እዚ ውሑድ ዳታ ብምጥቃም፡ ጽሑፍ ጥራይ እተንብቡሉ መርበብ ሓበሬታ ቢቢሲ ትግርኛ እዩ። ምሉእ ኣሳእልን ቪድዮታትን ንምርኣይ ድማ ቀንዲ መርበብ ሓበሬታና ተጠቐሙ።
ሰብ መዚ ካልአይቲ ዓባይ ከተማ ዩክሬይን ዝኾነት ክሃርኪቭ መካይን ሩስያ ንመከላኸሊ ሓጹር ጥሒሰን ከም ዝኣተዋ ተዛሪቦም። ሓይልታት ሩሲያ ንቑልፊ ከተማ ካርኪቭ ድሕሪ ምእታዎም ኣብ ዋና ጎደናታት እታ ከተማ ውግኣት ይካየዱ ከም ዘለው ጸብጻባት ሓቢሮም። ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያታት ዝዝርግሑ ዘለው ቪድዮታት ድማ ሰራዊት ሩሲያ ናብታ ከተማ ከም ዝኣተወ የርእዩ።
ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝተዘርግሓ ቪድዮታት ከምዘርእዮ፡ ታንክታት ሩስያ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል እታ ከተማ ኪየቭ ይኣትዋ ኣለዋ።
ቅድሚ ገለ ሰዓታት፡ ምኒስትሪ ምክልኻል ዩክሬን፡ ሓይልታት ሩስያ ኣብ ገለ መንበሪ ከባቢታት ኣትዮም ከምዘለው ገሊጹ ነይሩ።
እቲ ዝዝርጋሕ ዘሎ ቪድዮታት ኣብቲ ከባቢ ብዝነብሩ ሰባት ዝተቐርጸ እዩ። ቢቢሲ እቶም ቪድዮታት ካብ ከተማ ኪየቭ ዝተሳእሉ ምዃኖም ኣረጋጊጹ’ሎ።
ኣማኻሪ ውሽጣዊ ጕዳያት ዩክሬን ኣንቶን ሃራሽቸንኮ፡ “ሎሚ እታ ዝጸንከረት መዓልቲ እያ፣ ሩስያ ታንክታት ኣሰንያ፡ ብሸነኻት ሰሜናዊ ምዕራብን ሰሜናዊ ምብራቕን ደፊኣ ኪየቭ ንምቍጽጻር ትፍትን ኣላ፡” ክብል ኣጠንቂቝ’ሎ።
ምንጪታት ጸረ-ስለያ ዩክሬን፡ ‘ዩክሬንስካ ፕራቭዳ’ ንዝተባህለ መርበብ ሓበሬታ፡ ንውጥናት ሩስያ ዝምልከት ዝሃብዎ ዝርዝር ሓበሬታ፡ መጥቃዕቲ ሩስያ ንኪየቭ ብምቍጽጻር ንመላእ እታ ሃገር ኣብ ትሕቲኣ ንምእታው ምዃኑ ዝገልጽ እዩ።
ምኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ንመንግስቲ ዩክረይን ክዓልዎ ከምዝኾነ ‘ዘእምን መርትዖ’ ከምዝረኸበ ገሊጹ።
ብሊንከን ምስ ማዕኸን ዜና ‘ኤቢሲ’ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ ንርእሰ ከተማ ዩክረይን ኪይቭ ሓዊስካ ንካልኦት ከተማታት እታ ሃገር ናይ ምጥቃዕ ውጥን መንግስቲ ሩስያ ከምዝኾነ ሓቢሩ።
ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ኣባል ኔቶ መጥቃዕቲ ምፍጻም ማለት ኣብ ልዕሊ ኩለን እተን ኣባላት ዝተፈጸመ ከምዝኾነ እቲ ሚኒስተር ተዛሪቡ።
“እቲ ፕረዚደንት ግዝኣታዊ ሓድነት ኔቶ ክንከላኸል ኢና ዝብል ንጹር መልእኽቲ ኣሕሊፉ’ዩ። እዚ ኣንጻር ፕረዚደንት ፑቲን ካብ ዝተውሃቡ እቲ ዝሓየለ መልእኽቲ’ዩ ዝመስለኒ” ኢሉ።
እቲ ኩነታት ብዝኸፍኣ መልክዑ እንተቐጺሉ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ፕረዚደንት ፑቲን እገዳታት ክተንብር ከምእትኽእል’ውን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ብሊንከን ኣንፊቱ።
