Виртуал ота-она ёки нега айрим ёшлар тармоқдан ота-она изламоқда?
Сурат манбаси, BBC / ANDRO SAINI
Технология соҳасида ишловчи шанхайлик Винсент Чжан овқатланиш вақтида телефонини олиб, ўзининг "виртуал ота-онаси"дан хабар олишни одат қилган. Улар ўрта ёшли жуфтлик бўлиб, ўзларининг хаёлий фарзандлари учун бир олам илиқ сўз айтишга доим тайёр.
Энг машҳур видеоларидан бирида бу жуфтлик камерага қараб меҳр билан сўзлайди: "Сўнгги пайтларда иш ва ўқишдан чарчаб қолмадингми? Ўзингни бунчалик қийнама. Ойинг ва даданг кўп қийинчиликларни бошдан кечирганингни билишади".
Изоҳларда кўпчилик бу жуфтликни "ойи" ва "дада" деб атаб, уларга ўз ҳаётлари ҳақида сўзлаб беради ва туғилган кунлари билан табриклашни сўрайди.
Хитойнинг TikTok'и ҳисобланган Douyin'да қарийб икки миллионга яқин обуначига эга Пан Ху ва Чжан Иу Пин "виртуал ота-оналар" деб аталган махсус контент яратувчилардан.
Уларнинг видеолари қисқа вақтда жуда оммалашди, муваффақиятга эришиш босими ҳамда оиласи умидлари орасида қолган ёш хитойликларни ўзига жалб қилмоқда.
"Ота-онам ҳеч қачон менга ўзингни бунча қийнама ёки сен шундоқ ҳам зўрсан, демайди, – дейди 33 ёшли Винсент. – Аммо виртуал ота-оналар бугун кайфиятинг қалай, хурсандмисан, деб сўрайди".
Влогер Пан ўз видеоларининг одамларга таъсирини ҳис қилишини айтади. У 2024-йилги интервьюсида Douyin'га уларнинг баъзи дардларини тушунишини, чунки ўзи ҳам болалигида кўп қийинчилик кўрганини айтган эди.
Унинг айтишича, 14 ёшида онаси фалаж бўлиб қолгач, оиласини боқиш учун уйини тарк этган: "Мен 33 йил уйдан йироқда яшадим, ота-онам бирор марта ҳам далда берувчи бир сўз айтмаган".
End of Ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларимиз
Пан қизи туғилгач, оилада бутунлай бошқача муҳит яратишга аҳд қилганини ва унга доим яхши кўришини билдириб туришини айтади. Унинг қизи ҳам жуфтликнинг видеоларида тез-тез кўриниш беради.
Буларнинг барчаси Винсентга жуда таниш туюлади. Шанхайлик бу веб-дастурчининг айтишича, ота-онаси билан ҳафтада бир телефон суҳбатлари унга оғир ботади.
Сурат манбаси, Getty Images
Улар унинг касб танлови хато бўлганини кўп юзига солишади, чунки давлат иши барқарорроқ, деб ҳисоблашади. Яна ундан қачон уйга келин олиб келишини сўрашади.
"Телефон суҳбати бошланиши билан менинг барча ишларим ва танловларим нотўғридек, улар тузатиши керак бўлган нарсадек туюлади".
Чжао ўз мамлакати дунёнинг иккинчи йирик иқтисодиётига айланганидан кейин, иқтисодий юксалиш даврида вояга етган хитойлик ёшлардан.
Уларнинг бобо-бувилари оғир инқирозларни – 1950-йиллардаги очарчиликни ва 1960-йиллардаги "Маданий инқилоб"нинг шафқатсиз тозалашларини бошдан кечирган. Ота-оналари эса дунёга очилаётган, ўша қора кунлар соясидан эндигина чиқиб келаётган мамлакатда улғайган.
Чжаонинг тенгқурлари эса барқарорлик, фаровонлик ва анча яхши турмуш шароитида яшади.
Аммо Хитойда рақобат ҳам кучайди, сўнгги йилларда, айниқса, пандемия ортидан ёшлар мамлакат иқтисодиётидаги турғунликдан қаттиқ азият чекди.
Сурат манбаси, Getty Images
Ёшлар ўртасидаги ишсизлик даражаси бир неча йилдан бери 15 фоиздан юқори бўлиб келмоқда. Ҳукумат бу ҳолатни яширишга уринаётганига қарамай, бу тенденция уни ташвишга солмоқда.
Тобора кўпроқ ёшлар ўзларини толиққан ҳис қилиши, тинимсиз пойгадан маъно топа олмаётганликлари ва баъзи ҳолларда ота-оналарининг қаттиққўл меҳридан кўнгиллари оғришини айтмоқда.
Ҳатто баъзи давлат ОАВлари онлайн муҳокамаларни фарзандлик бурчи каби анъанавий тушунчаларга буришга ҳаракат қилиб, ёшларни ота-онасини кўпроқ тушунишга ундамоқда.
Аммо Винсент бунга ишонмайди: "Мен ота-онамнинг қийинчиликларини тушунишим мумкин, лекин менинг ҳам ўз тенгдошларимга хос руҳий жароҳатларим бор".
Хитой ёшлари орасида ота-оналик масаласини қайта кўриб чиқиш тўлқини кузатилаётган кўринади – бу мавзу дунёнинг исталган жойида бўлгани каби ҳассос масала.
Муҳокамалар доираси кенг: баъзилар ота-онасининг доимий назоратидан норози бўлса, бошқалар ўқишда аълочи бўлиш ёки фарзандлик бурчи ниқоби остидаги маслаҳатларга қулоқ солишдан чарчаган.
Бу норозилик шу қадар чуқурлашганки, "томоша қовоқ шўрва адабиёти" каби юқумли мемлар пайдо бўлишига илҳом берди. Бу ном бир дақиқалик видеодан олинган бўлиб, унда ўғил онаси берган бир коса қовоқ шўрвани хушмуомалалик билан рад этгани учун жаҳл қилганликда айбланади.
Oyim o‘zgarmasdi, shuning uchun faqat o‘z qarashimni o‘zgartirishim mumkin edi, ya'ni ularga ham xuddi hazildek munosabat qila boshladim.
Кўплаб ёшлар учун бу саҳна таниш ҳолатни акс эттиради: уларнинг истаклари "сени ўйлаб қиляпман" дейдиган ота-оналар томонидан эътиборсиз қолдирилади.
28 ёшли Чжао Сюаннинг Би-би-сига айтишича, ота-онаси "томоша қовоқ шўрва адабиёти"ни шу қадар кўп ишлатганки, у оилавий гуруҳ чати овозини ўчириб қўйган.
Илгари у ота-онасининг хатти-ҳаракатини тушунишга уриниб, дўстларига нолир эди. Ҳозир эса мемларга мурожаат қилади, чунки ана шундай ҳазиллар унга ёрдам беради.
"Психологга бордим, лекин вақт ўтиб йиғлаш билан муаммо ҳал бўлмаслигини тушундим, – дейди Чжао. – Ойим ўзгармасди, шунинг учун фақат ўз қарашимни ўзгартиришим мумкин эди, яъни уларга ҳам худди ҳазилдек муносабат қила бошладим".
Винсент учун эса "виртуал ота-оналар" беғубор даврларни ёдига солади.
Пан ва Чжаннинг яқинда супермаркетга боргани ҳақидаги видеосини эслаб, у шундай дейди: "Кичкиналигимда Баҳор байрами арафасида ота-онам билан бозорлик қилган кунларимни жуда соғинаман. Улар билан ҳеч қандай ижтимоий босимсиз суҳбатлашганимга анча бўлди".
Винсент "виртуал ота-она" контенти бунчалик оммалашгани унинг тижорий жиҳатдан ҳам муваффақиятли эканини англатишини тушунади.
"Биламан, бу влогерлар ҳозирда контентни оммавий ишлаб чиқараётган ва компаниялар билан шартнома имзолаган бўлиши мумкин", дейди у.
У виртуал фарзандларга тасалли ва маслаҳат бериш анча осон эканини инкор қилмайди, шундай бўлса-да, бу тенденциядан ўзига таскин топади.
"Назаримда, ҳеч йўқдан кўра оз бўлса ҳам меҳр яхшироқ".
