"ครอบคลุม...แต่ไม่เบ็ดเสร็จ" ผู้ว่าฯ กรุงเทพฯ - ส.ก. มีอำนาจทำอะไรได้-ไม่ได้บ้าง ?

สนามแข่งขันชิงเก้าอี้ผู้ว่าราชการ กรุงเทพฯ และ สมาชิกสภากรุงเทพมหานคร (ส.ก.) เริ่มขึ้นแล้ว หลังผู้สม้ครเปิดตัวและเดินหน้าหาเสียงขายนโยบายต่าง ๆ ทว่า ตำแหน่งที่ผู้คนทั่วไปเรียกว่า "นายกฯ น้อยของคน กทม." และ ส.ก. มีอำนาจมากแค่ไหนในการทำงานจริง

"ผู้ว่าฯ กทม." เป็นตำแหน่งที่ได้มาจากการเลือกตั้ง ในขณะที่กรุงเทพมหานครถือเป็นเขตปกครองพิเศษ ไม่ได้มีสถานะเป็นจังหวัด จึงทำให้อำนาจหน้าที่ของผู้ว่าฯ กทม. แตกต่างจาก ผู้ว่าราชการจังหวัดโดยทั่วไป รวมถึงบทบาทและหน้าที่ของสมาชิกสภากรุงเทพมหานครด้วย

ดังนั้น ในการแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ภายในเขต กทม. เอง ย่อมมีลักษณะเฉพาะ เนื่องด้วยถูกกำกับด้วยระเบียบกฎหมายต่าง ๆ รวมทั้งขอบเขตของอำนาจด้วย

แม้ ผลการสำรวจความคิดเห็นประชาชนของสวนดุสิตโพล เมื่อ 6-8 พ.ค. ที่ผ่านมา จะพบว่า ปัญหาที่คนกรุงเทพฯ ต้องการให้มีการแก้ไขมากที่สุดคือ รถติด ความสะอาด ทางเท้า ความปลอดภัย น้ำท่วม และเศรษฐกิจ ก็ตาม แต่ปัญหาเหล่านี้อยู่ในขอบเขตอำนาจผู้ว่าราชการ กรุงเทพฯ และ ส.ก. จริงหรือ แท้จริงแล้วพวกเขาทำอะไรได้และไม่ได้บ้าง ?

บีบีซีพูดคุยกับอดีตรองผู้ว่าราชการ กรุงเทพฯ พร้อมทั้ง ผู้สมัคร ส.ก. อีกสองคนเพื่อไขข้อสงสัยนี้

อำนาจหน้าที่ผู้ว่าฯ กรุงเทพฯ ที่ "ครอบคลุม...แต่ไม่เบ็ดเสร็จ"

รศ.ดร.วิศณุ ทรัพย์สมพล อดีตรองผู้ว่าฯ กรุงเทพฯ บอกกับบีบีซีไทยว่าแม้อำนาจของผู้ว่าจะครอบคลุมต่อการให้บริการประชาชนชาวกรุงเทพฯ แต่ในการฏิบัติจริงกลับไม่สามารถทำงานให้เสร็จสิ้นได้ในหน่วยงานเดียว

"ถ้าถามว่าอำนาจหน้าที่ครอบคลุมไหม คือครอบคลุมในฟังก์ชัน (function) ของกรุงเทพมหานครที่ให้บริการประชาชน แต่มันไม่เบ็ดเสร็จ" รศ.ดร.วิศณุ กล่าว

เขายกตัวอย่างหน้าที่ของผู้ว่าฯ กทม. ตาม พ.ร.บ. กรุงเทพฯ ปี พ.ศ. 2528 ที่ประชาชน "คุ้นชิน" เช่น การเก็บขยะ, การระบายน้ำ, และการดับเพลิง แต่ รศ.ดร.วิศณุ เสริมด้วยว่ากรงเทพมหานครยังมีหน้าที่อีกหลายอย่าง แต่ก็จะ "มีหน่วยงานอื่นเข้ามาเกี่ยวข้อง" เช่น การจราจร หรือการบังคับใช้กฎหมาย

"เรื่องจราจร กทม. ดูแลแต่ทางเท้า ตัวถนนเราไม่ได้ดู เราดูในเชิงของการปรับปรุงและซ่อมถนน แต่ว่าตัวรถที่วิ่งบนถนนมันเป็นเรื่องของตำรวจ รถรับจ้างสาธารณะที่มาจอดและไม่รับผู้โดยสารก็เป็นเรื่องของกรมขนส่งทางบก และยังมีถนนอีกหลายเส้นในกรุงเทพฯ ที่ไม่ได้อยู่ในความดูแลของกรุงเทพมหานคร" รศ.ดร.วิศณุ อธิบาย

เขายกตัวอย่างถนนที่อยู่ในพื้นที่ กรุงเทพฯ แต่ไม่ได้อยู่ในการดูแลของ กรุงเทพฯ เช่น ถนนพระรามสอง, ถนนวิภาวดี, และถนนแจ้งวัฒนะ ซึ่งล้วนอยู่ในความดูแลของกรมทางหลวง