ኣባላት ሓይሊ ኣየር ሩስያ ካብ ርእሰ ከተማ ኪዪቭ 30 ኪሜ ርሕቐት ከም ዝርከቡ ተገሊጹ።
እቶም ሓይልታት ካብ ሰዓታት ቅድሚ ቀትሪ ኣትሒዞም ንወተሃደራዊ መደበር ኣንቶኖቭ ዩክረይን ቀቖጻጺሮምዎ እዮም ጸኒሖም።
ብኻልእ ወገን ሃገራዊ ሓለዋ ዩክረይን መልሰ መጥቃዕቲ ምጅማሩ ሓቢሩ።
ሓሙስ ንግሆ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ብምድሪ፣ ብኣየርን ብባሕርን መጥቃዕቲ ዝጀመረት ሩስያ ከቢድ ኩነኔ ይገጥማ እኳ እንተሎ፡ ነቲ ወፍሪ ቀጺላቶ ኣላ።
ሰራዊት ሩስያ መጥቃዕቲ ብዝተፈላለየ ሸነኻት ክውልዕ እንከሎ ሜካናይዝድ ኣሃዱ ቅልጡፍ ገስጋስ ይገብር ኣሎ። በዚ ከኣ ብሰሜን ካብ ዶብ ቤላሩስ ብደቡብ ካብ ሸነኽ ክረምያ ናብ ዩክረይን ኣምሪሑ ኣሎ።
ሩስያ ቀጺላ እንታይ ክትገብር ከምእትኽእል ንጹር ከምዘይኮነ ኣብ ኪዪቭ ዝርከብ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ፖል ኣዳምስ ይነግር።
ምናልባት ነቲ መደበር ሓይሊ ኣየር ዝተቖጻጸሩ ሓይልታት ኣብ ዘለውዎ ኮይኖም ነቲ ሜካናይዝድ ኣሃዱ ክጽበይዎ ከምዝኽእሉ ይግምት።
ወይ’ውን ኣብ ልዕሊ ኪዪቭ መጥቃዕቲ ንምፍናው ነቲ መደበር ሓይሊ ኣየር ክጥቀሙሉ ከምዝኽእሉ ገሊጹ።
ሓይልታት ሩስያ ገዚፍ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ምጅማሮም ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ካብቲ ከባቢ ዝወጽእ ዘሎ ስእልታት ነዚ ይመስል።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሃገሩ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ፈንያ እኳ እንተላ ወትሩ ንዘተ ቅርብቲ ምዃና ተዛሪቡ።
ንሱ ኣብ ሓደ ሃገራዊ ማእከን ዜና ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ “ኣብ ምዕራብ ዝርከቡ ብጾትና ግና ንዓለምለኻዊ ሕጊ ኣየኽብሩን እዮም፤ ከፍርስዎን ኣብ ‘ስርዓት ዝተመስረተ መምርሒ’ ዝብልዎ ከተግብሩን እዮም ዝጽዕሩ” ኢሉ።
“ምስ ኣሜሪካውያንን ካልኦት ኣባላት ኔቶን ዝኾኑ ብጾትና ጽዑቕን ዓሚቝን ዝርርባት ኣካዪድና ኢና።
“ሕጂ’ውን ናብ ዓለምለኻዊ ሕግን ዓለምለኻዊ ግዴታታትን ንምምላስ ተስፋ ከምዘሎ ንኣምን” ኢሉ።
ወሲኹ'ውን “ናብ ፍትሕን ናብ መትከላት ሕቡራት ሃገራትን ዝመልሰና ድርድር ንምግባር” ሩስያ ወትሩ ድልውቲ ምዃና ተዛሪቡ።
ኣብ ከባቢ ኪዪቭ ንዝርከብ መዓርፎ ነፈርቲ ሆስቶመል ንምቁጽጻር ኣብ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ሓንቲ ወተሃደራዊት ሄሊኮፕተር ሩስያ ከምዝወደቐት ዘርእይ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝተዘርግሐ ቪድዮ ቅኑዕ ምዃኑ ቢቢሲ ኣረጋጊጹ።
