Россиядан пул ўтказмалари камайди: мигрантлар учун нима ўзгарди? Видео

2026 йилнинг биринчи чорагида Россиядан Ўзбекистонга пул юбориш ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 5 фоизга пасайди. Ўзбекистон Марказий банки шу ҳақда ахборот берар экан, буни рубл курсининг тушиши, патент қийматининг ошиши ва меҳнат миграцияси йўналишларининг ортиши билан изоҳлади.

Россияда меҳнат қилаётган ўзбекистонлик мигрант Рустам (исми ўзгартирилган) ҳам BBC билан суҳбатда сўнгги пайтларда муҳожирлар учун харажатлар ортганини айтди.

"Патентлар, ижара нархлари қимматлади. Харажатлар кўпайди, масалан, олдин "прописка"га қўйиш учун пул тўланмас эди, ҳозир бунинг учун 500 рубл тўлаш керак (муддатини ҳар узайтирганда ҳам шунча). Озиқ-овқат нархи ҳам ошди. Шу билан бирга, қиладиган ишимиз учун тўланадиган пул ҳам бироз кўпайди. Кун кўрса бўлади", дейди Москвадан 1300 км узоқдаги Элиста шаҳрида ишлаётган ўзбек мигранти.

Янги меҳнат бозорлари

Россиядан юбориладиган пул ўтказмаларининг камайиши ўзбекистонликлар учун миграция йўналишлари кенгаяётгани билан ҳам изоҳланади. Россияда 2016 йилгача ўртача 4 миллиондан ортиқ, ҳатто 6 миллионга яқин ўзбекистонлик меҳнат қилгани айтилади. 2024 йилга келиб, Ўзбекистон президенти матбуот котиби Шерзод Асадов "Севимли" телеканали журналистига берган интервюсида айтишича, Россиядаги ўзбекистонлик меҳнат мигрантлари сони 1 миллион нафарни ташкил этган.

Айнан шу йили Россия ИИВ Миграция масалалари бош бошқармаси бошлиғи Валентина Казакова Россияга 6,3 миллионга яқин мигрант борган бўлиб, уларнинг 23,3 фоизини Ўзбекистон фуқаролари ташкил қилишини (бу қарийб 1,5 миллионга тенг) айтганди.

Ўзбекистон миграцияни диверсификация қилиш сиёсатини олиб бормоқда, яъни меҳнат мигрантларини Россиядан бошқа ривожланган давлатларга (Европа, Жанубий Корея, Япония, Буюк Британия ва бошқалар) йўналтиришга, ихтисослашувни ўзгартиришга ҳамда иқтисодий хавфларни камайтиришга ҳаракат қилмоқда.

Ўзбекистонда ушбу сиёсатни амалга оширишда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Миграция агентлиги ва хусусий бандлик агентликлари масъулдир. Сўнгги ойларда Миграция агентлиги атрофида ўзбекистонликларни Жанубий Кореяга ишга жўнатиш билан боғлиқ коррупцион схема аниқланди ва ташкилот раҳбариятининг бунга алоқадор экани ҳақидаги маълумотлар кенг муҳокама қилинмоқда.

Яқинда эса Беларусга борган мигрантлар масаласи ҳам эътиборга тушди. Улар ойлик кам эканини айтиб ижтимоий тармоқда чиқиш қилгач, кўпчилик мазкур лойиҳага бош-қош бўлган Андижон ҳокими Шуҳрат Абдураҳмоновни танқид қила бошлади.

Юқорида сўз юритилган иккала кейс ҳам соҳада муаммолар ҳали кўплигини англатади, аммо ушбу муаммолар жамоатчилик томонидан тан олиниб, муҳокама қилина бошлагнининг ўзи ҳам эътиборга молик.

Рақамларга қарайдиган бўлсак, 2026 йилнинг биринчи чорагида Ўзбекистонга юборилган пулнинг энг кўпи ҳамон Россиядан келган (72,4 фоиз), аммо пул ўтказмаларининг умумий ҳажмида Қозоғистон (4,1 фоиз) Европа давлатлари (3,3 фоиз) ва Жанубий Корея (4,1 фоиз) улуши бироз кўпайган. Ушбу даврда Ўзбекистонга юборилган пулнинг умумий миқдори 3,8 млрд долларни ташкил этиши ҳисобга олинса, Россия ҳиссасига тахминан 2,75 млрд доллар, қолган мамлакатлар ҳиссасига эса қарийб 1,05 млрд доллар тўғри келади.

Биринчи чоракда хорижга 1,63 млн нафар Ўзбекистон фуқароси чиқиб кетган, шу даврда Россияда патент асосида 1,34 млн нафар Ўзбекистон фуқароси меҳнат қилган. Туркияда Ўзбекистон фуқаролари учун берилган расмий рухсатномалар сони деярли 70 мингтага етган бўлса, Жанубий Кореяда бўлиб турган Ўзбекистон фуқаролари сони 99,6 минг кишини ташкил қилган.

Кўринадики, миграция йўналишларини дверсификация қилган фақат Ўзбекистон эмас. Россия ҳам ўзидаги ишчи кучига бўлган эҳтиёжни марказий осиёликлардан ҳам арзонга ишлаши мумкин деб кўрилаётган шимолий кореялик, хитойлик, ҳиндистонлик, бангладешлик ва африкалик мигрантлар билан қоплашга уринмоқда.

Россиядаги аксилмигрант кайфият

Нега энди кўпчилик ўзбекистонликлар ўрганиб қолган Россия меҳнат бозоридан бошқа бозорлар топишга эҳтиёж пайдо бўлгани ҳам алоҳида мавзу. Мамлакатда йиллардирки аксилмигрант кайфият кучайиб бораётгани айтилади, буни айрим сиёсатчиларнинг оммавий чиқишларидан ҳам сезиш мумкин.

Масалан, Россия давлат Думаси депутатлари 8 июл куни ўтказилган йиғилишда ишчи мигрантлар учун қўшимча талаблар киритишни назарда тутувчи тузатишларни иккинчи ва учинчи ўқишда қабул қилди.

Янги қоидаларга кўра, вояга етган мигрант фарзандлари патент олиши ёки мамлакатдан чиқиб кетиши керак бўлади. Ўзгартиришлар ваколатли органлар мигрантларнинг даромад даражасини кузатиб боришини, мигрантлар эса ўзларини ва Россияда яшаётган оила аъзоларини таъминлай олиши шарт бўлишини ҳам ўз ичига олади. Уларнинг даромади ўша вилоят (ҳудуд) учун белгиланган энг кам яшаш қийматидан кам бўлмаслиги керак. Агар бу қоида бузилса, хорижликларнинг патенти ёки ишлаш учун рухсатномаси узайтирилмайди. Оқибатда улар қариндошлари билан бирга Россияни тарк этишига тўғри келади.

Янги ўзгартиришга кўра, мигрантларнинг болалари Россияда фақат ота-онасининг ишлаш рухсатномаси амал қилиш муддати давомидагина қола олади. Бунинг учун жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи олдиндан тўлаб қўйилиши керак. Мигрантларнинг фарзандлари 18 ёшга тўлганидан кейин мамлакатдан чиқиб кетиши ёки патент олиш учун ариза топшириши шарт бўлади.

Федерация Кенгашининг Халқаро ишлар бўйича қўмитаси йиғилишида эса Россия ички ишлар вазири ўринбосари ва давлат котиби Игор Зубов Россияга бораётган мигрантлар мобил телефон сотиб олишга мажбур бўлишини айтди.

"Бу ерга келадиган ҳар бир муҳожир, айниқса, ишлаш учун ёки узоқ муддатга келаётганлар рўйхатдан ўтиш вақтида телефон сотиб олиши шарт бўлади. Телефонда уларнинг электрон профили жойлашади. Биз ҳар бир муҳожирнинг қаерда эканини билиб турамиз. Улар бир аҳоли пунктидан бошқасига назоратсиз кўча олмайди ёки яшаш жойини ўзгартира олмайди. Бу тизимнинг асоси бўлади", деди у.

Қайд этиш жоиз, 2025 йил 1 сентябрдан бошлаб Москва вилоятида "Амина" мобил иловаси синовдан ўтказила бошланди. Россияга визасиз келган вояга етган барча муҳожирлар учун ундан фойдаланиш мажбурийдир.

Шунингдек, Россия Украинга бостириб кирганидан сўнг мигрантларни Қуролли кучларга жалб қилиш ҳолатлари кучайиб бормоқда. Ўз хоҳиши билан ёки билмаган ҳолда урушга жалб қилинган мигрантлар орасидан ўзбекистонликлар ҳам талайгина.

Ўзбекистонда ушбу шахсларнинг бир қанчасига суд ҳукми билан жазо тайинланган. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексида ҳам Ўзбекистон Республикаси фуқаросининг чет давлатларнинг ҳарбий хизматига, хавфсизлик, полиция, ҳарбий адлия органлари ёки шунга ўхшаш бошқа органларига хизматга киргани учун жавобгарлик белгиланган. Бироқ айрим ҳолларда баъзи мигрантлар алдов қурбони бўлиб қолмоқдалар.

"Кичик хато учун ҳам депортация қилишяпти. Иккита жарима бўлса ҳам депортация қилиб юборишади. кучли текширишлар бўляпти – ҳужжатингда камчилик бўлса, кетдинг", дейди Рустам.

Унинг айтишича, ҳужжатлар учун қилинадиган харажатлар йилдан-йилга ортиб бормоқда.

"Биринчи патент олинади, ундан кейин шартнома тузиш керак. Икки ой ичида шартнома тузилмаса, патент "куйиб" кетади. Шартнома тузилганидан кейин, йил охирида патентдан ташқари солиқ ҳам тўлаш керак бўлади. Солиқ тўланмаса, кейинги йил қайтиб келганда ё жаримага тортишади, ё депортация қилишади", дейди ўзбек мигрант.

Рустам олдинлари мажбурий шартнома, прописка учун ва патентга ҳужжат топшириш учун тўлов бўлмаганини, бу тўловлар янгидан жорий этилганини айтади.

"Патентга ҳужжат топшириш учун 10 минг рублдан ортиқ пул тўланади. Олдин бундай тўлов йўқ эди. Яъни ҳужжат топширганда пул тўланмасди, патент чиққанидан сўнг тўлов қилинарди. Энди эса патентга топшириш учун 10 минг рублдан ортиқ пул тўланади, патент чиққанидан сўнг ойма-ой 6 минг рублдан тўлаш керак. Бу ерда патент чун толов бироз арзонроқ. Марказроқда бу тўлов 8-10 минг рублни ташкил этади", дейди у.

Ўтган ойда (26 июн куни) Россия Президенти Владимир Путин имзолаган қонун билан илгари ундирилмаган янги давлат божлари жорий этилди. Масалан, энди яшаш гувоҳномасини алмаштириш учун 6 минг рубл, вақтинчалик яшаш рухсатномасининг дубликатини бериш учун эса 5 минг рубл миқдорида бож тўланади. Бир неча маротаба чегарани кесиб ўтиш визасини расмийлаштириш божи 1 920 рублдан 6 минг рублгача, Россияга кириш таклифномасини расмийлаштириш божи 960 рублдан 8 минг рублгача, яшаш гувоҳномасини олиш божи эса 6 минг рублдан 30 минг рублгача оширилади.