Ukraine: Biden yasezeranyije ko Amerika itazigera 'na rimwe' yemera amagerageza y'Uburusiya yo kwiyomekaho ubutaka

Elsa Maishman

BBC News

Perezida Joe Biden yavuze ko Amerika itazigera "na rimwe" yemera ukugerageza kw'Uburusiya kwo kwiyomekaho ubutaka muri Ukraine.

Yabivuze mbere y'ijambo ryo kuri uyu wa gatanu rya Perezida w'Uburusiya Vladimir Putin, witezwe gutangaza ko uturere tune twa Ukraine tubaye utw'Uburusiya.

Ibiro bya Perezida w'Uburusiya - bizwi nka Kremlin - bivuga ko mu matora ya kamarampaka aherutse kuba, uturere twa Luhansk, Donetsk, Zaporizhzhia na Kherson twatoye dusaba kwinjira mu Burusiya.

Ariko Ukraine n'uburengerazuba (Uburayi n'Amerika) byamaganye ayo matora bivuga ko ari baringa.

Amerika izafatira Uburusiya ibindi bihano kubera kwiyomekaho ubwo butaka bundi bwa Ukraine.

Biden yagize ati: "Leta Zunze Ubumwe [z'Amerika], ndashaka ko ibi bisobanuka neza cyane, ntizizigera na rimwe, na rimwe, na rimwe zemera ibyo Uburusiya buvuga ku busugire bw'ubutaka bwa Ukraine".

Ku wa kane, Perezida w'Uburusiya yashyize umukono ku mategeko-teka abiri yemera Zaporizhzhia na Kherson nk'ubutaka bwigenga - biharura (bica) inzira yerekeza ku kuba utwo turere twakomekwa ku Burusiya.

Izo nyandiko, zatangajwe mu bitangazamakuru bya leta y'Uburusiya, zikubiyemo ko ubwigenge bw'utu turere tubiri burimo kwemerwa bijyanye n'amategeko mpuzamahanga kandi "biri mu mategeko-shingiro y'Umuryango w'Abibumbye".

Ariko umunyamabanga mukuru w'umuryango w'abibumbye (ONU/UN), António Guterres, yavuze ko ukwiyomekaho ubutaka bw'igihugu uko ari ko kose gushingiye ku gukoresha ingufu, guhonyora amategeko-shingiro ya ONU n'amategeko mpuzamahanga.

Yavuze ko ari "ugufata indi ntera [kw'ibintu] guteje ibyago" kandi ko "nta mwanya bifite mu isi yo muri iki gihe".

Mu kiganiro kuri telefone na Putin, Perezida wa Turukiya Recep Tayyip Erdogan na we yavuze ko adashyigikiye iyo gahunda.

Yasabye Perezida w'Uburusiya kugabanya ubushyamirane no guha andi mahirwe ibiganiro by'amahoro na Ukraine, nkuko byavuzwe n'umuvugizi we.

Turukiya, hamwe na ONU, mu gihe cyashize yabaye umuhuza mu biganiro hagati y'Uburusiya na Ukraine - byagejeje ku masezerano yo kongera kohereza ibinyampeke mu mahanga binyuze mu nyanja y'umukara (Black Sea/Mer Noire).

Ku wa kane, mu murwa mukuru Moscow w'Uburusiya, imyiteguro yari irimo gukorwa ijyanye n'ibyo Putin yitezwe gutangaza kuri uyu wa gatanu.

Mu rubuga rwa Red Square rwagati muri Moscow, hateguwe ahantu higiye hejuru habera igitaramo, hatatswe ibyapa bivuga ko utwo turere tune ari utw'Uburusiya.

Ibi ni ukwisubiramo kw'ibyakozwe n'Uburusiya mu mwaka wa 2014, ubwo bwiyomekagaho umwigimbakirwa wa Crimea wo mu majyepfo ya Ukraine, na byo byakurikiye kamarampaka itemewe.

Ukwo kwiyomekaho Crimea ntikwigeze na rimwe kwemerwa na byinshi mu bihugu byo ku isi, kandi n'uku ko kuri iyi nshuro na ko ntikuzemerwa.

Ariko hatitawe ku byo uburengerazuba buvuga, imitwe ibiri y'inteko ishingamategeko y'Uburusiya mu cyumweru gitaha izemeza ku mugaragaro icyo gikorwa.

Putin azaba yizeye ko mu kwiyomekaho utwo turere abasirikare b'iki gihugu bigaruriye muri Ukraine, azashobora kuvuga ko ubutaka bw'Uburusiya bugabweho igitero n'intwaro z'uburengerazuba, akizera ko ibihugu bimwe bishobora guhagarika imfashanyo ya gisirikare biha Ukraine.

Ariko Ukraine yavuze ko ibyo nta kintu na kimwe bizahindura ku rugamba.

Ukwo kwiyomekaho ubutaka guteganyijwe gutangazwa, kubaye nyuma y'ayiswe amatora ya kamarampaka yamaze iminsi itanu muri utwo turere tune mu cyumweru gishize, yabaye nta nteguza y'igihe kinini yabayeho.

Uburusiya buvuga ko ayo matora yabaye mu mucyo kandi ko abaturage batoye ku bwiganze bw'amajwi basaba ko ubwo butaka buba ubw'Uburusiya.

Ariko nta ndorerezi zigenga zari zihari kandi hari amakuru ko henshi abantu batewe ubwoba n'abasirikare b'Uburusiya babahatira gutora.

Perezida wa Ukraine Volodymyr Zelensky yavuze ko izo "ngirwakamarampaka" nta gaciro zifite, ndetse umujyanama we Mykhailo Podolyak yazise "urugomo rwibasiye imbaga y'abantu".

Uwo mujyanama yagize ati: "Mwibaze... hari ibifaru by'igisirikare cyahigaruriye ndetse no mu nzu no mu macumbi y'abantu batarahava... abasirikare bafite intwaro zirasa amasasu menshi icyarimwe barimo kuzibashyira mu maso yabo bakavuga bati 'tora!'"

Ayandi makuru kuri iyi nkuru yatawe na Tiffany Wertheimer