Biden yemeje ko Israel na Hezbollah bageze ku masezerano y'agahenge

Umwotsi w'umukara uzamuka hejuru y'agace ka Dahieh ko mu nkengero yo mu majyepfo y'umurwa mukuru Beirut wa Libani

Ahavuye isanamu, EPA

Insiguro y'isanamu, Kuva muri Nzeri (9) uyu mwaka, Israel yashegeshe Libani mu bitero byabagaho hafi buri munsi
    • Umwanditsi, Frank Gardner na Frances Mao
    • Igikorwa, BBC News i Yeruzalemu n'i London
  • Yatangajwe
  • Igihe co gusoma: iminota 5

Perezida w'Amerika Joe Biden yatangaje ko Israel na Hezbollah bemeranyije ku gahenge muri Libani ko kurangiza imirwano imaze amezi 13 hagati y'impande zombi.

Biden yagize ati: "Guhera saa kumi za mu gitondo [4:00] zo ku munsi w'ejo [uyu munsi], imirwano ku mupaka wa Libani na Israel izarangira." Yongeyeho ko ako gahenge kagamije kuba "ihagarika rihoraho ry'imirwano".

Minisitiri w'intebe wa Israel Benjamin Netanyahu yavuze ko Israel itazazuyaza kurasa igihe Hezbollah yaba irenze ku gice icyo ari cyo cyose cy'agahenge kemeranyijwe.

Nta cyo uwo mutwe ufashwa na Irani, warasanaga na Israel kuva mu Kwakira (10) mu mwaka wa 2023, wari watangaza.

Imirwano yakajije umurego guhera mu mpera ya Nzeri (9) uyu mwaka, ubwo Israel yarushagaho kumisha ibisasu kuri uwo mutwe, ndetse ikagaba igitero gito cyo ku butaka.

Iyo mirwano ni yo ya mbere yiciwemo abantu benshi mu myaka ibarirwa muri za mirongo ishize, ikaba yariciwemo abantu barenga 3,823, nkuko abategetsi baho babivuga.

Agahenge katangiye mu rukerera rwo kuri uyu wa gatatu nkuko byari biteganyijwe.

Ibitero by'impande zombi byari byakomeje kugeza mbere gato yuko amasezerano y'agahenge atangira gushyirwa mu bikorwa.

Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Israel yatangaje amategeko yo guhunga ibice bimwe by'umurwa mukuru Beirut wa Libani amasaha ane mbere y'igihe ntarengwa cy'itangira ry'agahenge, irasa mu gihe kigera ku isaha imwe mbere y'igihe ntarengwa.

Mu masaha yabanjirije ihagarikwa ry'imirwano, Hezbollah na yo yohereje muri Israel indege nto z'intambara zitajyamo umupilote (zizwi nka 'drones').

Bijyanye n'ayo masezerano y'agahenge yatangajwe ku wa kabiri, yagizwemo uruhare n'Amerika, hazabaho igihe cy'iminsi 60 aho buhoro buhoro Israel izakura ingabo zayo ku mupaka w'amajyepfo wa Libani, mu gihe ingabo za Libani zisubiza ubugenzuzi bw'akarere kuri ubu kagenzurwa na Hezbollah.

Byitezwe ko abarwanyi ba Hezbollah n'intwaro z'uwo mutwe bazakurwa mu karere kari mu majyepfo y'uruzi rwa Litani, umupaka washyizweho mu mpera y'intambara yo mu mwaka wa 2006 yaherukaga kuba hagati ya Israel na Hezbollah.

Itangazo rihuriweho n'Amerika n'Ubufaransa (bwahoze bukoloniza Libani) – bizagenzura ishyirwa mu bikorwa ry'ako gahenge – rigira riti:

"Iri tangazo [ry'agahenge] rizatuma habaho uburyo bwo gusubizaho ituze rirambye ndetse ritume abaturage bo mu bihugu byombi basubira mu ngo zabo mu mutekano."

Ibi bishobora guhindura intambara yo muri Gaza?

Israel yavuze ko ifite uburenganzira bwo gusubiza, igakora igikorwa cya gisirikare igihe Hezbollah yaba irenze ku gahenge. Perezida Biden na we yunze mu rya Israel, avuga ko Israel "igumanye uburenganzira bwo kwirinda bujyanye n'amategeko mpuzamahanga".

Netanyahu yagize ati: "Niba Hezbollah irenze ku masezerano ikagerageza kwiha intwaro, tuzatera. Niba igerageje kongera kubaka ibikorwa-remezo by'iterabwoba hafi y'umupaka, tuzatera."

Netanyahu yanavuze ko kurangiza imirwano kuri Hezbollah muri Libani, umuturanyi wa Israel mu majyaruguru, bizatuma ingabo za Israel (IDF) zibanda ku "nkeke itewe na Irani".

Hezbollah muri Libani imaze igihe kirekire ibonwa nk'umurongo wa mbere w'ubwirinzi wa Irani. Ariko mu gihe ubu bwinshi mu bubiko bw'intwaro bw'uwo mutwe bwashenywe na Israel, umunzani wa gisirikare hagati ya Irani na Israel ugaragara ko wahengamiye mu nyungu za Israel.

Israel na Hezbollah byari bimaze igihe kirekire ari abanzi ariko imbarutso y'iyi mirwano yari imaze amezi 13 yabaye intambara yo muri Gaza.

Hezbollah yatangiye kurasa ibisasu bya rokete muri Israel umunsi umwe nyuma yuko Hamas, inshuti yayo yo muri Gaza, igabye igitero kinini mu majyepfo ya Israel cyo ku itariki ya 7 Ukwakira mu mwaka wa 2023, cyishe abantu bagera hafi ku 1,200.

Netanyahu yavuze ko kurangiza imirwano muri Libani bizanashyira mu kato Hamas ndetse bikongera igitutu kuri uwo mutwe wo muri Gaza.

Yagize ati: "Kuva ku munsi wa kabiri w'intambara, Hamas yari yiringiye ko Hezbollah irwana ku ruhande rwayo. Kuri ubu Hezbollah igiye ku ruhande, Hamas igisaye yonyine."

Netanyahu yavuze ko imirwano muri Libani izanaha IDF umwanya wo kongera kwisuganya mu ntwaro n'abasirikare.

Bamwe mu Banya-Israel babikurikiranira hafi bari bavuze ko igisirikare cy'icyo gihugu kitari cyiteguye cyangwa gifite ibikoresho byo kurwana intambara ebyiri ahantu habiri hatandukanye mu gihe kirekire.

Kurangiza intambara muri Libani bishobora rero no kubohora abasirikare benshi ba Israel bakajya kurwana muri Gaza, aho intambara itagaragaza ko iri hafi kurangira.

Iri ni iherezo rya Hezbollah?

Iyi ntambara yashegeshe Libani aho, uretse abantu 3,823 bishwe naho abandi 15,859 bagakomereka, n'abaturage miliyoni imwe bataye ingo zabo mu duce umutwe wa Hezbollah ufitemo ijambo.

Minisitiri w'intebe wa Libani Najib Mikati yakiriye neza ayo masezerano y'agahenge, ayita "intambwe y'ibanze yerekeza ku gusubizaho ituze n'umutekano" mu gihugu no gutuma abaturage basubira mu ngo zabo.

Ariko yanasabye ko Israel "yubahiriza byuzuye" ayo masezerano, ikava (igakura abasirikare) mu duce igenzura ubu ndetse ikubahiriza umwanzuro w'Umuryango w'Abibumbye washyizweho mbere, wo mu mpera y'intambara iheruka yo mu mwaka wa 2006 hagati ya Israel na Hezbollah.

Israel yagabye igitero kuri Hezbollah – ifatwa nk'umutwe w'iterabwoba na Israel n'ibihugu byinshi byo mu burengerazuba bw'isi – nyuma y'umwaka hafi umwe wari ushize barasana mu buryo bwambukiranya umupaka, mu mirwano yatewe n'intambara yo muri Gaza.

Israel yavuze ko ishaka gutuma abaturage bayo bagera hafi ku 60,000 basubira mu ngo zabo mu mutekano mu turere two mu majyaruguru, aho bakuwe mu byabo n'ibitero bya rokete, Hezbollah yagabye mu gushyigikira umutwe wa Hamas w'Abanye-Palestine.

Ibitero bya Hezbollah kuri Israel no mu gace Israel yigaruriye kazwi nka Golan Heights, byishe abantu nibura 75, abarenga kimwe cya kabiri muri bo b'abasivile, mu gihe abasirikare barenga 50 biciwe mu mirwano mu majyepfo ya Libani, nkuko abategetsi ba Israel babivuga.

Banki y'Isi igereranya ko ibyatakajwe mu bukungu hamwe n'ibyangiritse muri Libani bifite agaciro ka miliyari 8,5 z'amadolari y'Amerika. Kongera kwiyubaka bizafata igihe, ndetse ntibizwi uko amafaranga yo kongera kwiyubaka azaboneka.

Hezbollah na yo yarashegeshwe. Abategetsi benshi bayo barishwe, barimo n'uwari umutegetsi wayo w'igihe kirekire Hassan Nasrallah, wiciwe mu gitero cya IDF i Beirut ku itariki ya 27 Nzeri uyu mwaka. Icyumweru kimwe nyuma yaho, mu kindi gitero, Israel yishe uwafatwaga ko ari we wari kumusimbura, Hashem Safieddine.

Mu gihe ibikorwa-remezo byinshi byayo na byo byangiritse, ukuntu Hezbollah izaba imeze nyuma y'intambara ntibiramenyekana. Uyu mutwe waciwe intege cyane ariko ntiwashenywe.

Muri Libani, urenze kuba umutwe witwaje intwaro: ni ishyaka rya politike rifite abarihagarariye mu nteko ishingamategeko, ndetse ni n'umuryango ukora mu rwego rw'imibereho y'abaturage, ufite abawushyigikiye cyane b'abayisilamu b'aba Shia.

Abatavuga rumwe na Hezbollah bashobora gukoresha aka gahenge nk'umwanya babonye wo kugabanya kugira ijambo kwayo – mbere y'intambara Hezbollah yigeze kuvugwa ko ari "leta muri leta" muri Libani – ndetse hari benshi bafite ubwoba ko ibi bishobora gutuma habaho urugomo imbere mu gihugu.