Қирғизистон: Алишер Соипов иши қайта тергов қилинади

Қирғизистон Бош прокуратураси 12 йил муқаддам Ўшда отиб кетилган журналист Алишер Соиповнинг ўлими юзасидан жиноят ишини қайта терговга юборган.

Бу ҳақда Бош прокуратуранинг "Сўз эркинлигини ҳимоя қилиш ҳалқаро уюшмаси - IFEX"га йўллаган жавоб хатида айтилади.

Канадада жойлашган ташкилот шу йил июлида Қирғизистон Бош прокуратурасига журналистнинг ўлими юзасидан олиб борилаётган тергов ишлари бўйича маълумот сўраб, мурожаат қилганди.

Бунга жавобан бош прокуратура Алишер Соиповнинг иши жорий йилнинг 29 августидан бошлаб қайта тергов қилина бошлаганини маълум қилган.

Ўшда журналист Алишер Соипов хотирланди

"Алишер акамни хотирлаб"

'Шоҳруҳ Соиповни таъқиб этгунча Алишер Соипов қотилини топинг'

"Жиноят ишини ўрганиш натижаларига кўра, 29 августда Ўш вилояти прокуратураси томонидан терговчининг қарори бекор қилинди ва ҳозирги пайтда тергов олиб борилмоқда", дейилади Бош прокуратуранинг расмий баёнотида.

Ошкора қотиллик

Бош прокуратура хатида Алишер Соиповнинг қатл этилишига доир расмий маълумотлар келтирилган.

Жумладан, 2007 йилнинг 24 октябр куни кечки соат 19лар чамасида Ўш шаҳар милициясининг навбатчилик бўлимига Масалиев кўчасидаги 66-уй қаршисида "Фарғона.ру" хабар агентлиги ва "Америка Овози" радиоси мухбири Алишер Соиповнинг жонсиз танаси ётгани ҳақида маълумот берилган.

У бош тарафига 2та ва ўнг оёғига битта ўқ отилиши натижасида, ҳодиса жойида ҳаётдан кўз юмган.

"Воқеа жойини кўздан кечириш чоғида "Макаров" русумли пистолетнинг 9 миллиметрлик патрон калибрининг 3 дона ўқи ва Алишер Соиповнинг "Canon" фотоаппарати топилган. Ушбу қотиллик бўйича Қирғиз Республикаси жиноят кодексининг 97 моддаси 2 бўлими, 6 банди билан жиноят иши қўзғатилган", дейилади прокуратура хатида.

Мазкур иш 2007 йилнинг 24 декабрида жиноят кодексининг 221 моддаси 1 бўлими, 3-банди асосида вақтинча тўхтатилган.

Бош прокуратуранинг қайд этишича, бир йилдан ортиқроқ вақт тўхтаб турган жиноят ишининг қайта жонланишига, 2009 йилнинг 24 февралида Қирғизистоннинг Боткен вилоятига қарашли Лайлак тумани яшовчиси Абдуфарид Расуловнинг «ВАЗ-2101» русумли, О0947Т давтлат рақамидаги автомашинасидан "Макаров" русумли пистолетнинг топилиши сабаб бўлган.

Абдуфарид Расулов қўлга олиниб, Ўшдаги вақтинчалик сақлаш жойига киритилган, пистолет эса экспертизага юборилган. Ушбу пистолетдан эсперимент учун отилган ўқ, журналист Алишер Соипов отилган ўқлар билан ўхшаш экани, бу ўқлар Абдуфарид Расулов машинасидан топилган №ХН-4104 рақамли пистолетдан отилган бўлиши мумкинлиги айтилади маълумот хатида.

Журналист ўлимида айблантган Абуфарид Расулов иши 2009 йилнинг 9 июнида судга ўтказилади ва бир неча марта ўтказилган суд жараёнларидан сўнг 2010 йилнинг баҳорида у айбдор деб топилиб, 20 йиллик қамоқ жазосига ҳукм этилади.

Ўша йилнинг 9 ноябрида Қирғизистон олий суди барча босқичдаги инстанциялар қарорларини кучда қолдиради.

Орадан икки йил ўтиб, 2012 йилнинг 9 апрелида республика олий суди марҳум журналист Алишер Соипов қотиллигида айбланган Абдуфарид Расуловни, ишда янги далиллар пайдо бўлгани сабаб, қамоқдан озод этади ва ишни қайта кўриб чиқиш учун Ўш шаҳар судига юборади.

