บทวิเคราะห์: เหตุไฟไหม้ "โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว" โศกนาฏกรรมกลางกรุงครั้งล่าสุด จะเป็นบทเรียนที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงได้หรือไม่

เปลวไฟที่พวยพุ่งขึ้นอย่างกะทันหันในบาร์ที่แออัด ทำให้เหล่านักท่องราตรีต่างตื่นตระหนกและวิ่งหนีไปยังทางออกที่แคบ ๆ ซึ่งมีเพียงทางเดียว ควันพิษหนาทึบทำให้พวกเขาสำลัก ขณะที่ร่างของผู้ที่สิ้นใจขวางทางหนีของผู้ที่มีชีวิตอยู่

ฉากอันน่าสยดสยองเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงแค่ที่ร้านอาหาร "โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว" ในกรุงเทพฯ เมื่อคืนวันอาทิตย์ที่ผ่านมา ซึ่งขณะนี้มีรายงานผู้เสียชีวิตแล้ว 32 ราย แต่เหตุการณ์เช่นนี้เคยเกิดขึ้นที่ไนต์คลับอีกแห่งชื่อ "เมาท์เทน บี" (Mountain B) ในเมืองชายทะเลอย่างสัตหีบเมื่อ 4 ปีก่อนด้วย เหตุในครั้งนั้น มีผู้เสียชีวิตถึง 26 รายในกองเพลิง

เหตุการณ์ครั้งนั้นมีความคล้ายคลึงอย่างน่าตกใจกับเหตุการณ์ล่าสุดในกรุงเทพฯ

เหตุเพลิงไหม้ทั้งสองครั้งยังคล้ายคลึงกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในงานฉลองปีใหม่ที่ "ซานติก้าผับ" (Santika Pub) ในกรุงเทพฯ เมื่อปี 2009 ซึ่งคร่าชีวิตผู้คนไปถึง 67 ราย หลังโศกนาฏกรรมแต่ละครั้ง มักจะมีเสียงเรียกร้องให้ถอดบทเรียนเพื่อป้องกันไม่ให้เหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นซ้ำรอย

หนึ่งในเสียงเรียกร้องเหล่านั้น ซึ่งเกิดขึ้นหลังเหตุเพลิงไหม้ เมาท์เทน บี มาจาก ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วรศักดิ์ กนกนุกุลชัย จากสถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) และในตอนนี้ เขากลับต้องมาตอกย้ำคำเตือนเดิมซ้ำอีกครั้ง

"แม้ว่าเหตุเพลิงไหม้จากทั้ง 3 เหตุการณ์จะเกิดขึ้นในสถานที่ต่างกัน เวลาต่างกัน และอาจมีสาเหตุที่แตกต่างกัน แต่รูปแบบของเหตุการณ์กลับคล้ายคลึงกันมาก นั่นคือ มีผู้เสียชีวิตจำนวนมากในอาคารที่แออัด ไฟลุกลามอย่างรวดเร็วไม่ว่าจะเป็นบริเวณเวทีหรือบนเพดาน ควันหนาทึบบดบังทัศนวิสัยและทำให้ผู้คนหาทางออกไม่พบ และผู้คนส่วนใหญ่เสียชีวิตจากการสูดดมก๊าซพิษ ไม่ใช่จากเปลวไฟโดยตรง"

เขาเชื่อว่าต้นเพลิงอาจเกิดจากกระแสไฟฟ้าลัดวงจร และไฟได้ลุกลามผ่านวัสดุติดไฟง่ายที่ใช้ทำเป็นฉนวนกันเสียง

เปลวไฟอันน่าสะพรึงกลัวที่พวยพุ่งออกมายังถนนผ่านทางเข้าด้านหน้านั้น น่าจะเกิดจากการถูกดึงดูดโดยแหล่งออกซิเจนใหม่ ทันทีที่ประตูถูกเปิดออกเพื่อให้ผู้คนหนีตาย

เปลวเพลิงที่ลุกโหมอย่างรุนแรงบริเวณทางเข้าอาจทำให้ลูกค้าบางส่วนต้องหนีไปทางด้านหลังของผับ ซึ่งมีรายงานว่าทางออกทั้งสองแห่งด้านหลังถูกปิดกั้นไว้บางส่วน และคงเป็นเรื่องยากที่จะหาทางออกได้เมื่อเกิดไฟฟ้าดับ และร่างของผู้เสียชีวิตจำนวนมากก็ถูกพบในบริเวณดังกล่าว

