Россия уруш усуллари эскириб, иш бермай қолдими ё Украина кучайдими?

Россия ва Украина ўртасидаги жанглар янги босқичга ўтмоқда. Украинада турли хил дронлар ишлаб чиқариш ҳажми лойиҳа қувватига етди, уларнинг сифати ва зарба бериш имкониятлари тез ўсмоқда. Россия буни нафақат фронтда, балки орқа ҳудудларда ҳам ҳис қилмоқда.

Украина армиясида арзон, аммо самарали дронларнинг кўпайиши бир вақтнинг ўзида учта вазифани ҳал қилишга ёрдам беряпти:

Натижалар кўзга яққол ташланади: Украина дронлари Россия заводлари ва нефт омборларига ҳужум қилишни одатий ҳолга айлантирди, Россия армиясининг Украинадаги илгарилаши эса тўхтаб қолди.

Россия раҳбарияти ҳозирча йўналишни ўзгартиришга тайёрлигини кўрсатмаяпти, армия турли фронтларда ҳужум қилишга уринишда давом этмоқда.

Аммо савол туғилади: Россия армияси ҳозирги усуллар билан жангни давом эттира оладими?

Умумий вазият

2026 йил май ойи охирига келиб, Украинадаги уруш асосан турғун ҳолатда қолмоқда. Россия бир неча йўналишларда маҳаллий ҳужумларни амалга оширяпти, айниқса Донецк вилоятидаги Константиновка, Лиман ва Покровск атрофида, шунингдек Запорожедаги Гуляйпол йўналишида.

Россия армиясининг илгарилаш суръати ўтган йилга нисбатан кескин пасайди, йўқотишлар эса юқори даражада қолмоқда.

Шунга қарамай, Россия ҳарбий қўмондонлиги ўзинигча "муваффақиятлар" ҳақида ҳисобот беришда давом этмоқда.

16 май куни Россия Генштаби бошлиғи Валерий Герасимов "Запад" қўшинлар гуруҳини шахсан текширишдан сўнг: "20-армия Луганск халқ республикасини озод этишни якунлаб, Харков вилоятида кенг фронт бўйлаб ғарбга илгариламоқда", - деди

У, хусусан, Россия қўшинлари Оскол дарёси бўйидаги муҳим аҳамиятга эга Боровая қишлоғини эгаллаганини ва Славянскнинг шимолий-ғарбида жойлашган Лиман шаҳрининг 85% қисмини назоратга олганини айтди.

Кўпчилик, жумладан Россиянинг уруш тарафдори блогерлари, киноя билан: "Герасимов армиядан тезроқ илгарилаяпти", деб ёзмоқда.

"Купянск ва Купянск-Узловойдаги вазиятга ҳеч қандай реакция бўлмагани, шундай давом этса ҳам бўлади, деган фикрни берди. Яқин орада ҳисоботларда Харковни ҳам "олиб қўямиз", - деб ёзади "Военный осведомител" канали.

Аммо аслида Боровая ҳам, Россия Генштаби бошлиғи "озод қилинди" деб айтган Купянск ҳам Украина армияси назоратида қолмоқда. Лиманда эса Россия қўшинлари фақат шаҳар четидаги позицияларни эгаллай олган.

Охирги ҳафталарда мустақил тадқиқотчилар ҳам, Кремлга тўғридан-тўғри бўйсунмайдиган Россия ҳарбий манбалари ҳам фронт чизиғида сезиларли ўзгаришларни қайд этмаяпти.

Икки томон ҳам айрим йўналишларда озгина илгарилашга эришган, аммо умумий ҳисобда вазият Россиянинг манфаатига эмас, хариталарга кўра, уч ойдан бери у олганидан кўра кўпроқ йўқотмоқда.

"Килл-ҳудуд" кенгаймоқда

Россия армияси охирги икки йилда катта йўқотишларга қарамай ҳужум қилишда давом этди. Бу ҳолат унинг шахсий таркибни унча қадрламаслиги ҳақида тасаввур уйғотиши мумкин эди. Аслида эса бу тўлиқ шундай эмас.

Ҳозир Россия қўмондонлиги армиянинг асосий қисмини, 2022–2024 йиллардаги қонли жанглардан омон қолган профессионал ҳарбийлар ва мобилизация қилинганларни асрашга ҳаракат қилмоқда. Ҳар доим ва ҳар жойда эмас, лекин умумий ҳолда шундай йўл тутаяпти.

Ҳужумчи пиёда бўлинмаларини тўлдириш учун эса асосан тайёргарлиги паст одамлар, катта пул мукофотига қизиққан фуқаролар, маҳбуслар ва бошлиқларга ёқмаганлар йўналтириляпти. Бу бўлинмаларда биринчи жангдаёқ ҳалок бўлиш эҳтимоли жуда юқори.

Тажрибали ва қимматли ҳарбий мутахассисликка эга хизматчилар эса кўпинча "килл-ҳудуд"дан узоқроқ, нисбатан хавфсиз вазифаларга жойлаштирилади. Чунки очиқ майдонда туриш улар учун деярли муқаррар ўлим демакдир.

Булар, аввало, мураккаб техника билан ишлай оладиган офицерлар, сержантлар ва аскарлар: артиллериячилар, алоқачилар, механик-ҳайдовчилар, дрон операторлари, радиолокация станциялари ва ҳаво ҳимояси қурилмалари бошқарувчилари, радиоразведка ва радиоэлектрон кураш мутахассислари, муҳандислар, техниклар ва бошқалар.

Фронтдан узоқроқда штаблар, бошқарув пунктлари, таъминот хизматлари, дала госпиталлари, мобил ўт очиш гуруҳлари (МОГ) ва армия учун зарур бошқа таркибий қисмлар жойлашган.

Бироқ муаммо шундаки, Украинада янги дронлар кўпайиши билан "килл-ҳудуд" тез кенгаймоқда. Учувчисиз тизимлар Россия инфратузилмасига фронтдан 100 км ва ундан да олис ҳужум қила бошлади. Бундай юқори сифатли "биринчи шахсдан" видеолари билан ҳарбий объектлар ва техникага зарба бериш ўтган йиллари деярли йўқ эди.

Ҳатто Донецк–Мариупол трассаси ва Қримга "қуруқлик коридори" (Таганрогдан Бердянск ва Мелитопол орқали Жанкойга) ҳам ўта хавфли бўлиб қолди. Яқингача улар чуқур орқа ҳудудда деб ҳисобланарди.

Гувоҳлар айтишича, аввал Украина дрон операторлари узоқ масофада фақат йирик ва қиммат объектларни, масалан, радар ёки ўточар қурилмаларини изларди. Энди эса улар ҳамма нарсани, ҳатто кичик ва якка мақсадларни ҳам нишонга олмоқда.

"МОГлар билан вазият ҳозир ўтган йилга нисбатан анча оғир. Энди бу хавфли касб, чунки уларнинг ўзи ҳам мақсадга айланди. Яқин бир йил ичида фронтдан 100 км узоқда улар хавфсиз ишлай олмайди", - деб ёзади телеграм-канал Lobaev Z муаллифи.

Бошқа Россия ҳарбий манбалари ҳам вазиятни шундай баҳоламоқда.

"Ёзга бориб Украина янги дронлари логистика транспортларига зарбаларни кучайтиради. Фронтдан 150 км узоқликдаги асосий йўллар ҳам ҳужум остида қолади, - деб ёзади "Молот ведьм" канали. - Охирги икки ойда Покровск ва Кременск йўналишларида, шунингдек Валуйск атрофида кўрганларимиз - бу "Хорнет" ("Марсианин") дронларининг сунъий интеллект асосидаги йўналтириш тизими билан синовлари эди".

Украина армиясида қандай дронлар пайдо бўлди?

Украина армиясига яқинда қабул қилинган ва 100 км ва ундан узоққа ҳужум қила оладиган ўрта масофали дронларнинг Россия ҳарбийлари энг хавфли деб ҳисоблаган тўрт тури бор:

Бу дронлар тезкорлиги, шовқинсизлиги, радио тўсиқларга чидамлилиги, мақсадни таниб олиш ва автоматик йўналтириш қобилияти билан ажралиб туради. Улар FPV режимида ҳам, сунъий интеллект асосидаги автопилотда ҳам бошқарилиши мумкин.

Россия армиясида ҳам ўрта масофали зарба дронлари бор: "Ланцет", "Скалпел", "Молния", "Клин", "Куб" ва бошқалар. Айримлари яхши хусусиятларга эга, аммо Россия саноати Украина ва унинг иттифоқчилари каби катта ҳажмда ишлаб чиқара олмайди.

Бундан ташқари, Украинада дронлар ишини таъминлашда устунлик бор. "Старлинк"дан ташқари, фронт чизиғи бўйлаб бутун мобил алоқа тармоғи ишлаб турибди. Украина ҳимояланган радио каналлардан ва кўплаб дрон-ретрансляторлардан фойдаланади. Дрон операторлари тезкор равишда разведка маълумотларини олиб, таҳлил қилиб, орқа ҳудуддан туриб дронларни бошқариш имконига эга.

Россия ҳарбий манбалари шундай дейди: "Зарба дронларининг кўпайиши сифат жиҳатидан ҳам ўзгариш олиб келмоқда. Душман автоном навигация, автоматик йўналтириш ва ноқулай об-ҳаво шароитида (масалан, туманда) ишлаш имкониятларини ривожлантирмоқда", - деб ёзади "Филолог в засаде".

"Яқин ярим йил — бир йил ичида орқа ҳудудда (100 км) зарба дронларига қарши курашда катта инқироз бўлади. Деярли барча МОГлар ва ПВНлар (ҳаво кузатув постлари) "Ҳорнет"лар томонидан йўқ қилинади, бу аллақачон оммавий равишда содир бўлаяпти. Зарба дронларини йиқитиш учун ишлайдиган алтернативалар йўқ ва қачон пайдо бўлиши ҳам номаълум. Агар 2026 йил давомида чоралар кўрилмаса, логистика орқа ҳудудларимиз тўлиқ фалаж бўлиши мумкин", - деб ёзади "Молот ведм" канали.

Умидсизлик ва оптимизм

Россия армиясининг ҳозирги усуллари ўз кучини йўқотдими ва вазият унинг учун хавфли бўлиб қолдими?

Россияда Украинага қарши урушни қўллаб-қувватлаб келган блогерларнинг кўпчилигидаги тушкун кайфиятга қараганда, ҳа, шундай дейиш мумкин.

"Давлат ўзининг уқувсизлигини қаттиқ намоён қилмоқда, ҳатто жиноий даражадаги самарасизлик фонида ҳам. Менимча, ҳозир махсус ҳарбий операциянинг энг ёмон даври. 2022 йил кузида ҳам бу қадар ёмон эмасди. Нега дейсизми? Ўшанда ҳеч бўлмаса захиралар, қурол-аслаҳа, техника бор эди, Вагнер бор эди, жамиятнинг армияга нисбатан ишончи бор эди ва инқироз пайтида биз анъанавий равишда бирлашиб ҳаракат қилар эдик. Ҳатто давлатнинг ўзи ўшанда шошиб қолганди, - деб ёзади Dulce Lumen блогери ёпиқ телеграм чатда. - Энди вазият анча ёмон. Россия фронтда кескин бурилиш ясайдиган даражада янги мобилизацияни амалга ошира олмайди. Фақат одамлар бор, қурол, техника ва ўқ-дорилар йўқ".

Россия аудиториясининг бошқа бир қисми эса ҳали вазиятни тузатиш мумкин деб ҳисоблайди. Уларга кўра, Украина ва Ғарб ишлаб чиқарган технологияларга қарши воситаларни тез ва оммавий тарзда ишлаб чиқиш ва жорий этиш зарур. Аммо бунинг учун аввало Россиянинг ҳарбий-сиёсий раҳбарияти вазиятнинг жиддийлигини англаши керак.

Лекин Россия раҳбариятининг ўзини тутишига қараганда, у бундай хавотирли кайфиятни бўлишмаяпти ва кескин ўзгариш зарурлигини кўрмаяпти. Армия Украинага оммавий зарбалар беришда давом этмоқда, аскарлар шаҳар-қишлоқлар ва ўрмонзорларга ҳужум қилишда давом этмоқда, генераллар эса янги режалар тузмоқда.

Украина Ставкаси маълумотига кўра, Москва Чернигов-Киев йўналишида жангларни кенгайтириш учун бешта сценарий ишлаб чиққан. "Фронт чизиғи кенгаяди. Бош қўмондон Беларус томонидан хавфни қайд этди. Шимолда операция бўлиши мумкин. Биз бу маълумотни биламиз, Россия Генштаби ҳозир шимолдан ҳужум режаларини фаол тайёрлаяпти", - деди Украина Қуролли Кучлари бош қўмондони Александр Сирский "Милитарному" нашрига.

*Россия ҳукумати Иля Абишевни "хорижий агентлар" рўйхатига киритган. BBC бу қарорга мутлақ қарши ва судга шикоят қилади.