Алишер Соиповнинг отаси Авас Соипов ўғлининг ҳақиқий қотиллари ушланмагани, Абдуфарид Расуловнинг айбсиз эканини айтиб келган.

У тергов идораларига Алишер отилган кун Абдуфарид қариндошининг тўйида бўлгани ҳақида кўрсатма берган ва буни тасдиқловчи видео ёзувни тақдим этган.

Қайта кўриб чиқиш учун суднинг қуйи босқичларига юборилган жиноят иши 2013 йилнинг 6 декабрида вақтинчалик тўхтатилган.

Шундан буён иш бўйича ҳеч қандай маълумот берилмаётган эди.

Қотилликнинг ягона гувоҳи бўлган Иқбол Мирсаитов 10 йил мобайнида ўтган суд маҳкамаларида фақат бир марта гувоҳлик бергани айтилади.

Алишер Соиповнинг яқинларига кўра, 15 дақиқа давом этган кўрсатмасида қотиллик юз берганда журналистнинг ёнида бўлган сиёсатшунос Иқбол Мирсаитов судья, адвокат ва жабрланувчиларнинг саволларига тўлиқ жавоб бермаган ва "эслай олмайман" дейиш билан чекланган.

Соиповнинг яқинлари тергов идораларидан Иқбол Мирсаитовни сўроқ қилишни талаб қилишмоқда.

26 ёшли Алишер Соипов Қирғизистоннинг энг таниқли журналистларидан эди.

У "Америка Овози" ва "Озодлик" радиолари ҳамда "Фарғона.ру" хабар агентликлари билан ҳамкорлик қилган ва Қирғизистон жанубида ўзбек тилидаги "Сиёсат" газетасига асос солган эди.

Қўшни Ўзбекистоннинг расмий матбуоти Соиповни қораловчи кўрсатувларни намойиш этган.

Алишер Соипов ўз вақтида Би-би-си Ўзбек хизмати билан ҳам яқиндан ҳамкорлик қилган эди.

Би-би-си мухбири Паҳлавон Содиқ хотирлайди:

Алишерни эсласам, беихтиёр Эркин Воҳидовнинг Лермонтов, Есенин ва Усмон Носир ҳақида айтган сўзлари ёдимга келаверади. Марҳум шоиримиз, мен Есенин ёки Усмон Носирни қариб, қартайиб, ҳассага суяниб юрганини тасаввур қилолмайман. Улар менинг тасаввуримда фақат навқирон ва ўтли ёшида муҳрланган, деган сўзларни айтган эди. Менинг мақтул дўстим Алишернинг умри қотилнинг қўлидан ниҳоя топмасайди ёки Яратган Усмон Носирларнинг қисматини ато этмасайди, ким билсин, бугун Алишер қаерда бўларди. Аммо менинг ҳам тасаввуримда Алишер Соипов 10 йил олдингидек, 26 ёшида муҳрланган, қолган...

2005 йилда мен Қирғизистондаги президент сайловларини ёритиш учун Бишкекка боргандим. Қирғизларнинг қонли лола инқилоби ва кўп ўтмай юз берган Андижон қирғинидан бутун минтақа ларзага келган, Алишер ҳар доимгидек, бутун бу воқеаларнинг эпицентрида эди. Қирғизистонга борган номи хорижий журналист борки ё уларни Алишер шахсан қарши олар ёки унга албатта бир марта рўбарў келарди.

Алишер касбий профессионализмидан ташқари, жуда ҳам истарали, инсонни оҳанрабодек тортар эди.

У ўзбеклар ва Ўзбекистон ҳақида кўп қайғурарди. Дунёнинг қайси бурчагида бўлса ҳам, ўзбекнинг дардига малҳам бўлгиси келарди. Эронга бориб, у ерда мушкул аҳволда қолган диндор муҳожир ўзбекларга, мазлум аёллар ва болаларга Эрон ташқарисидан бошпана топишда кўмаклашган, бу ишларни ҳеч кимга айтмасдан, худди оддий журналистика билан шуғулланаётган, касбий бурчини адо этаётгандек амалга оширганди...

2005 йилнинг ўша алғов-далғов кунлари биз Алишер билан Бишкекда учрашган, у ердаги сиёсий жараёнлар, вазият ва Андижондаги қирғиндан қочиб, Жалолободга сиғинган қочқинлар ҳақида гаплашгандик. Алишер қирғизларнинг лола инқилоби вақтида инқилоб етакчиларини қандай қилиб ўқлар ва режимнинг жосусларидан яширгани, Бакиев ва Ўтунбаевалар билан бирга Ўшда хонадонма-хонадон яшириниб юришгани ҳақида гапириб берганди. Янги қирғиз ҳукумати етакчилари бу 23 яшар ўзбек боласини яхши танир, Бишкекда у кириб бормаган ҳукумат идораси йўқ эди.

