ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኵሉ ሰብ ኣብ ገለ እዋን ህይወቱ ምስ ጥዕና ኣእምሮ ክቃለስ ባህርያዊ እዩ። ንጥዕና ኣካላትካ ንምምዛንን ጥዕናኻ ንምሕላውን ክትወስዶም እትኽእል ንኣሽቱ ስጕምትታት ግን ኣለዉ።


ንኣእምሮኣዊ ጥዕናኹም ዝሕግዙ ኣርባዕተ መንገድታት

ቈርበትና ዓቢ ክፋል ኣካልና እዩ፤ ከምኡ ኰይኑ’ውን ግን ብዙሕ ሚስጥራት ዝሓዘ እዩ።

ብዛዕባ ቈርበትና ዘደንጽዉ 10 ሓቅታት

ወዲ 35 ዓመት ኣሚት ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ለንደን ናብ ዝርከብ እንዳ ቡን ምስከደ "ኩሉ ሰብ ኣተኲሩ ይጥምተኒ ነይሩ፤ ዳርጋ መንፈስ ዝረኣዩ'ዩ ዘምስል" ክብል ንዘጋጠሞ ገሊጹ።

'ብሰንኪ ገጸይ ኣብ ካፌ ኣገልግሎት ተኸሊኣ'

ኣየርቢኤንቢ ኣብ ዓለም ካብቶም ዝለዓለ ብዝሒ ተጠቀምቲ፣ ዓማውልን ኣባላትን ዘለዉዎም መተግበሪታት ሓደ እዩ።ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ዓለም መዕረፍ ኣጋይሽን ትራንስፖርትን ዝኣመሰሉ ንመገሻ ኣዝዮም ወሰንቲ ዝዀኑ ኣገልግሎታት ዝህብ ኰይኑ፡ በዚ ድማ ኣብ ዓለም ብሰፊሑ ይፍለጥ።

ናይ ብሕቲ ከሸንትን ኣገልግሎት ድርዞን ዘቕርብ መተግበሪ

ከምቲ ብዙሓት ዝኣምንዎ፡ ዝሑል ኵነታት ኣየር ብቐጥታ ሰዓል ኣየስዕብን። ከምኡ እንተዀይኑ ደኣ’ሞ፡ ዝሑል ኵነታት ኣየር ኣብ ዝህልወሉ እዋን ስለምንታይ ሰዓል ዝሓዞም ሰባት ብተደጋጋሚ የጋጥመና? 

'ሰዓል' ብሓቂ ብቑርን ዛሕልን ዝመፅእ ድዩ? ክዳን ምርጓድ'ከ ካብ'ቲ ሕማም ይከላኸል'ዶ?

ኣብ ህይወቱ ቅሩብ ጽቡቕ ነገር ከጋጥሞ ዘይምነ ሰብ የለን። ብሓቂ ግን ሓጐስ ምእላሽ ጥራይ ሰባት ሓዘንተኛታት፡ ስሱዓትን ብሕታዊ ፍጡራት ክገብሮም ተኽእሎ ኣሎ ድዩ?

ሓጐስ ኣጥቢቘም ናብ ዝልምንዋ ኣይትኸይድን - መጽናዕቲ

ኣብ ዓመት በዓላት - ብፍላይ ኣብ'ዚ ከምዚ ሎማዓንቲ ዝተኸብረ በዓል ፋሲካ ዓይነት ዓበይቲ በዓላት - ብተለምዶ ናይ 'ሓበሻ'ን 'ፈረንጅን' ብዝብል ደርሆን እንቋቑሖን ብዝተፈላለየ ዋጋታት ናብ ዕደጋ ክቐርቡ ይረአ።

ደርሆ ሓበሻ ካብ ደርሆ ፈረንጂ ብሓቂ ዝበለፀ ድዩ?

'ጽላል ዝብኢ' እናበልና ንጻወተሉ ነይርና፡ ዕውትቲ ኣውፋሪት ቅንጥሻራ

ሞባይል እናተጠቐምኩም ምምጋብ ኣብ ጥዕናኹም ጉድኣት ከም ዘለዎ ትፈልጡዶ?

ተረሓሒቖም ዘይተፈላለዩ ሰብ ቃል-ኪዳን

ኦቲዝም: ሕማም ዘይኰነስ ሓደ ሰብ ሒዝዎ ዝውለድን ንምሉእ ዕድመ ዝጸንሕን ኵነታት እዩ። ሕክምናዊ መጸውዒኡ ‘ኦቲዝም ስፔክትረም ዲስኦርደር’ ወይ ኤኤስዲ ይበሃል፤ ገለ ሰባት ግን ኣብ ክንዲ ኤኤስዲ፡ 'ኣቲዝም ስፔክትረም ኮንዲሽን' ወይ ኤኤስሲ ዝብል መጸውዒ ይመርጹ።


ኦቲዝም፡ እንታይ እዩ? ብኸመይከ ንርድኦ?

ዝርገሐ ዘይቅኑዕ ይኹን ቅኑዕ ሓበሬታ ኣመልኪቱ ዝተገብረ መጽናዕቲ፡ ካብ ሓቂ ንላዕሊ ሓሶት ብቕልጡፍ ከም ዝዝርጋሕ የመልክት። ሓቀኛ ዛንታ ናብ 1500 ሰባት ንክበጽሕ ካብ ሓሶት ዛንታ ንላዕሊ ብማእከላይ ገምጋም ሽዱሽተ ዕጽፊ ግዜ ይወስደሉ። ዝዀነ ሓደ ናይ ሓሶት ዛንታ ካብቲ ሓቂ ንላዕሊ ዳግማይ ናይ ምክፋል ተኽእሎኡ ብ70 ሚእታዊት ዝለዓለ እዩ። 

ደቂ ሰባት ስለምንታይ ስኑዕ ሓበሬታ ይፈትዉ?

ብዛዕባ ኣእምሮና ናይ መወዳእታ ‘ውሽጣዊ ፍልጠት’ ከምዘለና ንሓስብ ዝኸውን። ሳይንስ ግን ከምዝተጋገና ይነግረና።

ብዛዕባ ኣእምሮና 10 ዘደንጽዉ ሓቅታት

ኣርቨ ህጃልማር ሆልመን ዝተበሃለ ኖርወጃዊ ኣብ ልዕሊ ቻትጂፒቲ ዘገርም ጥርዓን ኣቕሪቡ ኣሎ። እቲ ኖርወጃዊ ነዚ ክገብር ዝደረኾ፡ ቻትጂፒቲ ክልተ ደቁ ከምዝቐተለን ን21 ዓመታት ከምዝተኣስረ ዘመልክት ጌጋ ሓበሬታ ብምሃቡ እዩ።


'ደቀይ ብምቕታል የጸልመኒ ኣሎ' - ኣብ ልዕሊ ቻትጂፒቲ ክሲ ዝመስረተ ኣቦ

ኣልኮላዊ መስተ፡ ካብ ሕማም ርእሲ ዝሓልፍ ኣሉታዊ ሳዕቤን ኣለዎ።

ኣልኮላዊ መስተ ንዕድመና ብኸመይ ይጸልዎ?

ሕያዎት ሰባት ሕጉሳት ድዮም? ሕያዎት ዝነብሩለን ሃገራት ዓለም ኣየኖት እየን፤ ኢትዮጵያን ኤርትራንከ?

ኣብ ቀረባ ግዜ በብእዋኑ ወይ እናኣረሓሓቕና እንገብሮ ጾም ዝህቦ ረብሓ ኣዝዩ እናገነነ ይመጸእ ኣሎ። ክብደት ሰብነት ንምጕዳል ስለ ዝሕግዝን ጥዕናዊ ረብሓታት ስለ ዝህብን ድማ ብዙሓት ሰባት ከዘውትሩዎ ይረኣዩ ኣለዉ።

ሕማም ሽኮር ዘለዎም ሰባት ክጾሙ ይምከር'ዶ?


ምግቢ ዝተመገብናሎም ሸሓነታት ንምፅራይ ንጥቀመሎም። እንተኾነ እዚ ኣብ ክሽነኹም ትጥቀምሉ ስፖንጅ (ሰፍነግ)፡ ብራሕስን ርፍራፍ ምግቢን ዝተመልአ እዩ። እዚ ድማ ባክቴርያታት ንክራብሑ ጥጡሕ ባይታ እዩ። ኣብ ክንዲ ስፖንጅ ብሩሽ ዶ ክንጥቀም ኣለና?


ኣብ ክሽነኹም እትጥቀምሉ ስፖንጅ መዓስ ክትድርብይዎ ኣለኩም?

ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣብ ትምህርቲ ሕሳብ ከም ዝተረፈ [ከም ዝደገመ] ይዕለለል እዩ፡ እዚ ግን ሓቂ ድዩ?

ኣልበርት ኣንስታይን፡ ኣብ ትምህርቲ 'ሕሳብ ተሪፉ' ዝበሃል ሓቂ ድዩ?

ብርግጽ ተስፋ ምግባር ወይ እወታዊ ኣተሓሳስባ ምሓዝ ረብሓታት ኣለዎ። ይኹን’ምበር መርዛም እወታውነት ንዅሉ ከቢድ ስምዒታት ብምንጻግ ሰባት መብዛሕትኡ ግዜ ናይ ሓሶት ሓጎስን እወታውነት ክህልዎም ዝድግፍ ኣተሓሳስባ እዩ።

'መርዛም እወታውነት' እንታይ እዩ? ብኸመይ'ከ ይጸልወና?

ስሩዕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ፤ ጸቕጢ ከጕድል፡ ስምዒትካ ከማሓይሽ፡ ካብ ቃዝኖት ክከላኸለልካን ካብ ሻቕሎት ከናግፈካን ይኽእል እዩ። 

ጽቡቕ ክስምዓካ ዝገብሩ ሓሙሽተ ምንቅስቓስ ኣካላት

ኣስትሪሎጂ ኣብ ዑደት ከዋኽብትን ምድርን ተበጊሱ ኣብ ህይወት ደቂ ሰባት እንታይ ከጋጥም ይኽእል ዝትምቢ ጥንታዊ ባህሊ'ዩ።

ሳይንስ ግን ነዚ ግምታት እዚ ይነጽጎ።

እንተዀነ ዝተወልድናሉ ወርሒ ኣብ ባህሪና ጽልዋ ዝፈጥር እንተዀይኑ ንምጽራይ ሓያለ ሳይንሳዊ ምርመራት ተኻይዶም'ዮም።

ዝተወለድናሉ ወርሒ ንባህሪና ክጸልዎ 'ዶ ይኽእል?

ብዘመናዊ ቋንቋ፡ እንምስርቶም ዝምድናታት ወይ ምትእስሳራት ቅዲ ኣለዎም። እዚኦም፡ ኣብ መጀመርታ ዝምድናታትን ምስ ባጻሕናን ዝምዕብሉን ዝቕረጹን ኰይኖም፡ ሰባት ንስምዒታዊ ቅርበትን ፍቕርን ብኸመይ ንቕበሎን ንርድኦን ዝውስኑ ይዀኑ።


ኣብ ፍቕራዊ ህይወትኩም፡ ትጭነቑ፣ ትስንብዱ ዶ ወይስ ቅሱናት ኢኹም? 

ከም ዝንባለ ፍጽምና፡ ሕሉፍ ምዝባዕ ኣመጋግባ ወይ ዝተዛብዐ ኣመጋግባ ዝኣመሰሉ ረቛሒታት ከምኡ’ውን ንገዛእ ርእስና ዘለና ድኹም ኣረኣእያ ተደሚሮም፡ ናብ ኣድላዪ ዘይኰነ ቅዲ ኣመጋግባ ክመርሑና ከምዝኽእሉ መጽናዕትታት የመልክቱ።  

ኣነባብራ