ทำไมอิหร่านจึงมองว่าข้อตกลงกับสหรัฐฯ เป็น "ชัยชนะ" เรื่องเล่านี้คนในประเทศคิดเห็นอย่างไร

ผู้นำอิหร่านพยายามนำเสนอบันทึกความเข้าใจ หรือเอ็มโอยู (memorandum of understanding - MoU) ที่กำลังจะเกิดขึ้นกับสหรัฐอเมริกาว่าไม่ใช่การถอย แต่เป็นผลมาจากการต่อต้านและชัยชนะ ซึ่งไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะยกเหตุผลนั้นขึ้นมากล่าวอ้าง

ประเทศเพิ่งผ่านพ้นสงครามที่สร้างความเสียหายอย่างหนัก เศรษฐกิจกำลังเผชิญกับแรงกดดันอย่างรุนแรง และกลุ่มผู้สนับสนุนบางส่วนของสาธารณรัฐอิสลามแห่งนี้เองก็ใช้เวลาหลายเดือนในการประณามการประนีประนอมใด ๆ ก็ตามที่ทำกับสหรัฐฯ

นอกจากนี้ยังมีชาวอิหร่านทั้งในประเทศและต่างประเทศที่มองวิกฤตนี้ไม่ใช่เป็นช่วงเวลาสำหรับการเจรจาทางการทูต แต่เป็นโอกาสสำหรับการเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครอง

นี่คือภูมิทัศน์ทางการเมืองที่แตกแยก ซึ่งอิหร่านกำลังพยายามขายแนวความคิดนี้ผ่านข้อตกลงดังกล่าว

เจ้าหน้าที่ระดับสูงของอิหร่านกล่าวถึงข้อตกลงนี้ว่าเป็นชัยชนะ โดยโมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ ประธานรัฐสภา และมือเจรจาคนสำคัญของอิหร่าน กล่าวว่า อิหร่านได้ "ก้าวไกลและไปสู่ชัยชนะขั้นสุดท้ายแล้ว"

ด้านประธานาธิบดีมาซูด เปเซชเคียน ของอิหร่าน กล่าวถึงบันทึกความเข้าใจนี้ว่ามีศักยภาพในการเปลี่ยนแปลงอย่างมหาศาล โดยระบุว่าหากนำไปปฏิบัติอย่างเต็มที่ จะสามารถแก้ไขปัญหาหลายอย่างของอิหร่าน และสร้าง "โลกที่แตกต่าง" ในอิหร่านและตะวันออกกลางได้

บทบาทของกาลิบาฟมีความสำคัญ เนื่องจากเขาไม่ได้อยู่ในกลุ่มสายกลางของเปเซชเคียน การสนับสนุนอย่างเปิดเผยของเขาชี้ให้เห็นว่าข้อตกลงนี้ได้รับการสนับสนุนจากส่วนที่มีอำนาจมากกว่าในระบบ แม้กระทั่งภายในกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติแห่งสาธารณรัฐอิสลาม หรือไออาร์จีซี (Islamic Republic Revolutionary Guards)

บรรดาผู้นำที่กำลังเสนอข้อตกลงนี้ในฐานะชัยชนะ ก็เพราะหากว่าพิจารณาจากมุมมองของอิหร่านแล้ว ข้อตกลงนี้หมายถึง สหรัฐฯ และอิสราเอลได้ประสบความล้มเหลวในการบรรลุเป้าหมายหลักของพวกเขาแล้ว

พวกเขาไม่ได้บังคับให้อิหร่านยอมจำนน ไม่อาจขับไล่สาธารณรัฐอิสลามออกจากอำนาจ ไม่ได้ยุติโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านผ่านปฏิบัติการทางทหาร และไม่ได้ตัดความสัมพันธ์ระหว่างอิหร่านกับฮิซบอลเลาะห์

ในทางกลับกัน อิหร่านยังคงอยู่บนโต๊ะเจรจา โดยมีเลบานอนรวมอยู่ภายใต้กรอบการเจรจานี้ด้วย และกำลังหารือเกี่ยวกับการผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตร

แต่เรื่องเล่าอย่างเป็นทางการนี้กลับถูกโต้แย้งภายในอิหร่านเอง

มีรายงานว่า สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสายแข็งคนหนึ่ง ซึ่งเป็นรองประธานคณะกรรมาธิการความมั่นคงแห่งชาติของรัฐสภา กล่าวถึงร่างข้อตกลงดังกล่าวว่า เป็นเอกสารที่จะเปลี่ยนอิหร่านให้กลายเป็นอาณานิคมของสหรัฐฯ

เขากล่าวหาว่า ผู้เจรจาเพิกเฉยต่อคำสั่งของผู้นำสูงสุดที่ไม่ให้เปิดช่องแคบฮอร์มุซสำหรับการเดินเรืออีกครั้ง

