БМТнинг тергов комиссияси Исроил Ғазода болаларни атайлаб нишонга олиб геноцид содир этаётганини айтди. Нималар маълум?

БМТнинг тергов комиссияси Исроил Фаластин болаларини атайлаб нишонга олганини ва бу Ғазо бўлгасида геноцид, инсониятга қарши жиноятлар ва уруш жиноятларига, шунингдек босиб олинган Ғарбий Соҳилда ҳам уруш жиноятларига олиб келганини билдирди.

Янги ҳисоботда Исроил ҳокимиятлари ва хавфсизлик кучлари «юз минглаб фаластинлик болаларга ўлим ва оғир жисмоний ҳамда руҳий зарар етказувчи ҳаракатларни атайлаб амалга оширгани», шунингдек ўтган октябрдаги Ғазодаги оташкесим келишувидан кейин ҳам қотилликлар давом этгани таъкидланган.

Комиссиянинг айтишича, ушбу ҳаракатлар «болаларни нишонга олиш орқали Ғазодаги фаластинликларнинг келажагини йўқ қилишга қаратилган атайлаб ишлаб чиқилган стратегиянинг бир қисми» эканини хулоса қилиш учун етарли асослар мавжуд.

Исроил Ташқи ишлар вазирлиги комиссия ҳисоботини «бутунлай рад этишини» билдириб, уни «туҳматга асосланган сохта ҳужжат» ва «аввалгилари каби даҳшатли пропаганда материали» деб атади.

Исроил армияси 2023-йил 7-октябрда Ҳамас бошчилигидаги жанубий Исроилга қилинган мисли кўрилмаган ҳужумга жавобан Ғазода ҳарбий кампания бошлаган эди. Ушбу ҳужумда тахминан 1200 киши ҳалок бўлган ва 251 киши гаровга олинган эди.

Шундан буён Ғазода Исроил ҳужумлари оқибатида камида 73035 киши ҳалок бўлган, жумладан 21280 нафардан ортиқ болалар ҳам бор, деб маълум қилди Ҳамас назоратидаги Соғлиқни сақлаш вазирлиги. БМТ ушбу рақамларни ишончли деб ҳисоблайди.

Босиб олинган Фаластин ҳудудлари ва Исроил бўйича Мустақил халқаро тергов комиссияси БМТ Инсон ҳуқуқлари кенгаши томонидан 2021-йилда халқаро гуманитар ҳуқуқ ва инсон ҳуқуқлари қонунчилиги бузилгани ҳақидаги даъволарни текшириш учун ташкил этилган.

Унинг уч нафардан иборат экспертлар ҳайъати расман БМТ номидан гапирмайди.

Ўтган йил сентябр ойида комиссия Исроилни Ғазодаги фаластинликларга қарши геноцид содир этишда айблаган эди. Ҳисоботда 1948-йилги Геноцид конвенциясида белгиланган бешта геноцид ҳаракатидан тўрттаси Исроил ҳокимиятлари ва хавфсизлик кучлари томонидан амалга оширилганини хулоса қилиш учун етарли асослар мавжудлиги айтилган. Исроил эса ушбу ҳисоботни кескин рад этиб, уни бузиб кўрсатилган ва ёлғон деб атаган.

Комиссия аввалроқ Ҳамас ва бошқа фаластинлик қуролли гуруҳлар 2023-йил 7-октябрда уруш жиноятлари ва халқаро ҳуқуқнинг бошқа оғир бузилишларини содир этгани, шунингдек Исроил хавфсизлик кучлари Ғазода инсониятга қарши жиноятлар ва уруш жиноятларини содир этгани ҳақида хулоса қилган эди.

Ўтган октябрда Исроил ва Ҳамас АҚШ президенти Доналд Трампнинг урушни тугатиш режаси доирасида оташкесимга келишиб олган эди.

Шундан бери ҳар икки томон бир-бирини бир неча бор сулҳ шартларини бузишда айблаб келмоқда. Ғазо Соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотларига кўра, 1020 нафардан ортиқ фаластинлик ҳалок бўлган, улар орасида 265 нафар бола бор. Исроил армияси эса тўрт нафар аскар ҳам ҳалок бўлганини айтмоқда.

Сешанба куни комиссия ҳисобот билан бирга эълон қилинган баёнотда Ғазода Исроил ҳарбий амалиётларининг «кескин кўлами ва тизимли хусусияти» давом этганини, бу эса фаластинлик болаларнинг «мисли кўрилмаган ўлимлари, жароҳатлари ва руҳий жароҳатларига» олиб келганини билдирди.

«Ҳатто 2025 йил октябридаги оташкесим келишувидан кейин ҳам болалар ҳалок бўлишда ва оғир жароҳат олишда давом этмоқда. Исроил томонидан оташкесим режими ва халқаро ҳуқуқ доирасида фаластинлик болаларни ҳимоя қилиш мажбуриятига нисбатан бепарволик сақланиб қолмоқда», деди комиссия раиси бўлган ҳиндистонлик ҳуқуқшунос Шринивасан Муралидхар.

«Фаластинлик болаларнинг ҳимоя қилиниши, уларга ғамхўрлик қилиш ва уларнинг тирик қолиши фаластин халқининг ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқидан ажралмасдир», деди у. «Болаларни нишонга олиш орқали Исроил фаластин халқининг мавжуд бўлиш ва ўз келажагини белгилаш қобилиятига ҳужум қилмоқда».

Комиссиянинг янги ҳисоботида айтилишича, Исроил Ғазодаги фаластинлик болаларни юқори аниқликдаги қуроллар, жумладан квадрокоптер дронлар ва снайперлар ёрдамида ҳаётий муҳим аъзоларига ўқ узиш орқали, шунингдек турар жой бинолари, мактаблар ва болалар тўпланган қочқинлар жамлоқларига кучли таъсир кўрсатувчи қуроллар билан зарба бериш орқали бевосита нишонга олган.

Ҳисоботга кўра, Исроил Ғарбий Соҳилда фаластинлик болаларни Исроил аскарлари ва келгиндилар томонидан нишонга олинишдан ҳимоя қила олмагани учун ҳам ҳуқуқий жавобгар ҳисобланади.

Ҳисоботда, шунингдек, Ғазо ва Ғарбий Соҳилдаги болалар, айниқса ўсмир ўғил болалар, «Исроил қамоқхоналари ва ҳибс муассасаларида ҳибсга олингани, қийноққа солингани ва ёмон муомалага дучор қилингани», шунингдек «кўпинча ҳибсга олиш вақтида ёки ҳибсда сақлаш жараёнида фаластинлик болаларга қарши жинсий ва гендер асосидаги зўравонлик ҳолатлари» ҳужжатлаштирилгани айтилган.

Ҳисоботга кўра, Исроилнинг Ғазодаги неонатал ва педиатрия шифохоналарига қилган ҳужумлари «болаларнинг ҳаётни сақлаб қолувчи тиббий ёрдамдан фойдаланиш имкониятини тизимли равишда йўқ қилган ва уларнинг ҳимоя қилинувчи гуруҳ сифатида омон қолишини издан чиқарган».

Ҳисобот Исроилни очликдан уруш усули сифатида фойдаланишда ҳам айблайди, ҳамда Ғазога гуманитар ёрдам киритилишига қўйилган чекловлар «Ғазодаги болалар орасида ўткир ва сурункали тўйиб овқатланмаслик келтириб чиқаргани ва уларнинг тирик қолиши учун зарур бўлган асосий шарт-шароитларни йўқ қилгани» ҳақида огоҳлантиради.

Шунингдек, ҳисоботга кўра, мактабларга қилинган ҳужумлар, оммавий кўчиришлар ва мажбурий ёпилишлар орқали Исроил ҳокимиятлари «болаларнинг таълим олиш имкониятини тизимли равишда бузган ва шу билан фаластин жамиятининг интеллектуал ҳамда ижтимоий пойдеворларини издан чиқарган».

Исроил Ташқи ишлар вазирлиги ҳисоботни қоралаб, комиссия "аслида ҳақиқатни излашдан кўра Исроилни ажратиб кўрсатиш ва обрўсига путур етказишдан иборат бўлган тубдан нуқсонли механизм" эканлигини айтди.

«Ҳисобот Ҳамас томонидан шафқатсизларча ўлдирилган, ўғирланган ва нишонга олинган исроиллик болаларни бутунлай инкор қилади, шу билан бирга Ҳамаснинг фаластинлик болалардан тирик қалқон ва уруш қуроли сифатида фойдаланишини эътиборсиз қолдиради», дейилади баёнотда. Шунингдек, унда комиссия «ўз даъволарини тасдиқлаш учун ишончли текширув механизмига эга эмаслиги»да айбланади.

Исроил раҳбарлари геноцид ҳақидаги айбловларни доимий равишда рад этиб келмоқда ва уларнинг айтишича, Ғазодаги ҳарбий амалиётлар ўзини ҳимоя қилиш, Ҳамас ва бошқа фаластинлик қуролли гуруҳларни мағлуб этиш ҳамда исроиллик гаровдагиларни озод қилиш мақсадида амалга оширилган.

Улар, шунингдек, Исроил кучлари халқаро қонунга мувофиқ ҳаракат қилгани ва тинч аҳолига етказиладиган зарарни камайтириш учун барча мумкин бўлган чораларни кўрганини таъкидлаб келмоқда.

Ҳозирда Халқаро суд Жанубий Африка томонидан киритилган ва Исроил кучларини геноцидда айбловчи ишни кўриб чиқмоқда, аммо якуний хулосага келиш учун йиллар кетиши мумкин. Исроил эса ушбу ишни «бутунлай асоссиз» ва «бир томонлама ҳамда ёлғон даъволарга асосланган» деб атаган.