هغه غوره شوي عکسونه د برلین د اوونیزې عکاسۍ کې نندارې ته کېښودل کېږي او دې هرې برخې نوموتي عکاس ته به د کال غوره جایزه اعلان شي.

د عکاسۍ جایزې ته غوره شوي عکسونه

ساینس پوهان ګومان کوي چې له زکام ویروس او اړوندو ویروسونو څخه د خلاصون لپاره یې یوه لاره موندلې چې ځینې وختونه د معلولیت لامل کېږي.دې ویروسونو سره د مقابلې لپاره څېړونکو په ژونکه (حجره) کې یو اړین پروټین د حملې لپاره ورننه ایست چې ویروس په هغه کې وده کوله.

روغتیاپال وتوانېدل د زکام ویروس له پښو وغورځوي

د یوې نوې څېړنې له مخې هغه څوک چې یوازې سابه خوري د زړه د حملې امکانات یې کم، خو برعکس د شلېدو یا فلجېدو خطر زیاتوي.د سبو خوړونکو او غوښې خوړونکو په دې پرتله ییزه څېړنه کې چې په زرو تنو شوې په دې کې له ۱۰ تنو کم د زړه حمله راغلې او له درېیو زیات شل یا فلج شوي دي.

سابه پر زړه د حملې امکان کموي خو د فلج خطر زیاتوي

ساینس پوهان پر یوه داسې تخنیک کار کوي چې له مخې به یې یوه ماشیني اله وکولی شي چې زخم ته غوږ ونیسي. په دې اله کې نسب شوي برېښنایي سېنسرونه به دا مالومولی شي چې په زخم کې د ننه څه روان دي، او د حالت مالومولو لپاره به د پټۍ یا بنداژ لېرې کولو ته اړتیا نه وي

د روغتیا نړیواله ټولنه