คำวิจารณ์นั้นมีความสำคัญ เพราะไม่ได้มาจากภายนอกระบบ แต่มาจากภายในหนึ่งในสถาบันที่ควรจะดูแลความมั่นคงของชาติ

เป็นเวลาหลายเดือนแล้วที่เสียงสายแข็งในรัฐสภา สื่อกระบอกเสียงรัฐบาล และการชุมนุมสนับสนุนรัฐบาลในเวลากลางคืน โต้แย้งว่าสหรัฐฯ ไม่น่าไว้วางใจ

พวกเขาชี้ให้เห็นว่า การเจรจาทางการทูตยังคงดำเนินอยู่ไม่นานก่อนที่สงครามจะเริ่มต้น และกล่าวว่ารัฐบาลทรัมป์ใช้การเจรจาเป็นฉากบังหน้าในขณะที่อิสราเอลและสหรัฐฯ เตรียมการปฏิบัติการทางทหาร สำหรับพวกเขา ข้อตกลงใด ๆ กับสหรัฐฯ มีความเสี่ยงที่จะดูเหมือนเป็นการยอมจำนน

อย่างไรก็ตาม เสียงเหล่านี้บางส่วนดูเหมือนจะเงียบลงแล้วในขณะนี้ นั่นอาจบ่งชี้ว่าการตัดสินใจที่จะดำเนินการต่อไปได้รับการอนุมัติจากระดับสูงสุดของรัฐแล้ว ทว่านั่นไม่ได้หมายความว่ามีความเป็นเอกภาพ

มันอาจชี้ว่า ณ ขณะนี้ ศูนย์อำนาจได้ตัดสินแล้วว่าต้นทุนของการปฏิเสธข้อตกลงอาจมากกว่าต้นทุนของการรับมือกับความไม่พอใจของกลุ่มหัวแข็ง

แรงกดดันทางเศรษฐกิจเป็นหัวใจสำคัญของการคิดคำนวณนั้น

ผู้นำอิหร่านอาจนำเสนอข้อตกลงนี้ว่าเป็นผลมาจากการใช้กำลังทางทหาร รวมถึงแรงกดดันรอบช่องแคบฮอร์มุซและการโจมตีผลประโยชน์ด้านพลังงานของสหรัฐฯ และภูมิภาค แต่เศรษฐกิจก็เป็นปัจจัยที่บีบบังคับให้อิหร่านต้องยอมเช่นกัน

สงคราม การคว่ำบาตร ข้อจำกัดด้านการขนส่ง การเข้าถึงตลาดน้ำมันและเงินตราต่างประเทศที่ลดลง และอัตราเงินเฟ้อที่สูงมาก ล้วนบีบคั้นประเทศและประชาชนชาวอิหร่านทั่วไป

สำหรับหลายครอบครัว คำถามไม่ใช่ว่าข้อตกลงนี้ฟังดูเหมือนชัยชนะหรือไม่ แต่คือมันจะลดราคาที่ต้องจ่ายและลดความกลัวต่อสงครามรอบใหม่ได้หรือไม่

เจดี แวนซ์ รองประธานาธิบดีของสหรัฐฯ กล่าวว่า อิหร่านจะไม่ได้รับเงินจากผู้เสียภาษี แต่สามารถเข้าถึงเงินหลายพันล้านดอลลาร์ได้หากปฏิบัติตามพันธกรณีและมีการผ่อนปรนการคว่ำบาตร นั่นทำให้อิหร่านสามารถขายข้อตกลงนี้ในฐานะเส้นทางสู่การลงทุนและการฟื้นฟูมากกว่าการพึ่งพิงอเมริกา

ถึงกระนั้น ความเสี่ยงก็ดูชัดเจน รายละเอียดของบันทึกข้อตกลงยังไม่ได้เผยแพร่อย่างครบถ้วน และคาดว่าจะเริ่มการเจรจาในสวิตเซอร์แลนด์ในวันศุกร์นี้ (19 มิ.ย.)