Cайловнинг эртаси куни Жалолободга андижонлик қочқинлар жамлоғига учишни режалаган, Алишер эса эртаси куни бизга қўшилиши керак эди. 12 июль тонгида Бишкек аэропортидан эски, шалоғи чиққан "кукурузник" самолётда Жалолободга йўл олдик. Самолётнинг на дурустроқ ўриндиғи ва на хавфсизлик камари бор эди. Биз ўтирган жойдан учувчи кабинасидаги узуқ-юлуқ кабеллар кўриниб турарди. Менинг ўзим бир аҳволда, аммо инглиз ҳамкасбимга далда беришга уринардим. Сизларнинг "Аэробус"да иккита мотор бўлса, бунда тўртта мотор, ҳарбий самолёт бу, қулаб тушишимиз имконсиз", дер эдим. Эртасига эрталаб Алишер телефон қилиб, биз учган ўша учоққа ўтирганини айтди. Аммо орадан 10 дақиқа ўтиб, яна сим қоқди ва "ака, мен етиб келдим" деб кулишди. Самолёт ҳавога кўтарилмасдан туриб, ёнғин чиққан экан...

Жалолободдаги андижонлик қочқинлар жамлоғига ўзимиз йўл олдик. Қочқинлар яқиндагина ўққа тутилган, яқинларидан айрилган, ўзбек махсус хизматлари уларни ўғирлаб кетиши ёки яна бирон кор-ҳол юз беришидан қўрқишар эди. Ҳеч кимга ишонмас эдилар. Биз жамлоқни қўриқлаётган қирғиз ҳарбийларига ҳам, ичкаридаги қочқинларнинг лидерларига ҳам Алишер Соипов номини айтдик. Улар Алишерни яхши танишар ва унга ишонишар эди. Ўша кунларда қирғиз матбуотида ўзбек ҳуқуқ-тартибот идоралари Алишернинг "бошига 10 минг доллар мукофот пули" тиккани ҳақидаги хабар чоп этилганди. "Арзон баҳолашибди мени ака", деб кулганди Алишер ўшанда. Аммо хавфнинг жиддийлигини Алишер ҳам, мен ҳам яхши билардик...

Мен Қирғизистондалик пайтим андижонлик машҳур уламо Абдували қори Мирзаевнинг ўғли Абдулқуддус ҳам Қорасувда, қариндошлариникида эканидан хабар топдим. У билан телефонлашдик, аммо кўриша олмадик. Андижон воқеаларидан кейин Абдулқуддус ва оиласи учун ҳам Ўзбекистонда қолиш янада хавфлироқ бўлиб қолган эди. Абдулқуддус оиласи билан Қорасувда, адашмасам, тоғаси Муҳаммадрафиқ қориларнинг уйида ёки ўшаларга яқин бир хонадонда эди. Хориждан сиёсий бошпана олишга қарор қилган, Қирғизистонда зарур ҳужжат ишларини битириш, йўл-йўриқ топиш учун бир ҳамфикр, ишончли одам излаётганди.

Мен унга Алишерни тавсия қилдим. Абдулқуддус жуда закий, айни пайтда репрессиялардан зада бўлган хонадон мансубимасми, жуда эҳтиёткор, етмиш марта ўлчаб, бир кесадиган, мулоҳазали, олим йигит эди. У билан 1997 йилда танишган, отасининг тақдири ҳақида Тошкентда ва уларнинг Андижондаги хонадонида жуда кўп суҳбатлашган, ҳеч қачон матбуотга айтилмаган омонат гапларни айтиб берган эди. Бу гапларнинг бир қисмини у кейинроқ, 2007 йилда Алишер билан суҳбатлашганда ҳам айтган ва Алишер бу суҳбатни "Сиёсат" газетида чоп этган эди. Орадан икки ой ўтиб, Абдулқуддус Мадинадаги автоҳалокатда дунёдан кўз юмди, яна бир неча ой ўтиб эса, Ўшнинг марказида отилган ўқ Алишернинг ҳаётига нуқта қўйди...

Мен бу икки дўстимнинг бир-бирига жуда ҳам ўхшаши ҳақида уларнинг вафотидан кейин кўп ўйладим, ўйлайман. Тақдирларидаги ўхшашлик ҳақида ҳам...

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek