ኢትዮጵያ

ፖለቲካ

ሴቶች

ጤና

ስፖርት

ጥበብ

ቴክኖሎጂ

ምጣኔ ሃብት

ዜና

ቪዲዮ

ይመልከቱ

Radio

ያድምጡ

'ዘ ሻዶው ኪንግ'ን ለመፃፍ አስር ፈታኝ አመታት እንደወሰደባት ደራሲ መዓዛ መንግሥቴ ትናገራለች።

ለቡከር ሽልማት የታጨችው ኢትዮጵያዊ-አሜሪካዊቷ ደራሲ መዓዛ መንግስቴ

የዛሬ አራት ዓመት ቢሾፍቱ በነበረው የኢሬቻ ክብረ በዓል ላይ ከ50 ሰዎች በላይ ሲሞቱ በመቶዎች ደግሞ የሚቆጠሩ ቀላልና ከባድ ጉዳት እንደደረሰባቸው ይታወቃል። ከዚያ ክስተት ከተረፉት መካከል ለሊሴ አብዲሳ ለቢቢሲ ታሪኳን አካፍላለች።

የዛሬ አራት ዓመቱ የቢሾፍቱው ኢሬቻ ክስተት ሲታወስ

ዓመታዊው የኢሬቻ በዓል በአዲስ አበባ ከተማ እየተከበረ ይገኛል። በኮሮናቫይረስ ስጋት ምክንያት ከዚህ በፊት እንደነበረው በርካታ ሕዝብ በበዓሉ ላይ እንደማይታደም ቀደም ሲል ተገልጾ እንደነበር ይታወሳል። በዓሉ ነገ እሁድ ከአዲስ አበባ 40 ኪሎ ሜትር ርቃ በምትገኘው ቢሾፍቱ ከተማም ቀጥሎ ይከበራል። ከበዓሉ ቀደም ብሎ የተለያዩ ዝግጅቶች ሲደረጉ የቆየ ሲሆን የጸጥታው ጥበቃም ጥብቅ እንደሆነ ተነግሯል።

የ2013 ኢሬቻ በዓል አከባበር በምስል

በርካታ ሰዎች የሚታደሙበት ዓመታዊው የኢሬቻ በዓል ቅዳሜ አዲስ አበባ ውስጥ እሁድ ደግሞ በቢሾፍቱ ከተማ በሚከበርበት ጊዜ የበዓሉን ታዳሚዎች ደኅንነትና ጤና ለመጠበቅ አስፈላጊው ዝግጅት መደረጉ ተገለጸ። በዚህም መሰረት በበዓሉ አከባበር ወቅት ለተሳታፊዎች ደኅንነት መጠበቅ ከቀናት በፊት ጀምሮ ጥብቅ ቁጥጥር እየተደረገ መሆኑን የኦሮሚያ ክልል ኃላፊዎች ገልጸዋል።

በኢሬቻ በዓል ላይ ጥብቅ የደኅንነት ቁጥጥር እንደሚደረግ ተጠቆመ

እምነት የባህል አካል እንደሆነ፣ ከአለባበስ ስርዓት ለፈጣሪ እስከሚደረግ ፀሎት ድረስ ማንነት እንደሚገልጽ የማህበራዊ ሳይንስ ተመራማሪዎች ይናገራሉ። ይሁንና ሰዎች የዕለት ተዕለት ኑሯቸውን በባህል ከመግለፅ ባሻገር ሰው ከየት መጣ? ሰማይና ምድርን ማን ፈጠረ? ከሞት በኋላ ሕይወት አለ? የሚሉ ጠንከር ያሉ ጥያቄዎችን ለመመለስ በእምነት በኩል ረዥም ርቀት ተጉዘዋል። የዋቄፈና እምነትስ እነዚህን ጥያቄዎች ይመልስ ይሆን።

ዋቄፈና ምንድን ነው?

ሰራዊት በቀለ (ዶ/ር) በእሬቻ ላይ የሚያተኩረው እና ለሶስተኛ ዲግሪ ማሟያነት የሰራችውን ጥናት" Locating politics in Ethiopia's Irreecha ritual " በሚል ርዕስ ያሳተመች ሲሆን ለዓለም አቀፍ ሽልማትም ታጭቶ ነበር። ሰራዊት ይህንን መጽሐፍ አማርኛን ጨምሮ ወደ ሌሎች ቋንቋዎች ለመተርጎም ሃሳብ እንዳላት ከቢቢሲ ጋር በነበራት ቆይታ ወቅት ተናግራለች።

የኢሬቻ ታሪካዊ ዳራ ምን ይመስላል?

በቻይና መዲና ቤጂንግ በሚገኘው የቤጂንግ የውጪ ጥናት ዮኒቨርስቲ ውስጥ የአማርኛ ትምህርት በመጀመሪያ ዲግሪ ሊሰጥ መሆኑ ተገለጸ።

በቻይና የአማርኛ ትምህርት ፍላጎት እየጨመረ መምጣቱ ተነገረ

ከወራት በፊት ኢትዮጵያ ውስጥ የባሕል ህክምናን ከዘመናዊው ጋር በማቀናጀት ለኮሮናቫይረስ የሚሆን መድኃኒት ለማዘጋጀት ጥረት እየተደረገ መሆኑ ተነግሮ ነበር። ይህንን በተመለከተ ሥራው ከምን እንደደረሰና የተገኘ ውጤት ካለ በሚል ቢቢሲ ከኢትዮጵያ ሕብረተሰብ ጤና ተቋም የሚመለከታቸው ባለሙያዎችን ጠይቋል።

በኢትዮጵያ የሚካሄደው የኮቪድ-19 መድኃኒቶች ምርምር ምን ላይ ደረሰ?

2012 ዓ. ም. ኢትዮጵያ እንደተቀረው ዓለም ሁሉ በኮሮናቫይረስ የተፈተነችበት፣ በተለያዩ አካባቢዎች ግጭቶች የተቀሰቀሱበት፣ ብሔራዊ ቤተ መንግሥቱ ለሕዝብ ክፍት የሆነበት፣ ትግራይ ክልላዊ ምርጫ ያካሄደበትም ነበር።

ከጃዋር መሐመድ እስከ ዶ/ር ቴድሮስ አድኃኖም፡ የ2012 አይረሴ ንግግሮች

የድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ግድያ ዓመቱ ሊጠናቀቅ ሁለት ወራት ሲቀሩ የተከሰተ ቢሆንም ከቤተሰቦቹ ጀምሮ በሌሎች በርካ ግለሰቦች ህይወት ላይ ካስከተለው ከባድ ሐዘን በተጨማሪ በአገሪቱ የፖለቲካ መድረክ ላይ የፈጠረው ተጽዕኖ ጉልህ የሚባል ነው። ቢቢሲም ይህንን ጉልህ የዓመቱ አስደንጋጭ ክስተትን ሲዘክር ስለወጣቱ ድምጻዊ ሃጫሉ ብዙም ያልተነገሩ ጥቂት ነገሮችን ለመቃኘት ሞክሯል።

2012፡ ለብዙሃኑ ድምጻዊ ለሌሎች ደግሞ 'ዐይን' የነበረው ሃጫሉ

በሕንድ ውቅያኖስ ላይ የምትገኘው ደሴቲቷ አገር ማደጋስካር ባለፈው ወር ብቻ በኮቪድ-19 የሚያዙ ሰዎች ቁጥር በአራት እጥፍ የጨመረ ሲሆን፣ እስካሁን 13 ሺ ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸው ተረጋግጧል። 162 ሰዎች ደግሞ ሕይወታቸውን እንዳጡ የአገሪቱ መንግስት አስታውቋል።

''መድሀኒት አግኝቻለሁ'' የምትለው ማደጋስካር ቫይረሱን መቆጣጠር ለምን አቃታት?

በጀርመን የቆሸሹና ንጹህ ጠርሙሶች በአንድ አይጣሉም። በጀርመን ምሽት ከ4፡00 ሰዓት በኋላ የሚረብሽ ድምጽ ማሰማት የለም።

በዓለም ለደንብና ለሥርዓት ተገዢ ዜጎች ያሏት አገር ማን ናት?

ሴቶች ቆንጆ ብቻ እንዲሆኑ ብቻ በሚጠበቅባት አለም ውብ ሆኖ ለመገኘት የማይከፈል መስዋዕትነት የለም። ውበት ወይም ቁንጅና ምንድን ነው? ማህበረሰቡ የፈጠረው አይደለም ወይ የሚለውን መሰረታዊ ፅንሰ ሃሳብን ስናጤነው ውበት የሞትና ሽረት ጉዳይ ለምን ሆነ?

"ጥቁረቴን ለማስለቀቅ ስል ቆዳዬን እፈገፍገው ነበር"

በኦሮምኛ ሙዚቃ አዋቂዎችም ዘንድ ድምጻዊ ሃጫሉ የዚህ ዘመን አሊ ቢራ ነው፤ ለሚቀጥሉት አስርት አመታት ከአሊ ቢራ ተቀብሎ ወደሚቀጥለው ትውልድ የሚያስተላልፍ ነው ሲሉ ይገልጹታል።

“የኔና የሃጫሉ ነፍሳችን አንድ ናት” ድምጻዊ አሊ ቢራ

ሰዎች አዲስ ሰው ሲተዋወቁ ይጨባበጣሉ፤ ከሚያውቁት ሰው ጋር ይጨባበጣሉ። ቢሊየነሮች የንግድ ሥምምነት ተፈጣጥመው ይጨባበጣሉ። አጫራች አሸናፊውን ተጫራች ማሸነፉን የሚያውጅለት እጁን በመጨበጥ ነው። መንግሥታት በጦርነት ከተቋሰሉ በኋላ "ይቅር ለእግዜር" የሚባባሉት በመጨባበጥ ነው። መጨባበጥ እንደ መተንፈስ ያለ ነው። ሕይወታችንን ተቆጣጥሮታል። ታዲያ ከመጨባበጥ ጋር በቀላሉ የምንፋታ ይመስልዎታል?

ኮሮናቫይረስ ሲጠፋ እንጨባበጥ ይሆን? ሳይንቲስቶች "በፍጹም!" ይላሉ

የኬንያ መንግሥት በኮሮናቫይረስ ወረርሽኝ ዘመን ቀብር እንዴት መፈፀም እንዳለበት ሕግ አውጥቷል። በዚህ ሕግ መሠረት ቀብር ላይ መገኘት የሚችሉት 15 ሰዎች ብቻ ናቸው። ሥነ-ሥርዓቱ አጠር ያለ ነበር። ሁሉም ነገር አጠር እንዲል ተደርጓል። ክሪስ የቤተክርስትያን የሕብረ ዝማሬ (ኳየር) ቡድን ውስጥ ከበሮ ተጫዋች ነበር። በቀብሩ ላይ ግን ማንም የሙዚቃ መሣሪያ ሊጫወትለት አለመቻሉ ያሳዝናል። ወዳጅ ዘመዶቹ ማድረግ የቻሉት በፌስቡክ የቀጥታ ሥርጭቱ የአስተያየት መስጫ ሳጥን ላይ ስለ ክሪስ የሚያስታውሱትን መፃፍ ነው፤ የምትለው የቢቢሲዋ ጋዜጠኛ ሜርሲ ጁማ ስለቀብሩ የሚከተለውን ጽፋለች።

'የአጎቴን ልጅ የቀብር ሥነ ሥርዓት በፌስቡክ ታደምኩ'

ኮቪድ-19 ማኅበራዊ መስተጋብርን እየቀየረ ነው። ለምሳሌ ከሰዎች ጋር ሰላምታ የምንለዋወጥበት መንገድ ተለውጧል። አሁን ላይ መጨባበጥ፣ መተቃቀፍ አይታሰብምና በርካቶች ወደ ሌላ አማራጭ ፊታቸውን አዙረዋል። ሰላምታ የምንለዋወጥበት መንገድ ከሰው ሰው ይለያያል። ሰላም ከምንለው ሰው ጋር እንዳለን ቅርርብም ይወሰናል። ስለ ሰብዕናችንም የሚጠቁመው ነገር አለ። . . .

መጨባበጥ ቀረ? ከመጨባበጥ ውጪ ስላሉ ሰላምታዎችስ ያውቃሉ?