"คำถามสำคัญไม่ใช่แค่ว่าอะไรคือสาเหตุของอุบัติเหตุ แต่คือทำไมประกายไฟที่เริ่มต้นในจุด ๆ เดียวถึงนำไปสู่โศกนาฏกรรมที่คร่าชีวิตผู้คนไปมากมายขนาดนี้" ศ.กิตติคุณ ดร.วรศักดิ์ กล่าว

ยอดผู้เสียชีวิตที่น่าตกใจจากเหตุการณ์ซานติก้าผับในปี 2009 ได้นำไปสู่การปรับปรุงกฎระเบียบด้านความปลอดภัยสำหรับไนต์คลับ

ตั้งแต่ปี 2012 สถานบันเทิงเหล่านี้ถูกกำหนดให้ใช้วัสดุทนไฟสำหรับทำฉนวนกันเสียง ต้องมีทางออกที่กว้างขึ้นที่เปิดออกสู่ด้านนอก และต้องมีระบบไฟฟ้าสำรองที่จะช่วยให้ป้ายไฟส่องสว่างทำงานได้ตลอดเวลา นอกจากนี้ ระบบสปริงเกอร์ยังกลายเป็นข้อบังคับสำหรับสถานที่ที่รองรับผู้คนได้มากกว่า 500 คน

แต่กฎระเบียบที่เข้มงวดขึ้นเหล่านี้มีผลบังคับใช้เฉพาะกับสถานที่ที่ตั้งอยู่ในเขตโซนนิ่งสถานบันเทิงเท่านั้น ซึ่งในกรุงเทพฯ มีพื้นที่ดังกล่าวเพียง 3 แห่ง แต่สถานบันเทิงกึ่งผับส่วนใหญ่ตั้งอยู่นอกพื้นที่เหล่านั้น จึงถูกจัดให้อยู่ในประเภทของร้านอาหารที่มีการแสดงดนตรีสด

กฎระเบียบดังกล่าวจึงไม่มีผลบังคับใช้กับสถานประกอบการดังกล่าว แม้ว่าสถานที่จะสามารถรองรับคนได้จำนวนมากก็ตาม ซึ่งนั่นคือสิ่งที่เกิดขึ้นกับกรณีของโรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว และเมาท์เทน บี

นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพฯ ได้ยอมรับถึงช่องโหว่ขนาดใหญ่ที่ร้ายแรงถึงชีวิตครั้งนี้ โดยร้าน โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว เพิ่งได้รับการตรวจสอบไปเมื่อ 3 เดือนก่อนและถูกประเมินว่าได้มาตรฐานความปลอดภัย ดังนั้น เขาจึงสั่งการให้เจ้าหน้าที่ กทม. เริ่มดำเนินการสุ่มตรวจสถานประกอบการ "ร้านอาหาร" แต่แท้จริงแล้วเปิดให้บริการในลักษณะกึ่งผับหรือ กึ่งสถานบันเทิงทั้งหมด โดยไม่มีการแจ้งให้ทราบล่วงหน้า

"จากนี้ไป เราจะนำมาตรฐานที่เข้มงวดขึ้นมาใช้กับสถานที่ในลักษณะนี้" นายชัชชาติกล่าวในการแถลงข่าวหลังเกิดเหตุการณ์

"แม้ว่าเราจะไม่มีอำนาจทางกฎหมายอย่างเต็มที่ แต่เราจะให้คำแนะนำ หากพวกเขาไม่ปฏิบัติตาม เราจะพยายามหาทางระงับการเปิดให้บริการ เราต้องสามารถสั่งปิดสถานที่เหล่านั้นได้หากมีความเสี่ยง"

อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบัน มีสถานประกอบการลักษณะดังกล่าวมีอยู่หลายพันแห่งในกรุงเทพฯ

ยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่า กทม. จะมีเจ้าหน้าที่เพียงพอในการลงพื้นที่ตรวจสอบจำนวนมากขนาดนั้นหรือไม่ และเจ้าหน้าที่ก็น่าจะต้องเผชิญกับกระแสต่อต้านอย่างหนัก หากพวกเขาจะต้องสั่งปิดร้านทั้งหมด ซึ่งอาจจะเป็นส่วนใหญ่ที่ไม่ผ่านมาตรฐานขั้นสูงแบบเดียวกับที่บังคับใช้กับสถานบันเทิงอย่างเป็นทางการ

นอกจากนี้ ยังมีปัญหาเรื้อรังเรื่องการทุจริตคอร์รัปชันในประเทศไทย ทั้งในหมู่เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นและเจ้าหน้าที่ตำรวจ เป็นความลับที่รู้กันทั่วไปว่าสถานบันเทิงหลายแห่งในไทยมีการจ่ายเงินส่วยให้กับตำรวจเพื่อให้สามารถเปิดบริการต่อไปได้ แม้ว่าจะมีการนำกฎระเบียบที่เข้มงวดขึ้นมาใช้กับผับที่อยู่นอกพื้นที่โซนนิ่งสถานบันเทิง แต่ก็ยังไม่ชัดเจนว่าจะมีการบังคับใช้อย่างจริงจังหรือไม่

หลังเหตุเพลิงไหม้ เมาท์เทน บี มีเจ้าหน้าที่ตำรวจ 5 นายถูกสั่งพักราชการ โดยมีข้อสันนิษฐานว่าพวกเขาพวกเขาอาจปล่อยปละละเลย ปล่อยให้สถานที่ที่ควรจะเป็นเพียงร้านอาหารแอบเปิดให้บริการในลักษณะของสถานบันเทิง แต่หลังจากนั้นก็ไม่มีข่าวคราวความคืบหน้าเกี่ยวกับการดำเนินการใด ๆ กับพวกเขาอีกเลย

เจ้าของร้านและบุคคลอื่นอีก 3 คนถูกศาลชั้นต้นตัดสินว่ามีความผิดในหลายข้อหา และได้รับโทษจำคุกสูงสุดถึง 10 ปี แต่พวกเขายังคงได้รับการประกันตัวออกมาใช้ชีวิตอย่างอิสระในระหว่างการยื่นอุทธรณ์ ซึ่งกระบวนการนี้อาจใช้เวลายืดเยื้อนานหลายปีในประเทศไทย

ในกรณีของซานติก้าผับ เจ้าของร้านและผู้ที่รับผิดชอบในการจัดแสดงเอฟเฟกต์พลุไฟซึ่งถูกระบุว่าเป็นต้นเหตุของเพลิงไหม้ ถูกศาลชั้นต้นตัดสินจำคุกคนละ 3 ปี แต่ก็ได้รับการประกันตัวระหว่างสู้คดีในชั้นอุทธรณ์ยาวนานถึง 6 ปี ก่อนที่ศาลฎีกาจะมีคำพิพากษายืนตามศาลชั้นต้นในท้ายที่สุด และไม่ปรากฏว่ามีเจ้าหน้าที่รัฐคนอื่นใดถูกดำเนินคดีจากโศกนาฏกรรมครั้งนั้น

ความหละหลวมด้านความปลอดภัยพบเห็นได้แพร่หลายในหลายพื้นที่ของประเทศไทย อัตราการเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนต่อประชากรสูงกว่าในอังกฤษถึง 10 เท่า

ในเดือน ต.ค. ปี 2024 เกิดเหตุไฟไหม้รถบัสคร่าชีวิตผู้คนไป 23 ราย ในจำนวนนั้นเป็นเด็กนักเรียน 20 ราย ซึ่งมีสาเหตุมาจากการลักลอบติดตั้งถังก๊าซอย่างผิดกฎหมาย

เมื่อเดือน ม.ค. ปีนี้ ผู้โดยสาร 32 คนเสียชีวิตจากเหตุการณ์เครนก่อสร้างหล่นทับรถไฟ และเมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา มีพระสงฆ์ 10 รูปมรณภาพจากการถูกรถกระบะที่ขับโดยเด็กชายวัย 11 ขวบพุ่งชน

ทุกครั้งที่เกิดเหตุการณ์เหล่านี้ มักจะตามมาด้วยคำมั่นสัญญาจากทางการว่าจะเร่งดำเนินการแก้ไข แต่แล้วเหตุการณ์สลดเหล่านี้ก็ยังคงเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีก