Iran: Thỏa thuận ngừng giao tranh có thể mở lại Eo biển Hormuz

Một thỏa thuận với Mỹ nhằm chấm dứt giao tranh ở Iran đang ở giai đoạn gần hoàn tất và bao gồm việc mở lại Eo biển Hormuz, Ngoại trưởng Iran cho biết.

Ngoại trưởng Seyed Abbas Araghchi nói với truyền hình nhà nước rằng thỏa thuận cũng bao gồm việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với Iran, nhưng các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran sẽ bắt đầu vào giai đoạn sau.

Các quan chức Mỹ đã xác nhận một số chi tiết của thỏa thuận, cho biết lợi ích kinh tế dành cho Iran sẽ phụ thuộc vào việc Tehran thực hiện các nghĩa vụ của mình.

Cuộc chiến bắt đầu với các cuộc không kích của Mỹ và Israel trên khắp Iran vào ngày 28/2, khiến Iran tấn công Israel và các quốc gia vùng Vịnh có liên minh với Mỹ – đồng thời đóng cửa Eo biển Hormuz, một tuyến hàng hải then chốt đối với hoạt động vận tải dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới.

Bất chấp việc đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào tháng Tư, Mỹ và Iran thỉnh thoảng vẫn tấn công lẫn nhau, bao gồm hai vòng tấn công đáp trả lẫn nhau trong tuần này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 11/6 cho biết ông đã hủy các "cuộc tấn công đã được lên lịch" nhằm vào Iran, bởi các nhà đàm phán vừa "đạt được một thỏa thuận tuyệt vời" – một thỏa thuận nhiều khả năng sẽ được ký kết trong thời gian rất gần.

Hôm 12/6, truyền thông Iran đã công bố một số chi tiết từ thỏa thuận 14 điểm được cho là có liên quan, mà ông Trump nói rằng "không liên quan gì đến các điều khoản đã được thống nhất" và "hoàn toàn không phản ánh sự thật".

Vài giờ sau, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, đại diện quốc gia làm trung gian cho thỏa thuận, cho biết Biên bản Ghi nhớ (MOU) giữa Mỹ và Iran đã được thống nhất và đang chờ hoàn tất các bước cuối cùng.

Ngoại trưởng Iran Araghchi được dẫn lời trên truyền thông nhà nước nói rằng trong Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran có cả "những người ủng hộ và những người phản đối" các điều khoản mới nhất của thỏa thuận.

Tuy nhiên, ông nói thêm rằng một quyết định tập thể vẫn chưa được đưa ra.

"Hiện tại, chúng ta phải chờ đợi. Nếu được phê duyệt, thỏa thuận sẽ được ký kết từ xa," ông nói.

Israel không tham gia vào các cuộc đàm phán, vốn nhằm dẫn tới việc gia hạn lệnh ngừng bắn và bắt đầu các cuộc thương lượng về những vấn đề then chốt, bao gồm chương trình hạt nhân của Iran.

Trong nhiều thập niên, Iran bị các nước phương Tây cáo buộc tìm cách chế tạo vũ khí hạt nhân. Tehran đã bác bỏ các cáo buộc này, nói rằng chương trình của họ nhằm mục đích hòa bình – để sản xuất điện và phục vụ nghiên cứu.

Trong một buổi họp báo chi tiết với các nhà báo vào chiều 12/6, các quan chức Mỹ cho biết thỏa thuận sẽ giúp mở lại Eo biển Hormuz, đổi lại Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với hoạt động vận tải biển của Iran.

Các bước này sẽ có hiệu lực gần như ngay lập tức.

Tiếp theo sẽ là giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày, tập trung vào uranium đã được làm giàu của Iran – một thành phần thiết yếu để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Các quan chức cho biết quá trình này sẽ dẫn đến việc toàn bộ lượng vật liệu đó bị tiêu hủy tại chỗ và sau đó được đưa ra khỏi đất nước, dù cơ chế cụ thể để thực hiện điều này vẫn chưa được xác định.

Về kinh tế, các quan chức nhấn mạnh rằng sẽ không có khoản tiền nào được cung cấp trước – chi tiết được xem là bác bỏ các tường thuật trước đó của truyền thông Iran cho rằng một số tài sản của Iran sẽ được giải phóng trước khi các cuộc đàm phán thực chất bắt đầu.

Thay vào đó, theo các quan chức Mỹ, Iran sẽ được tái hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu theo từng giai đoạn, với các biện pháp như dỡ bỏ trừng phạt và khả năng giải phóng tài sản được thực hiện từng bước.

Thỏa thuận kêu gọi Iran chấm dứt việc tài trợ cho các nhóm ủy nhiệm trong khu vực – ám chỉ Hezbollah và các lực lượng ủy nhiệm khác của Iran trên khắp Trung Đông.

Các quan chức Mỹ nhấn mạnh rằng MOU không dựa trên sự tin tưởng hay các lời hứa, mà dựa trên "việc thực thi" – Iran chỉ nhận được lợi ích kinh tế khi có thể xác minh rằng nước này đã thực hiện các biện pháp mà họ cam kết.

Mặc dù có cảm giác lạc quan thận trọng từ tất cả các bên – Mỹ, Iran, Pakistan và Qatar, quốc gia cũng đã hỗ trợ các nỗ lực trung gian – vẫn còn một chặng đường ngắn phía trước.

Các phiên bản khác của thỏa thuận này đã nhiều lần được kỳ vọng trong một hoặc hai tháng qua, nhưng rồi lại đổ vỡ ở các giai đoạn sau.

Theo chính quyền Mỹ, điểm khác biệt lần này là mức độ lạc quan cao hơn và sự cởi mở lớn hơn về nội dung của thỏa thuận.

Về phần mình, ngoại trưởng Iran nói rằng "ngay khi các giai đoạn cuối cùng của đàm phán hoàn tất, thỏa thuận này sẽ được ký kết và công bố".

"Điều này có thể diễn ra trong vài ngày tới. Tôi rất hy vọng như vậy," ông Araghchi nói với truyền hình nhà nước.

Ông nhấn mạnh rằng điểm đầu tiên được đề cập trong MOU là việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran.

Đối với Eo biển Hormuz – tuyến đường thủy quan trọng mà khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới thường xuyên đi qua – ông Araghchi nói rằng việc quản lý tuyến này sẽ "không còn như trước đây".

Kể từ khi đóng eo biển, Iran đã yêu cầu các tàu muốn đi qua phải trả phí, trong khi Mỹ khẳng định việc đi lại phải được tự do đối với tất cả các tàu thuyền.

Quan chức cấp cao của Iran cũng cho biết MOU dự liệu việc chấm dứt xung đột giữa Israel và Hezbollah ở Lebanon.

Các thông tin trước đó từ Mỹ cho thấy Lebanon có thể không nằm trong thỏa thuận này – trong khi Iran được cho là đã kiên quyết yêu cầu đưa vấn đề này vào.

Thủ tướng Israel đã nói rằng nước ông sẽ tấn công Hezbollah nếu lực lượng này tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào miền bắc Israel.

Bernd Debusmann, phóng viên tại Nhà Trắng, tường thuật bổ sung