АКШ менен Иран тынчтык боюнча алдын ала макулдашууга кол коюшту
Сүрөттүн булагы, Getty Images
Иран менен АКШ алдын ала тынчтык келишимине кол коюшту. Бул маалыматты АКШнын президенти Дональд Трамп жана Ирандын Тышкы иштер министрлиги ырастады. 60 күнгө эсептелген өз ара түшүнүшүү меморандуму бардык фронттордо, анын ичинде Ливанда согуштук аракеттерди токтотууну, Тегеранга карата санкцияларды алып салууну жана Иранды калыбына келтирүү фондун түзүүнү караштырат.
"Ал кол коюлду. Версалда кол коюлду. Мен аны азыр эле койдум", — деп тастыктады Трамп Франциянын президенти Эммануэль Макрон менен Версаль сарайында жолугушкандан кийин. Ошол эле учурда Трамп эгер Иран өз милдеттемелерин аткарбаса, чабуулдарды кайра баштай турганын дагы бир жолу эскертти.
Меморандумга Ирандын президенти Масуд Пезешкиан да кол койду.
АКШ жана Израил тарабынан 28-февралда башталган Иран менен согуш миңдеген адамдын, негизинен Иран менен Ливандын жарандарынын өмүрүн алды. Буга жооп катары Тегеран Израилге жана Перс булуңундагы АКШнын союздаштарына чабуул жасаган.
Жаңжал Ирандын Ормуз кысыгын иш жүзүндө жаап салышынан улам масштабдуу энергетикалык кризисти жаратты.
Шаршемби күнү Эвианда өткөн "Чоң жетилик" өлкөлөрүнүн жолугушуусунда АКШ администрациясынын өкүлдөрү журналисттерди чогултуп, аларга 14 пункттан турган меморандумдун текстин окуп беришти.
Келишим апрель айында жарыяланган ок атууну токтотуу режимин тараптар акыркы тынчтык келишими боюнча сүйлөшүп алышы үчүн дагы 60 күнгө узартат.
Трамп да, анын командасынын мүчөлөрү да бул азырынча болгону меморандум экенин жана анын жоболору Иран "өзүн жакшы алып жүргөн" учурда гана аткарыларын баса белгилешүүдө.
Трамп эгер эки айлык мөөнөттө акыркы келишимге жетишилбесе, Иранды кайрадан бомбалоо мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарбастыгын дагы бир жолу билдирди.
Меморандум төмөнкү негизги пункттарды камтыйт:
- Бүткүл аймактагы согуштук аракеттерди токтотуу. «Ливанды кошкондо, бардык фронттордо аскердик операцияларды токтоосуз жана биротоло токтотуу»;
- Ирандын портторун америкалык деңиз блокадасын токтотуу. Бул процесс 30 күндүн ичинде ишке ашат, андан соң акыркы тынчтык келишимине кол коюлгандан кийин 30 күндүн ичинде бардык америкалык күчтөр Ирандын чек араларынан чыгарылат;
- Ормуз кысыгын ачуу. Кысык 60 күндүн ичинде кемелердин бажы төлөмсүз өтүшү үчүн ачык болот. Андан кийин Иран, АКШ администрациясынын өкүлү айткандай, «Оман менен гана эмес, булуңдагы башка мамлекеттер менен кызматташтыкта Ормуз кысыгы боюнча кеңири, узак мөөнөттүү келишимди иштеп чыгат»;
- Иранды калыбына келтирүү жана өнүктүрүү үчүн 300 млрд доллар. АКШ аймактагы өнөктөштөрү менен биргеликте «Иран Ислам Республикасын калыбына келтирүү жана экономикалык жактан өнүктүрүү» фондун түзүүгө, анын көлөмү кеминде 300 млрд долларды түзүүгө убада берет;
- Тегеранга каршы бардык санкцияларды жоюу. АКШ «Иран Ислам Республикасына каршы санкциялардын бардык түрүн жоюуга» убада берет; санкцияларды алып салуу графиги кийинчерээк макулдашылат;
- Иранда өзөктүк куралдын болбошу. АКШ менен Иран акыркысы эч качан өзөктүк куралды жаратпайт жана сатып албайт деп макулдашат, ошондой эле ирандын байытылган уранын жок кылуу ишинде кызматташат.
Би-Би-Синин кабарчысы Бернд Дебюссман билдиргендей, АКШ өкүлдөрү журналисттерди меморандум менен тааныштырып жатып, бул документ АКШны эч нерсеге милдеттендирбей турганын жана анын пункттарынын аткарылышы Ирандын жүрүм-турумуна жараша болорун дагы бир жолу баса белгилешти.
Мындан тышкары, 300 миллиард долларлык фондго карата алар АКШ ага каражат салуу милдеттенмесин албай турганын айтышты: алар болгону өнөктөштөрү менен биргеликте Иранды калыбына келтирүү жана өнүктүрүү боюнча кеминде 300 миллиард долларлык планды иштеп чыгууга убада беришет.