ምንጪ እቲ ቪድዮ ግና ምርግጋጽ ኣይተኽኣለን።
ላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊት ዩክረይን ሌተናንት ጀነራል ቫለሪ ዛሉዛኒ፡ ሰራዊት ዩክረይን ኣንጻር እቶም ኣብ ዞባ ኪዪቭ ንዝርከብ መዓርፎ ነፈርቲ ንምቁጽጻር ዝዋግኡ ዘለው ሓይልታት ሩስያ ይገጥም ከምዘሎ ምርግጋጹ ሮይተርስ ሓቢሩ።
ሆስቶመል ኣብ ዩክረይና ዋና ኣገዳሲ ንዓለምለኻዊ ጽዕነት ዘገልግል መዓርፎ ነፈርትን ቀንዲ መደበር ሓይሊ ኣየርን እዩ።
ኣብ ዓለም ዝዓበየት ናይ ጽዕነት ነፋሪት (ዘ ምሪያ) መደበር’ውን እዩ።
ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኤስቶንያ ካጃ ካላስ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ርእይቶ ብዝከኣለና ኩሉ ብፖለቲካ ኾነ ኣጽዋር ብምልኣኽ ንዩክረይን ክንድግፍ ኢና ኢላ።
እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ወሲኻ “እዚ ወራር ንኸይሰፍሕ ብደረጃ ኣውሮጳዊ ሕብረትን ኔቶን ዝግበር ኩሉ ክንገብር ኣሎና” ኢላ።
ምስ ሩስያ እትዳወብ ኤስቶንያ ኣባል ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ (ኔቶ) እያ።
ዋና ጸሓፊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ የንስ ስቶለተንበርግ ኣቐድም ኣቢሉ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ “ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ኣባል ሃገር ዝግበር መጥቃዕቲ ኣብ ኩለን ኣባላት ከምእተገብረ መጥቃዕቲ እዩ ዝውሰድ” ኢሉ ነይሩ።
እዚ መግለጺ ናይ ኤስቶንያ ዝስማዕ ዘሎ፡ ቤላሩስ ኣብ ጎድኒ ሩስያ ብምዃን ወተሃደራታ ናብ ዩክረይን ከምዝለኣኸት ዝገልጽ ሓበሬታታት ድሕሪ ምውጽኡ እዩ።
ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝወልዐቶ ኲናት ናብ ካልኦት ሃገራት ኣውሮጳ ክሰፍሕ ይኽእል እዩ ዝብል ስግኣት ኣሎ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ፕረዚደንት ሊቱወንያ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ኣዊጁ ኣሎ።
ምስ ሩስያ እትዳወብ ኣባል ኔቶ ዝኾነት ሊቱወንያ፡ ሩስያን ቤላሩስን ወተሃደራት ብብዝሒ የንቀሳቕሳ ብምህላወን ዶብታ ንምሕላው ሰራዊታ ኣድላዪ ዘበለ ከምዝገብር ፕረዚደንት ጊታናስ ናኤሱዳ ገሊጹ።
ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ ኔቶ ድሕነት ኣባል ሃገራቱ ከረጋግጽ ምዃኑ ሓቢሩ።
