Мирзиёев очиқча танқидга тутилдими? – Ўзбекистон ва демократия - O'zbekiston

Мирзиёев Америка билан қайси тилда гаплашади? - Айни шу мазмундаги савол куни-кеча пойтахт Тошкентда янграган.

Ҳатто Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги сарлавҳасига чиққан.

Бир Ўзбекистон Президентининг бошқа давлат раҳбари билан қайси тилда музокаралар олиб бориши саволи мамлакат мустақиллиги тарихида бу каби кун тартибига чиққани ҳалича кузатилмаган.

Маълум бўлишича, савол Америка элчисининг Тошкентдаги АҚШ элчихонасида журналистлар билан бўлиб ўтган учрашуви чоғида янграган.

Унга АҚШнинг Ўзбекистондаги фавқулодда ва мухтор элчиси Даниэл Розенблюм аниқлик киритган.

Шундай қилиб, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев АҚШ билан музокараларини қайси тилда олиб боради?

Президент ўртадаги таржимон билан қайси тилда сўзлашади? Ўзбек, рус ёки инглиз тилидами?

Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги саволларни худди шу тартибда қўйган.

Элчининг маълум қилишича, бу икки давлат ўртасидаги музокараларда Ўзбекистон Президенти, одатда, давлат тили - ўзбек тилида сўзлайди.

"Мен АҚШ расмийларининг Президент Шавкат Мирзиёев ва Ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комилов билан ўтган ёпиқ учрашувлари борасида маълумот бера олмайман. Аммо, менинг фикримча, Президент Шавкат Мирзиёев АҚШ делегацияси билан ўтган учрашувларида давлат тилида сўзлайди. Мен айнан қайсидир учрашув ҳақида эмас, умумий олганда шундай эканлигини таъкидламоқчиман. Шунингдек, Президент бошқа давлат расмийлари билан ўтадиган учрашувларда қайси тилда сўзлаши ҳақида маълумотга эга эмасман", - деб айтган элчи Даниэл Розенблюм.

Ўзбекистон Миллий ахборот агентлигининг бу хабарига қарийб йигирма йилдирки Ўзбекистон-АҚШ муносабатларини Вашингтоннинг ўзидан туриб ёритиб келаётган "Америка овози" мухбири Навбаҳор Имамованинг эътиборидан ҳам четда қолмаган.

Ўзбек тили ҳақида ўйлар ва ёки "...зато Шавкат ака..."

Ўзбекистон: Афғонистондаги ўзбек тили тақдири Ўзбекистонга боғлиқми? O'zbekiston

Ўзбекистон: Ўзбек тили қачон давлат тили бўлади? (видео)

Президент ўзбекларни ҳақорат қилганмиди? Ўзбеклар, Ўзбекистон ва дунё - O'zbekiston

Ўзбек тили давлат тилига айландими?

Акс-садо

Журналист агентликнинг ушбу хабарини ўзининг Facebook саҳифасида улашаркан, унга кириш сўзини "Элчи Розенблюм ҳақиқатни айтаяпти", дейишдан бошлаган.

Унинг давом этишича, "Президент Мирзиёев Америка билан асосан ўзбек тилида гаплашади".

"Вашингтон ва Нью-Йоркда ҳам шунга гувоҳ бўлганмиз, Тошкентда ҳам. Оқ уйда озгина русча ҳам гапирган, бироқ мен ўзим кўрган ҳолларнинг аксариятида, жумладан, АҚШ пойтахтида Ўзбекистон томон берган катта зиёфатда ҳам Мирзиёев ўзбек тилида узун нутқ сўзлаган. Ҳар соҳадан энг кўп одам жамулжам бўлган тадбир шу эди", - деб ўз кириш сўзига якун ясаган журналист.

Журналистларнинг АҚШ элчиси билан Тошкентдаги мазкур учрашуви қачон бўлиб ўтгани санаси маълум эмас.

Аммо Ўзбекистон Миллий ахборот агентлигининг ушбу хабари 10 февраль санаси остида чоп этилган.

Айнан АҚШ элчиси билан учрашув чоғида айнан бу саволнинг нега кун тартибига чиққани сабаби маълум эмас.

Ўзбекистон Президенти сўнгги бор АҚШ томони билан Тошкентда шу ой бошида музокаралар олиб борган.

5-6 февраль кунлари расмий ташриф билан Ўзбекистонга келган АҚШ Давлат котиби Майк Помпеони қабул қилган.

Президент Шавкат Мирзиёевнинг Вашингтондаги сўнгги музокаралари эса, 2018 йилнинг май ойига тўғри келади.

Ўшанда Ўзбекистоннинг янги раҳбари Ғарбга ўзининг илк ташрифини амалга оширган.