ประเด็นที่ยากที่สุด ได้แก่ อนาคตของยูเรเนียมเสริมสมรรถนะของอิหร่าน ระดับการเสริมสมรรถนะที่อนุญาต การตรวจสอบ การผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตร ช่องแคบฮอร์มุซ และเลบานอน ยังคงต้องหารือกันในการเจรจา

นอกจากนี้ ยังมีความไม่แน่นอนเกี่ยวกับอิสราเอล นายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู ปฏิเสธรายงานที่ว่าอิสราเอลจะถอนกำลังออกจากเลบานอนตอนใต้ โดยกล่าวว่า กองกำลังอิสราเอลจะยังคงอยู่ในเลบานอนตราบเท่าที่จำเป็น

ขณะเดียวกันประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ได้วิพากษ์วิจารณ์การกระทำของอิสราเอลในเลบานอนอย่างเปิดเผย โดยกล่าวว่ามีผู้เสียชีวิตมากเกินไป เขายังบอกด้วยว่าเขาไม่พอใจกับการโจมตีกรุงเบรุตของอิสราเอลไม่นานก่อนที่จะมีการบรรลุข้อตกลงระหว่างอิหร่านและสหรัฐฯ แต่ยืนยันว่าความสัมพันธ์ของเขากับเนทันยาฮูยังคงยอดเยี่ยม

สำหรับอิหร่านเอง ความขัดแย้งที่เห็นได้ชัดระหว่างสหรัฐฯ และอิสราเอลนี้มีประโยชน์ มันสามารถนำเสนอเป็นหลักฐานว่าแรงกดดันของอิหร่านทำให้เสรีภาพในการปฏิบัติการของอิสราเอลซับซ้อนขึ้น แต่ก็ทำให้ข้อตกลงเปราะบางด้วย

หากอิสราเอลยังคงปฏิบัติการทางทหารในเลบานอนต่อไป อิหร่านจะเผชิญกับแรงกดดันให้ตอบโต้ หากสหรัฐฯ ไม่สามารถยับยั้งอิสราเอลได้ คำกล่าวอ้างของอิหร่านที่ว่าเลบานอนอยู่ภายใต้ข้อตกลงดังกล่าวอาจถูกทดสอบอย่างรวดเร็ว

ปฏิกิริยาจากผู้ชมของบีบีซีแผนกภาษาเปอร์เซียชี้ให้เห็นว่าแนวการเล่าเรื่องแห่งชัยชนะอย่างเป็นทางการนั้นไม่ได้ผลกระทบอย่างเท่าเทียมกัน

ผู้ชมคนหนึ่งกล่าวว่า พวกเขากังวลมากเกี่ยวกับการโจมตีของอิสราเอลอีกครั้ง แต่แม้หลังจากได้ยินเกี่ยวกับข้อตกลงแล้ว พวกเขาก็ยัง "ไม่ไว้วางใจ" และกังวลว่าประเทศจะได้รับการบริหารจัดการอย่างเหมาะสมหรือไม่หากข้อตกลงนี้คงอยู่

ชาวอิหร่านที่ต่อต้านรัฐบาลอีกคนหนึ่ง ซึ่งในตอนแรกสนับสนุนการปฏิบัติการทางทหารของสหรัฐฯ ตั้งคำถามว่าการโจมตีของสหรัฐฯ ประสบความสำเร็จอะไรบ้าง เพราะหากไม่ได้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในอิหร่าน "ความหวังของเราคือระบบการปกครองจะเปลี่ยนไป แต่หากไม่นับความทุกข์ยาก เงินเฟ้อ และความเสียหายต่อเศรษฐกิจแล้ว มันมีประโยชน์อะไรต่อประชาชนบ้าง"

คนอื่น ๆ เห็นอกเห็นใจแนวทางของรัฐบาลมากกว่า ผู้ชมคนหนึ่งอธิบายว่าอิหร่านเป็นผู้ชนะ โดยกล่าวว่าสงครามแสดงให้เห็นว่าการยกเลิกการคว่ำบาตรไม่ได้เกิดขึ้นจากการ "ขอร้อง" แต่เกิดขึ้นจากการใช้อำนาจ

อีกคนรู้สึกยินดีกับข้อตกลงอย่างระมัดระวังมากขึ้น โดยกล่าวว่ามันทำให้ผู้คนสามารถกลับไปทำงานและใช้ชีวิตได้อย่างสบายใจมากขึ้น "ฉันคิดว่ามันเป็นเพียงชั่วคราว" พวกเขากล่าวและว่า "แต่เราต้องการเวลาพักหายใจและความสงบสัก 2-3 เดือน"

นั่นอาจเป็นการตีความที่สมจริงที่สุด สาธารณรัฐอิสลามกำลังนำเสนอข้อตกลงนี้ในฐานะชัยชนะ เพราะไม่สามารถขายมันในฐานะความจำเป็นได้ง่าย ๆ

แต่สำหรับชาวอิหร่านจำนวนมาก ความสำเร็จของข้อตกลงนี้จะไม่ถูกวัดด้วยคำขวัญ มันจะวัดจากว่าสงครามจะยุติลงหรือไม่ ราคาสินค้าจะลดลงหรือไม่ การผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรจะเกิดขึ้นหรือไม่ และผู้นำจะสามารถจัดการกับช่วงต่อไปได้โดยปราศจากการยกระดับความขัดแย้งอย่างฉับพลันอีกหรือไม่