'Tafwyl yn rhan bwysig o dwf y Gymraeg yng Nghaerdydd'

Mae Tafwyl yn dathlu ugain mlynedd eleni a dros y penwythnos mae disgwyl i filoedd o bobl i heidio i erddi'r castell yn y brifddinas.

Dros yr ugain mlynedd diwethaf mae'r ŵyl wedi tyfu o gael ei chynnal mewn maes parcio i fod yn un o brif ddathliadau cerddoriaeth Gymraeg Cymru.

Mae'r band ifanc Dadleoli o Gaerdydd wedi'u magu yn y brifddinas ac wedi tyfu gyda'r ŵyl.

"Fe wnes i dyfu lan yng Nghaerdydd a dwi wedi bod yn mynd i Tafwyl ers blynyddoedd. Pan ges i'r cyfle i ffurfio band gyda'r Fenter roedd e'n freuddwyd mewn gwirionedd," meddai Efan Williams, un 'r aelodau.

Fe wnaeth y band Dadleoli ddechrau eu siwrne gyda chymorth Menter Caerdydd.

"Nethon ni ddechrau drwy brosiect 'yn cyflwyno' gyda Menter Caerdydd a nawr rydyn ni'n cael y cyfle i berfformio yn Clwb Ifor Bach ac yn Tafwyl sy'n rhywbeth rydyn ni'n ymfalchio ynddo fe," ychwanegodd Efan.

Artist adnabyddus arall wnaeth ddechrau trwy'r prosiect yw Rose Datta wnaeth ennill cystadleuaeth y Llais 2025.

I Efan, roedd cael yr arweiniad wrth i'r band gael ei sefydlu yn hanfodol.

"Mae hi wedi bod yn hyfryd i gael y gefnogaeth barhaol dros y blynyddoedd ac i gael arweiniad Mei Gwynedd.

"Dwi wastad yn dweud doedden ni ddim yn barod mewn ffordd i gael y llwyfannau mawr yma mor gynnar ond nethon nhw rhoi'r cyfle i ni ddatblygu a dysgu ac mae cael y llwyfan wedi bod yn werthfawr iawn."

Un sydd ag atgofion melys o Tafwyl dros y blynyddoedd ac sydd yn cofio'r ŵyl gyntaf yw Elen Evans.

"Mae'r ŵyl wedi bod yn rhan mor bwysig o fywyd Cymraeg Caerdydd a thwf yr iaith yma dros yr ugain mlynedd diwethaf. Dwi'n credu bod Tafwyl yn destament i'r tyfiant yma."

"O ble ddechreuodd Tafwyl ym maes parcio y Mochyn Du i lle ma' fe nawr ma hwnna jyst yn profi sut ma'r iaith wedi diwygio a datblygu dros yr ugain mlynedd diwethaf.

"Dwi wedi mwynhau gallu canu gyda'r ysgol - gyda Plasmawr ac ysgol Pwll Coch. Canu yn y maes parcio i ddechrau - mae'r ŵyl wedi datblygu llawer," ychwanegodd Elen.

Sian Lewis sydd nawr yn brif weithredwr yr Urdd, oedd un o'r rhai fuodd yn rhan o sefydlu'r ŵyl yn wreiddiol.

"Dwi'n cofio es i i gyfarfod Mentrau Iaith Cymru yn Aberystwyth a chwrdd efo criw y Mentrau Iaith a nethon ni drafod gwahanol wyliau Cymraeg.

"Dwi'n cofio am ŵyl o'r enw Llanast Llanrwst, a dwi'n cofio gyrru nôl ar yr A470 a meddwl bod angen yr un peth yng Nghaerdydd," meddai.

Mae Sian yn cofio symud yr ŵyl i'r castell a sut cafodd Tafwyl hwb o fod ar safle mwy.

"Wrth symud yr ŵyl i Gastell Caerdydd roedden ni'n dechrau creu gweledigaeth ddinesig gyffrous i'r Gymraeg yn y ddinas," ychwanegodd.

Bydd mynediad am ddim i'r ŵyl unwaith eto eleni. Ymhlith yr artistiaid mae Candelas, Cowbois Rhos Botwnnog, HMS Morris, Martha Elen, Al Lewis, Taran a Sage Todz.

Bydd digwyddiad arbennig ar y prif lwyfan yn cloi'r ŵyl.

Dywedodd Heulyn Rees, Prif Weithredwr Menter Caerdydd: "Mae cyrraedd 20 mlynedd yn garreg filltir arbennig iawn i Tafwyl.

"Dros ddau ddegawd mae'r ŵyl wedi tyfu o fod yn ddigwyddiad cymunedol i fod yn un o brif ddathliadau diwylliant Cymraeg Cymru.

"Yr hyn sydd wedi aros yr un fath drwy'r cyfan yw ein hymrwymiad i sicrhau bod Tafwyl yn ŵyl agored i bawb.

"Ar adeg pan mae llawer o deuluoedd yn teimlo pwysau costau byw, mae'n bwysicach nag erioed ein bod yn parhau i gynnig mynediad am ddim.

"Rydym am i bawb deimlo'n rhan o'r dathliad hwn ac i brofi'r gorau o gerddoriaeth, diwylliant a'r Gymraeg yng nghanol ein prifddinas."

Dywedodd Bethan Jones-Ollerton, trefnydd Tafwyl: "Wrth edrych yn ôl dros 20 mlynedd Tafwyl, rydym yn hynod falch o'r gymuned sydd wedi tyfu o amgylch yr ŵyl.

"Mae'r rhaglen eleni yn adlewyrchu'r daith honno – o'r 20 digwyddiad ffrinj sy'n ymestyn y dathliadau ar draws y ddinas, i'r cyngerdd arbennig nos Sul sy'n dathlu'r berthynas unigryw rhwng Caerdydd a cherddoriaeth Gymraeg.

"Bydd dychwelyd i Gastell Caerdydd ar gyfer y dathliadau hyn yn arbennig iawn, ac rydym yn edrych ymlaen at groesawu miloedd o bobl i ddathlu gyda ni."