Mỹ không kích Iran sau vụ tàu chở hàng bị tấn công trên Eo biển Hormuz

Quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công vào các mục tiêu của Iran sau khi Tổng thống Donald Trump cáo buộc Iran "vi phạm ngớ ngẩn" thỏa thuận ngừng bắn sau vụ tấn công vào một tàu chở hàng ở Eo biển Hormuz.

Không có thông tin về thương vong khi con tàu bị tấn công bằng drone hôm 25/6, một sự cố đã dẫn đến kế hoạch sơ tán hàng ngàn thủy thủ bị mắc kẹt trong khu vực.

Đáp trả, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (Centcom) hôm 26/6 cho biết họ đã tấn công các cơ sở chứa tên lửa, drone, và các vị trí radar ven biển. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đổ lỗi cho Mỹ và Israel.

Ngay trước khi các cuộc tấn công được công bố, ông Trump, khi được hỏi liệu Mỹ có đáp trả Iran hay không, đã nói rằng: "rồi quý vị sẽ thấy" .

Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ mô tả các cuộc tấn công là "một phản ứng mạnh mẽ" đối với vụ tấn công bằng drone.

"Hành động gây hấn vô cớ của lực lượng Iran nhằm vào tàu thuyền thương mại rõ ràng đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn," tuyên bố cho biết.

"Hơn nữa, hành vi nguy hiểm của Iran đã làm suy yếu quyền tự do hàng hải khi ngày càng nhiều hoạt động thương mại toàn cầu đi qua tuyến hành lang quốc tế có ý nghĩa sống còn này."

Centcom cho biết quân đội Hoa Kỳ sẽ "tiếp tục phối hợp và hỗ trợ đảm bảo an toàn cho các tàu thương mại đi qua eo biển".

Hiện chưa rõ liệu các cuộc không kích của Mỹ chỉ là hành động riêng lẻ hay nằm trong một chiến dịch đáp trả quy mô lớn hơn vẫn đang diễn ra.

IRGC, trong một tuyên bố sau đó vào vào 26/6, nói rằng: "Chế độ Mỹ, vốn luôn phá vỡ các hiệp ước, một lần nữa đã vi phạm các cam kết của mình và tiến hành không kích vùng duyên hải của Cộng hòa Hồi giáo Iran, viện nhiều lý do khác nhau, trong đó có cáo buộc một con tàu đi vào tuyến đường không được phép ở Eo biển Hormuz."

Họ nói thêm: "Nếu hành động xâm lược này tái diễn, phản ứng của chúng tôi sẽ còn mạnh mẽ và quy mô lớn hơn lần này."

IRGC cũng cáo buộc "chế độ Do Thái" - ám chỉ Israel - vi phạm thỏa thuận ngừng bắn ở Lebanon.

Thông tin này được đưa ra khi Israel và Lebanon ký kết một thỏa thuận khung cho kế hoạch hòa bình tại Washington hôm 26/6.

Gần đây, các cuộc giao tranh với quy mô hạn chế vẫn tiếp diễn giữa quân đội Israel và lực lượng Hezbollah được Iran hậu thuẫn ở miền nam Lebanon, bất chấp lệnh ngừng bắn hiện có.

Tehran đã đóng cửa Eo biển Hormuz sau khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu vào cuối tháng Hai.

Việc đóng cửa tuyến đường thủy quan trọng cho vận chuyển dầu khí đã gây ra sự tăng vọt giá dầu toàn cầu và làm gián đoạn việc vận chuyển các mặt hàng thiết yếu khác như phân bón.

Mỹ và Iran vào ngày 17/6 đã nhất trí về việc chấm dứt các hành động thù địch theo một bản ghi nhớ gồm 14 điểm.

Văn kiện này cũng quy định Iran sẽ "nỗ lực tối đa để bảo đảm các tàu thương mại được đi lại an toàn và không thu phí trong vòng 60 ngày".

Trong một bài đăng trên X sau các cuộc tấn công trả đũa của Mỹ, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nói rằng nếu Iran "có bất đồng về cách áp dụng bản ghi nhớ, họ có thể nhấc điện thoại lên để trao đổi".

"Nhưng bạo lực sẽ bị đáp trả bằng bạo lực", ông nói thêm.

Tuy nhiên, ông Ebrahim Azizi, người đứng đầu ủy ban an ninh quốc gia của Quốc hội Iran, đã lên mạng xã hội nói rằng Mỹ đã "tấn công Iran giữa lúc đàm phán đang diễn ra một lần nữa".

"Hành động vi phạm liều lĩnh thỏa thuận ngừng bắn này, như mọi khi, sẽ dẫn đến sự rút lui và hối tiếc từ phía họ. Trò đổ lỗi không còn hiệu quả nữa", ông này nói thêm.

Ông Trump từ chối trả lời các câu hỏi của các phóng viên tại Nhà Trắng chiều 26/6 về cách Mỹ có thể phản ứng vụ tấn công bằng drone, hoặc liệu ông có coi thỏa thuận ngừng bắn vẫn còn nguyên vẹn hay không.

"Rồi quý vị sẽ biết thôi," ông Trump nói. "Tôi không hài lòng khi họ nổ súng ngày hôm qua. Họ không nên làm như vậy."

Khi được hỏi vì sao ông cho rằng Iran lại tiến hành chiến dịch này, ông Trump chỉ đáp:

"Họ hơi khác một chút."

Những ngày gần đây, ông Trump cùng một số quan chức Mỹ khẳng định các cuộc đàm phán với Iran đang tiến triển tốt, nói rằng Iran đã từ bỏ mọi đề xuất thu phí đối với các tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm 24/6, ông Trump cho biết Iran đã thông báo với Mỹ rằng nước này sẽ "không thu phí quá cảnh, không thu phí bảo hiểm và không áp bất kỳ loại phí nào khác".

"Nếu đây là thông tin sai lệch, các cuộc đàm phán sẽ chấm dứt ngay lập tức", ông Trump nói thêm.

Mỹ đã lên án các thông tin cho rằng Iran đang thu phí đối với các tàu chở dầu đi qua eo biển, và nhiều người coi bất kỳ hệ thống thu phí nào cũng vi phạm luật hàng hải quốc tế.

Hôm 23/6, các quan chức Iran và Oman đã gặp nhau tại thủ đô Muscat của Oman để thảo luận về "việc quản lý hoạt động hàng hải trong tương lai".

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Oman Badr Al-Busaidi khẳng định cả hai nước đều cam kết bảo đảm việc đi lại an toàn qua eo biển này mà không thu phí.

Dù vậy, trưởng đoàn đàm phán của Iran, ông Mohammed Bagher Ghalibaf, đã nói với các hãng thông tấn nhà nước rằng "mọi người nên biết rằng việc quản lý Eo biển Hormuz sẽ không bao giờ trở lại như trước chiến tranh."

Tàu chở hàng bị trúng một đầu đạn hôm 25/6 là Ever Lovely, một tàu mang cờ Singapore.

Theo cơ quan an ninh hàng hải Anh (UKMTO), con tàu bị trúng đạn cách cảng Dahit của Oman 7,5 hải lý về phía đông nam.

Chủ sở hữu tàu, Evergreen, cho biết tàu Ever Lovely đang đi theo tuyến đường được UKMTO khuyến nghị qua eo biển khi bị trúng đạn.

"Tất cả các thành viên thủy thủ đoàn, cũng như con tàu và toàn bộ hàng hóa, đều an toàn" công ty này cho biết thêm.

Đáp lại, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) của Liên Hợp Quốc đã tạm dừng kế hoạch sơ tán hơn 11.000 thủy thủ bị mắc kẹt trên tuyến đường vận chuyển quan trọng này kể từ khi chiến tranh nổ ra.