ደቡብ አፍሪካ ያወጣችው ሰዎች እንዳይሰበሰቡ የሚከለክለው ሕግ ዜጎች በርካታ ልማዶቻቸውን እንዲተዉ ያስገደዳቸው ቢሆንም አንድ የተረሳ ምስጢራዊ የቀብር ሥነ ሥርዓት ግን እንዲያስራራ አድርጓል። ወርሀ መጋቢት ላይ ፕሬዝዳንት ሲሪል ራማፎሳ በመላው አገሪቱ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ከማወጃቸውና ሰዎች በአንድ ቦታ ላይ እንዳይሰበሰቡ ከመከልከላቸው አንድ ሳምንት በፊት በሰሜናዊ ኬፕ ታውን የማጆላ መንደር ነዋሪዎች የሆኑ 100 ሰዎች በአንድ የቀብር ሥነ ሥርዓት ላይ ታድመው ነበር። በዚህም ሳቢያ በአሁኑ ጊዜ ይህች መንደር የአገሪቱ የኮሮናቫይረስ ማዕከል ሆናለች። በመንደሪቱ የነበረውን የቀብር ሥነ ሥርዓት የታደሙና በሌሎች ሁለት ከተሞች በተመሳሳይ ሥርዓት ላይ ተካፋይ የነበሩት 200 ሰዎች በኮቪድ-19 መያዛቸው የተረጋገጠ ሲሆን በመላው አገሪቱ ካለው ቁጥር በቀብር ላይ በበሽታው የተያዙ ሰዎች አንድ አራተኛውን ይይዛሉ። . . .

ምስጢራዊ የቀብር ሥነ ሥርዓት የቫይረሱን ስርጭት ለመግታት እየረዳ ነው

በ2008 ዓ.ም በከፋ ዞን፡ በቦንጋ ከተማ ከጎረቤቶቹና ጓደኞቹ ተበድሮ ሠርጎ "የሙሽራዬ ቤት ጠፋኝ" ያለው ግለሰብ በማጭበርበር ወንጀል ተከስሶ፣ የእስር ጊዜውን አጠናቀቆ መውጣቱን ሰምተናል። የሆነው ግን ምን ነበር? ስንል ጎረቤትንና የወንጀሉን መርማሪ አነጋግረናል።

በቦንጋ ሠርግ አስደግሶ "የሙሽራዬ ቤት ጠፋኝ" ያለው ግለሰብ

ከሰሀራ በታች ባሉ የአፍሪካ ሀገራት ለሙሽሪት ቤተሰቦች ገንዘብ አልያም ስጦታ መስጠት በኛም ሀገር 'ጥሎሽ ' እንደሚባለው ማለት ነው የተለመደ ነገር ቢሆንም አይነቱ እና መጠኑ ግን ከባህል ባህል ይለያያል።

"እናቴ 'አንቺ ለሽያጭ የምትቀርቢ አይደለሽም፤ ማንም ሊገዛሽ አይችልም' ትለኝ ነበር''

ምድራችን በምታበቅላቸው አብዛኛዎቹ ሰብሎች ውስጥ የሚገኘውና በተለይ አውሮፓውያኑ ለጤና አስጊ ነው ብለው የሚፈሩት 'ግሉተን' በጤፍ ውስጥ አለመገኘቱ ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ተፈላጊነቱ ከፍ እንዲል አድርጎታል።

የጤፍ ባለቤትነት መብት ከኢትዮጵያ እጅ እንዴት ወጣ?

'ሃፒ ፕላኔት ኢንዴክስ' የተባለው ሪፖርት የዓለማችንን ደስተኛ አገራት ደረጃ ያስቀምጣል። ደረጃው የሚወጣው የአገሪቱን ደኅንነት፣ የእድሜ ጣሪያ፣ እኩልነት ደረጃ እንዲሁም በርካታ ተፈጥሯዊ ሀብቶችን ከግምት ውስጥ በማስገባት ነው ተብሏል።

የዓለማችን የደስተኞች አገር ዜጎች የደስታቸው ምንጭ ምንድን ነው?

አሜሪካና ሜክሲኮን የሚለያየውን ድንበር ለመገንባት ቀደምት አሜሪካውያን የተቀደሱ ብለው የሚጠሯቸውን መካነ መቃብሮች እንዲፈርሱ መደረጉን የአሜሪካ ህግ አውጭው አካል እንዲሁም የአካባቢው የቀደምት አሜሪካውያን ህዝብ መሪ አስታውቀዋል።

አሜሪካ ለምትገነባው የድንበር ግንብ የተቀደሱ መካነ መቃብሮችን አፈረሰች

''ባልሽን በጥንቆላ አሳብደሸል አሉኝ፤ እኔ ግን እስካሁን ከጎኑ አልተለየሁም''