ዋና ጸሓፊ እቲ ወተሃደራዊ ኪዳን የንስ ስቶለተንበርግ ቀንዲ ዕላማ ኔቶ ንኣባል ሃገራቱ ምክልኻል እዩ ኢሉ።
እቲ ዋና ኣካያዲ ስራሕ ቅድሚ ሒደት ደቓይቕ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ “ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ኣባል ሃገር ዝግበር መጥቃዕቲ ኣብ ኩለን ኣባላት ከምእተገበረ መጥቃዕቲ እዩ ዝውሰድ” ኢሉ።
ኔቶ፡ ኣሜሪካ፣ ብሪጣንያ፣ ፈረንሳ፣ ጀርመን ቱርክን ካልኦት ሃገራት ኣውሮጳን ዝርከብወን ብሓፈሻ 30 ኣባል ሃገራት ዘለዎ ወተሃደራዊ ኪዳን እዩ።
ዩክረይን ኣባል ኔቶ ኣይኮነትን። እንተኾነ ግና ዩክረይን ናብ ኔቶ ናይ ምጽንባር ድልየት ከምዘለዋ ፕረዚደንት ዘለንስኪ ገሊጹ ነይሩ።
ሞስኮ፡ ዩክረይን ብዝኾነ መገዲ ናይ ኔቶ ኣባል ክትኸውን የብላን ብምባል ክትቃወም ጸኒሓ ኣላ።
ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ኲናት ምውልዓ ኣብ ልዕሊ ዝተረፉ ኣባል ሃገራት ናይ ጸጥታ ስግኣት ምዃኑ ኔቶ ይገልጽ።
ምስ ሩስያ ዝዋሰና ላቲቭያን ኤስቶንያን ኣባላት ኔቶ እየን።
ዋና ጸሓፊ ኔቶ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሩስያ ኣብ ክንዲ ሓይሊ ዲፕሎማሲ ክትመርጽ ኣለዋ ኢሉ።
ኣብ ማእከል ከተማ ኪዪቭ ካብ ዝርከብ ዋና ቤት ጽሕፈት ስለያ ምክልኻል ዩክረይን ጸሊም ትኪ ክዓርግ ተራእዩ።
ሩስያ ኣብ ልዕሊ ጎረቤታ ወተሃደራዊ ስርሒት ድሕሪ ምእዋጃ፡ ሎሚ ኣብ ሰዓታት ቅድሚ ቀትሪ ዩክረይን ገለ ናይ እዚ ማእከላታ ብሚሳይላት ሩስያ ከምእተሃረመ ሓቢራ።
ሰራዊት ሩስያ ንዩክሬን ኣብ ዘጥቅዓሉ ዘሎ እዋን፡ ኣብ ዓበይቲ ከተማታት'ታ ሃገር መጥቃዕቲታት ሚሳይልን ከበድቲ መዳፍዓትን ከም ዝተሰምዐ ጸብጻባት የመልክቱ ኣለው።
ኣብዚ እዋን እዚ፡ እቲ መጥቃዕቲ ብልክዕ ኣበይ ይፍጸም ከም ዘሎ ጸብጻባት ይወጽእ ኣሎ።
ብርክት ዝበሉ ሓበሬታታት ኣሳእልን ቪድዮታትን ኣብ ማሕበራዊ ገጻት ይዝርግሑ'ኳ እንተለዎ፡ ቅድሚ ምዝርጋሕን ምስግጋርን ሓቅነቶም ብልክዕ ምርግጋጽ ከም ዝግባእ ምግንዛብ የድሊ፡፡
ጋዜጠኛ ዩክሬን ሊዩቦቭ ቪሊቾክ ኣብ ጥቓ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ኣብ ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከር እያ ትነብር።
ሎሚ ንግሆ ሰዓት 4፡30 ከም ዝተላዕለት ብምግላጽ "ከቢድ ድምጺ ሰሚዐ" ኢላ።
"እንታይ ከም ዝተፈጥረ ኣይፈለጥኹን። እንታይ 'ዩ ኢለ ናብ ደገ ምስ ወጻእኹ ሓዊ ዝመስል ነገር ርእየ" ትብል።
እታ ጋዜጠኛ ኮኑ ጎረባብታ ኣዝዮም ሰንቢዶም ከም ዘለውን ገሊኦም እናነብዑ ከም ዝርኣየቶምን ገሊጻ።
"ኣጋ ወጋሕታ ደቅና ኣብ ትሕቲ መሬት ሓቢእናዮም" ኢላ።
ድሕሪኡ ናብቲ ወተሃደራዊ መዓስከር ከም ዝኸደት ክትገልጽ እንከላ "ብሮኬት ዝተደብደበ" ኮይኑ ክልተ ሰባት ሞይቶም።
"ሸውዓተ ሮኬት ቘጺረ" ትብል።
ጋዜጠኛ ቪሊቾክ "ውሕስነት ኣይስምዓንን" ብምባል ታንክታት ሩሲያ ኣብ ጥቓ ዶብ ቤላሩስ [ካብ ገዝኣ 80 ኪሎ ሜትር ርሒቑ ] ተጸጊዐን ስለ ዘለዋ ስድራቤታ ሒዛ ካብታ ከተማ ክትወጽእ ከም ዝተገደደት ተዛሪባ።
ኣገልግሎት ምቁጽጻር ኣየር ዩክሬይን ክሊ ኣየር በረራታት እታ ሃገር ዓጽዩ።
ሩስያ ነታ ሃገር ድሕሪ ምውራራ እቲ ክሊ ኣየር ንሓደጋ ዝተቓልዐ እዩ ኢሉ።
"እቲ ክልል ኣየር በረራታት ስቪል ንሓደጋ ከቓልዕ ስለ ዝኽእል በረራ ክቋረጽ ገይርና ኣላና" ኢሉ።
ብኻልእ ወገን ኣብ ዩክሬይን ቕድም ኢሉ ብጥሮታ ወጺኦም ንዝነበሩ ወተሃደራት ብረት ይዕደል ከም ዘሎ ጸብጻባት ሓቢሮም።
ዜጋታታ ሉእላውነት ሃገሮም ንከኽብሩ ናብ ሰራዊት ክጽንበሩ'ውን ጸዊዓ።
ሩስያ፡ ዩክሬይን ምስ ትካላት ሃገራት ኤውሮጳ ዝኾኑ ኔቶን ሕብረት ኤውሮጳን ትፈጥሮም ዝምድናታት ዝምልከት ክትቃወሞ ጸኒሓ እያ።
ፕረዚደንት ፑቲን፡ ዩክሬይን ኵርኵር ሃገራት ምዕራብ እምበር ብዝኾነ መልክዒ ዝቖመት ትኽክለኛ ሃገር ኣይኮነትን ኢሉ ይምጉት።
ካብዚ ብምብጋስ ዩክሬይን ናብ ኔቶ ከይትጽምበር መረጋገጺ ክወሃቦን ይጠልብ።
ኔቶ ምክልኻል ሰራዊት 30 ሃገራት እዩ።
ኣካል ሕብረት ሶቭየት ዝነበረት ዩክሬይን ምስ ሩስያ ሕጂ'ውን ባህላውን ማሕበራውን ምትእስሳር ኣለዋ'ዩ።
ቋንቋ ሩስያ'ውን ብብዝሒ ይዝረብ። ሩስያ ኣብ 2014 ካብ እትወራ ንድሓር ግን እቶም ርክባት ሓርፊፎም።
እቲ ኲናት ድማ ህይወት ልዕሊ 14 ሽሕ ሰባት በሊዑ።
ሩሲያ፡ ኣብ 2014 ዓ.ም ንዩክሬይን ምስ ወረረታ ብፕረዚደንት ፑቲን ዝድገፉ ዕጡቓት ዝበዝሑ ከባቢታት ምብራቕ ዩክሬይን ተቖጻጺሮም።
እዚኦም ካብ ሽዑ ኣትሒዞም ምስ ሰራዊት ዩክሬይን ክዋግኡ ጸኒሖም።
ግጭት ክልቲአን ሃገራት ንምፍታሕ ቕድም ኢሉ ዝተበጽሐ ዓለምለኻዊ ስምምዕ ሰላም ሚኒስክ'ውን ነይሩ።
እንተኾነ፡ እቲ ጎንጺ ቐጺሉ፤ መራሒ ሩሲያ ሰራዊቱ ናብተን በቶም ዕጡቓት ዝተታሕዛ ክልተ ዞባት ዓቃቢ ሰላም ኮይኑ ከም ዝወፍር ኣፍሊጡ።
ዋና ጽሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ግን ሩሲያ ዓቃቢ ሰላም ዝብል ቃል ምጥቃማ ኾኒኑ። ሃገራት ምዕራብ ኣብ ልዕሊ ዩክሬይን ሓድሽ ወራር ክፍትፍጽም ድሌት ከም ዘለዋ ብምግላጽ ክቃወምኣ ቐንየን።
ዩክሬይን 44 ሚልዮን ህዝቢ ዝነብረላ ሃገር ኮይና ምስ ሩሲያን ሕብረት ኤውሮጳን ትዳወብ።
ኣብዚ እዋን ሰራዊት ሩስያ በታ ሩስያ ብ2014 ዝጎበጠታ ክሬሚያ ኣቢሎም ናብ ደቡብ ዩክሬይን ከም ዝኣተው ይግለጽ ኣሎ።
ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ድማ ንዘጋጥም ምፍሳስ ደም ዩክሬይን ተሓታቲት እያ ክብል የጠንቅቕ።