Шахсан Президент Дональд Трампнинг таклифи билан Вашингтонга борган.

Вашингтонда экан, Шавкат Мирзиёев Президент Трампдан ташқари, АҚШ Давлат котиби ва Пентагон раҳбари билан ҳам учрашган, музокаралар олиб борган.

Ўшанда Оқ уй томонидан "тарихий"га нисбат берилган бу расмий ташриф ўзининг қанчалик кенг қамровли экани билан ўшанда кўпчиликнинг диққатини ўзига тортган.

Аммо энг эътибордан четда қолган жиҳати эса, айнан кўп томонлама бу музокараларнинг қай бир тилда олиб борилгани бўлган эди.

Кун тартибида ўзбек тили

Мирзиёевнинг Америка билан қайси тилда сўзлашиши саволи ва бунга оид хабар, бошқа томондан, Халқаро пресс клубнинг ўзбек тили муаммоларига бағишланган пойтахт Тошкентдаги навбатдаги сессиясидан икки кун ўтиб бўй кўрсатган.

Ўзбекистдондаги етакчи интернет нашри Kun.uz мухбирининг ёзишича, бу сессия чоғида ўзбек тилининг давлат тили сифатидаги мавқейи, тил таълими ва тилшунослик масалалари муҳокама қилинган.

Унда тилшунос олимлар, профессор-ўқитувчилар, методистлар, вазирлик мутасаддилари ўзбек тилининг кейинги ривожи учун ўз таклифларини билдиришган.

Сессия ортидан, у ҳақдаги таассуротлари билан ўзининг Facebook саҳифасида бўлишган журналист Абдуқодир Мўминовнинг ёзишича, "худди ўша куни ҳақиқатдан ҳам демократия кириб келаётганини бироз ҳис этган".

Унга ҳам "сўз тегиб, ўз фикрларини асос ва таққослашлар билан билдириш"га имконли бўлган.

Журналистнинг ёзишича, "ўзбек тилининг ўз ўрни бўлишини ҳукуматдагилар (ҳукуматдаги биз аниқ кимлигини билмайдиган кучлар) қанақадир истамаётганини очиқчасига айтган".

"(Одамлар айтганидек майдалашмай), қолаверса, БМТ минбарида Қозоғистон, Туркия Президентлари ўз она тилисида нутқ қилгани, аммо, Ислом Каримов ҳам, Шавкат Мирзиёевнинг ҳам ўзбекча нутқ қилганини кўрмагани ва буни ҳукуматдагилар истамаяпти, деганига бир мисол, деб холис айтган-қўйган".

Журналист худди шу постига "шулар ҳақида келиб чиққан муҳокамали ҳолатни кўришингиз мумкин", дея ўша сессиядан олинган видеопарчани ҳам илова қилган.

Видеопарчада журналистдан кейин сўз олган масъуллардан бирининг ўтган уч йил ичида ўзбек тилининг мавқеи қанчалик кучайиб бораётгани тафсилотларига тўхталаркан, Президент Шавкат Мирзиёевнинг яқинда Японияга қилган ташрифи чоғида музокараларни давлат тили - ўзбек тилида олиб борганлигини алоҳида қайд этиб ўтганини кўриш мумкин бўлган.

"Ҳа-я, сизларни билмадиму, аммо мен шу бугун ҳақиқатдан ҳам демократия кириб келаётганини бироз ҳис этдим. Чунки давлат раҳбарини бу усулда танқид қилганимда ҳам пресс-клуб дастури давом этди, эфирдан олиб ташланмади...".

"Буни эса мен жиддий сигнал деб билдим демократия сари бошланган қадам дея инша Аллоҳ", - дея ўз постига якун ясаган Абдуқодир Мўминов.

Сўз ва матбуот эркинлиги эса, айнан янги Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев бирламчилардан бўлиб ислоҳ этиш ҳаракатида бўлган соҳалардан бири бўлади.

Муносабатга муносабат

Ўтган икки кун ичида журналистнинг бу пости юзлаб марта ёқтирилган, ўнлаб коментларга сабаб бўлган ва ўнлаб маротаба улашилган.

Қолдирилган коментлар орасида янги Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясида 2017 йил сентябрь ойида қилган илк нутқига алоҳида эътибор қаратилганлари ҳам кўрилган.

Мирзиёев ўз нутқини рус тилида ирод қилган ва бу ўшандаёқ кибер фазода озмунча муҳокамаларга сабаб бўлмай қолмаган.

"Президент нега ўзбекча гапирмаганини" савол остига олганлар озмунча эмаслиги кўрилганди.

Журналист пости остига қолдирилган коментларнинг бирида эса, жумладан, "БМТида расмий 6 та тил тан олинган. Булар қаторида рус тили ҳам борлигидан хабарингиз йўқ, деб ўйлайман. Агар хабарингиз бўлганида, бу сўзларни айтмаган бўлар эдингиз", деб ёзилган.

Жавобан қолдирилган бошқасида эса, бу коментда келтириб ўтилган, таъбир жоиз, фактлар савол остига олинган.

"Agar biror davlatning prezidenti shu 6 ta tildan birortasini bilmasa, unda qaysi tilda nutq qiladi? Bu talab shu 6 ta tildan boshqasida nutq qilish mumkin emasligini anglatadimi? Prezident boshqa davlatlarga safari chog'ida ham asosan RUS tilida muloqot qilyapti. Gap faqatgina BMT dagi nutqida emas. Savol umumiy qilib berildi. Misol sifatida BMT keltirildi", - дейилган.

Худди шу сессияда чиқиш қилган Педагогика фанлари доктори, профессор Қозоқбой Йўлдошев эса, "муаммо моҳиятини теранроқ англаш ва хато-камчиликларни тан олишдан қочмай, уларни тузатишга ҳаракат қилиш"га чақирган.

Kun.uz нинг ёзишича, "Биз ҳозир ҳаммамиз хизмат вазифамизни бажариш билан, ўзимизнинг унчалик ёмон ишламаётганимизни таъкидлаш билан, ўзимизнинг анча саводли ва «ўзбекпараст» эканимизни кўрсатиш билан овора бўляпмиз", деркан, Қозоқбой Йўлдошев, "Нега бизда ўзимиздан бошқага бўлган нарсага интилиш кучли, чунки бизда ғурур йўқ!", - деб айтган.

Худди шу манзарада расман давлат тили, дея эътироф этилишидан ўттиз йил ўтиб ҳам, ўзбек тилининг бугунги аҳволи кибер фазода соҳа мутахассислари қолиб, ҳатто, энг оддий ўзбекистонликларни ҳам ўйлантираётган, қайғуга солаётган ва ташвишлантираётган муаммолардан бирилигича қолмоқда.

Ўтган йил 21 октябрь куни ўзбек тилига расман давлат тили мақомининг берилганига роппа-роса ўттиз йил тўлган.

Бу сана янги Ўзбекистон Президенти бошқарувининг учинчи йилига тўғри келган.

30 йиллик Ўзбекистонда президент, ҳукумат даражасида расман байрам қилинган.

Худди ўша кунги тантанали маросимда президент Шавкат Мирзиёев нутқ сўзлаган.

Янги ва хос фармон билан 21 октябрни яна ўзбек тили байрами куни этиб белгилаган.

Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамасида Давлат тилини ривожлантириш департаменти ташкил этилган.

Куни-кеча эса, пойтахт Тошкентдан департамент ҳузурида Атамалар комиссияси иш бошлаганига оид хабарлар олинган.

Қозоқбой Йўлдошевнинг Халқаро пресс клубдаги сўнгги сессия чоғида айтишича эса, " Ўзбек тилини байрам қилишдан олдин мақомини жойига қўйиш, уни ҳимоя қилиш ҳақида ўйлашимиз керак. У ҳалокат ёқасига келиб қолди. Илмий тил йўқ, илмий атамалар бошқача қабул қилинади. Агар бизда интилиш бўлса, шунга эрк бўлса, бу уддаласа бўладиган иш".

Бугун пойтахт Кобулдан олинган хабарларга кўра, Ўзбекистоннинг жанубий қўшниси бўлган узоқ йиллик урушлар ичидаги Афғонистонда ҳукумат айнан 21 октябрни расман "Ўзбек тили куни", деб маъқуллаган.

Афғонистонда Толиблар тузуми қулатилишидан қисқа вақт ўтмай, ўзбек тили учинчи расмий тил, деб эълон қилинган.

Афғонистон Ўзбекистондан кейин дунёнинг энг кўп ўзбеклар яшовчи иккинчи давлати бўлади.

Айнан қуролли низолар боис, бу яқин йиллар ичида аҳолини расман рўйхатга олиш имконсиз қолаётган бўлса ҳам, Афғонистондаги ўзбеклар сони бугун миллионларга нисбат берилади.

Буларнинг барчаси этник муаммолар ҳали-ҳануз ўз долзарблигини йўқотмаган Афғонистонда, таъбир жоиз, сўнгги икки ўн йилликнинг ўзида ўзбеклар эришган катта ютуқлардан бири сифатида эътироф этилади.

Янги Ўзбекистон Президентининг қайси тилда иш юритиши билан боғлиқ бўй кўрсатган сўнгги ва маҳаллий кузатувчилар таъбирида, кутилмаган воқеалар ривожига ҳозирча унинг матбуот хизматининг расмий муносабати кўзга ташланмайди.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek