Abarusiya batangiye gutora mu matora yitezwe gutsindwa na Putin

Gutora byatangiye mu Burusiya mu matora ya perezida, bisa nkaho byizewe ko azaha Vladimir Putin indi manda y'imyaka itandatu ku butegetsi.

Gutora bizaba mu gihe cy'iminsi itatu, nubwo nta gushidikanya guhari ku bizava muri aya matora kuko nta mukandida wa nyawe utavuga rumwe n'ubutegetsi uyarimo.

Kuri uyu wa gatanu, ibiro by'itora byafunguye saa mbili za mu gitondo (8:00) ku isaha yaho mu mwigimbakirwa wa Kamchatka, mu karere ko mu burasirazuba cyane bw'Uburusiya. Ku cyumweru, gutora bizarangirira mu karere ka Kaliningrad ko mu burengerazuba cyane, saa mbili z'ijoro (20:00) ku isaha yaho.

Hari mu birori bikomeye bya gisirikare byo gutanga ibihembo mu Kuboza (12) umwaka ushize, ubwo Perezida Putin yabwiraga abaturage b'Uburusiya ko aziyamamariza manda ya gatanu nka perezida.

Muri ibyo birori, byabereye mu cyumba cy'inama cy'akataraboneka cyo mu biro bye bya Kremlin, Perezida Putin, umaze imyaka 24 ku butegetsi, yari amaze guha imidari y'icyubahiro abasirikare barwanye mu "gikorwa cyihariye cya gisirikare" muri Ukraine.

Yari arimo kuganira n'itsinda rito ry'abitabiriye ibyo birori, ubwo komanda w'umutwe w'abasirikare bashyigikiye Uburusiya wo mu karere bwigaruriye ka Donetsk ko muri Ukraine, yamwegeraga.

Liyetona Koloneli Artyom Zhoga, mu kumusaba kongera kwiyamamaza nk'umukandida mu matora ya perezida, yagize ati: "Turagucyeneye, Uburusiya buragucyeneye!" Buri wese yarabishyigikiye.

Putin, akoresheje ikimenyetso cy'umutwe yavuze ko abyemeye, ati: "Ubu igihe ni iki cyo gufata ibyemezo. Nziyamamaza ku mwanya wa perezida w'Uburusiya."

Umuvugizi wa Putin, Dmitry Peskov, nyuma yavuze ko icyo cyemezo cyo kwiyamamaza cyaje "by'ako kanya rwose". Ariko Kremlin ni gacye cyane itagaragaza imiteguro yayo.

Ahubwo, nk'ako kanya ibitangazamakuru bya leta y'Uburusiya byahise bisimbukira ku murimo.

Kuri shene zose za televiziyo, Perezida Putin, w'imyaka 71, yamamajwe nk'umuyobozi w'igihugu wagikomeyeho ashikamye kurusha abandi bacyeba bose bashobora kubaho.

Nyuma yaho muri icyo cyumweru, umwe mu banyamakuru yatangaje mu makuru yo kuri televiziyo y'igihugu ko "gushyigikira perezida birenze gushyigikira ishyaka gusa". Yongeyeho ati: "Vladimir Putin ni umukandida w'abaturage!"

Asanzwe ari we umaze igihe kirekire ku butegetsi mu Burusiya kuva ku munyagitugu Joseph Stalin wategetse ku gihe cy'Ubumwe bw'Abasoviyeti.

Ni Perezida kuva mu mwaka wa 2000, uretse imyaka ine yamaze ari minisitiri w'intebe kuko itegekonshinga ry'Uburusiya ryategekaga kutarenza manda ebyiri.

Kuva icyo gihe yahinduye amategeko kugira ngo bimworohere kongera kwiyamamaza muri uyu mwaka wa 2024, ibyo yabikoze "asubiza kuri zeru" manda ze za mbere, atangira bundi bushya. Ibyo bivuze ko ashobora no kongera kwiyamamaza ku yindi manda y'imyaka itandatu mu 2030, ubwo azaba afite imyaka 78.

Ku butegetsi bwe, Putin yateguye uburyo bwo kugundira ubutegetsi kurushaho kuburyo ubu nta nkeke ikiriho ku butegetsi bwe. Abamunenga cyane ubu barapfuye, bari muri gereza cyangwa mu buhungiro.

Ariko Kremlin iracyashishikajwe no kugaragaza ko aya matora y'Uburusiya akurikije amategeko.

Nubwo nta gushidikanya gushobora kubaho ku bizava mu matora, abategetsi basa nk'abashishikajwe cyane n'uko habaho ubwitabire buri hejuru, buzagaragazwa nk'ikimenyetso ko iyi manda abaturage bayishakaga cyane.

Mu matora aheruka yo mu 2018, abategetsi batangaje ko bwari buri kuri 68%, ariko indorerezi zo mu mahanga zatangaje ko habayeho ibikorwa byinshi byo kongera umubare w'impapuro z'itora kurusha uw'abatoreye by'ukuri ku biro by'itora.

Uyu mwaka, gutora bizoroha cyane kurusha mu kindi gihe cyabayeho mbere, bizarangira ku cyumweru.

Mu bice bimwe byigaruriwe n'Uburusiya muri Ukraine, ubu Uburusiya bwita "uturere dushya", gutora byatangiye iminsi 10 mbere y'umunsi nyirizina w'amatora, ndetse ku mbuga nkoranyambaga hatangajwe ku bwinshi amatangazo ashishikariza abantu kujya gutora.

Nibajyayo, bazaba bafite amahitamo - cyangwa ahubwo igisa n'amahitamo.

Undi mukandida uri ku rupapuro rw'itora hamwe na Putin, ni Nikolai Kharitonov, uhagarariye ishyaka rya gikomunisiti, rikomeje kuba ishyaka rya kabiri rikunzwe cyane mu Burusiya, imyaka 30 nyuma y'ihirima ry'ubutegetsi ry'Ubumwe bw'Abasoviyeti. Abarishyigikiye bashingiye kuri bacye ariko barinambyeho bagifite akayihayiho ka cya gihe cya kera cy'ubutegetsi bwa gisoviyeti.

Abandi bakandida babiri ni Leonid Slutsky w'ishyaka LDPR rishyira imbere gukunda igihugu, na Vladislav Davankov wo mu ishyaka New People, rivugwa ko ryigenga, rishyize imbere ubucuruzi.

Nubwo aho abo bakandida bahagaze muri politiki hatandukanye cyane, uko ari batatu bose bashyigikiye ingamba z'ubutegetsi buriho - kandi nta n'umwe muri bo ufite amahirwe yo gutsinda perezida uriho ubu.

Ku itariki ya 18 y'uku kwezi, nta gushidikanya ko Abarusiya bazabyukira ku nkuru yuko Perezida Putin yongeye gutorwa.

Ubwo azaba agaragaye mu mwiyereko w'intsinzi mu murwa mukuru Moscow, ashobora no kuzasuka amarira - nkuko yabikoze mu matora yo mu 2012 - ndetse agashimira byimazeyo abaturage ku bw'icyizere bamugiriye.

Mu myaka itandatu iri imbere, ikivugwa ko ari demokarasi cyitezwe gukomeza.