"ถึงแม้อยู่ในพื้นที่กรุงเทพฯ ก็จริง แต่ทางเท้า ระบายน้ำ ไฟแสงสว่างไม่พอในถนนเส้นเหล่านี้จะอยู่ในความดูแลของหน่วยงานอื่น....เรามีข้อจำกัดว่าเราไม่สามารถเอางบประมาณเราไปลงพื้นที่ที่ไม่ใช่ของ กทม. หรือไม่ใช่พื้นที่สาธารณะได้" เขาอธิบาย

อย่างไรก็ตาม กรุงเทพฯ ก็สามารถดำเนินการแก้ปัญหาบางอย่างได้ ด้วยการทำ MOU ร่วมกับหน่วยงานอื่น เช่น การรถไฟ หรือกรมทางหลวง

"ผมได้รับเรื่องร้องเรียนว่าทางเท้าถนนประเสริฐมนูกิจแย่มากเลย แต่อันนี้เป็นของหน่วยงานอื่น อย่างการรถไฟ ถนนกำแพงเพชรต่าง ๆ ที่ไฟมืด ถนนเป็นลูกคลื่น ลูกระนาดมีน้ำท่วม ปัญหาที่เราพบสี่ปีที่ผ่านมา เราก็เริ่มทยอยเข้าไปทำ MOU ขอรับเข้าไปดูแลให้" รศ.ดร.วิศณุ กล่าว

อีกหนึ่งปัญหากวนใจชาวกรุงเทพฯ ก็คงหนีไม่พ้นสายไฟโยงยางตามเสาไฟฟ้าข้างถนนที่เห็นอยู่คุ้นตา ซึ่งปัญหาจุดนี้ก็มีความซับซ้อนเพราะสายเหล่านั้นแบ่งออกเป็นสายหลายประเภท เช่น สายไฟฟ้า หรือสายสื่อสาร ซึ่งถูกดูแลจากต่างหน่วยงาน

โดยหากเป็นสายไฟฟ้าก็จะอยู่ในความดูแลของการไฟฟ้านครหลวง ขณะที่สายสื่อสารอยู่ในความดูแลของโทรคมนาคมแห่งชาติ แต่ กทม. ก็ยังสามารถทำโครงการสายสื่อสารลงดินได้ด้วยการประสานงานร่วมกับหน่วยงานอื่น

"เราก็ขอความร่วมมือ[กับโทรคมนาคมแห่งชาติ] ว่าเดินสายลงท่อเลยไหม เพราะในเมื่อเราก็ปรับปรุงทางเท้าก็เดินท่อทีเดียวจะได้ประหยัดค่าใช้จ่ายในการเดินท่อใหม่ อันนี้ก็เป็นการเอาสายสื่อสารลงดิน อย่างเช่นที่เราทำไปแล้วคือที่เยาวราชที่สายไฟฟ้าไม่ได้ลงดินแต่สายสื่อสารลงดิน และที่บรรทัดทอง" รศ.ดร.วิศณุ อธิบาย

เขากล่าวต่อไปว่า รถโดยสารประจำทาง หรือ รถเมล์ ก็ไม่ได้อยู่ในความดูแลของกรุงเทพฯ แต่ผู้ดูแลหลัก คือ องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ (ขสมก.) ทำให้การทำงานของทีมผู้ว่าฯ กทม. เป็นไปได้อย่างจำกัด

"นี่เป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่าในพื้นที่ กทม. ก็มีอีกหลายเรื่องหลายภารกิจที่ถึงแม้เราทำได้บางส่วน แต่หลาย ๆ เรื่องก็ไม่ได้อยู่ในอำนาจหน้าที่ของ กทม." รศ.ดร.วิศณุ บอก

ส.ก. ก็มีข้อจำกัดการทำงาน

ด้านการทำงานในฝั่งของ ส.ก. ก็มีข้อจำกัดไม่ต่างกันกับทีมผู้ว่าฯ กทม.

ดร.รัตติกาล แก้วเกิดมี ผู้สมัคร ส.ก. เขตสายไหม ซึ่งเธอเคยเป็น ส.ก. มาแล้วสองสมัย อธิบายว่าหน้าที่หลักของ ส.ก. คือการทำหน้าที่เป็นตัวแทนประชาชนในพื้นที่ในระดับท้องถิ่น รวมถึงการอนุมัติและตรวจสอบงบประมาณของกรุงเทพฯ และตรวจสอบการทำงานของฝ่ายบริหาร และผู้ว่าฯ กทม.

"พิจารณาว่างบประมาณถูกใช้ได้อย่างถูกต้อง เป็นไปตามความต้องการของพี่น้องประชาชนไหม และสามารถที่จะผลักดันแล้วก็ประสานงานเพื่อมาแก้ไขปัญหาในพื้นที่" เธออธิบาย พร้อมยกตัวอย่างสิ่งที่เธอผลักดันและแก้ไขในเขตสายไหม เช่น ปัญหาเรื่องการจัดเก็บขยะ มลภาวะทางกลิ่น จนไปถึงเรื่องการจราจร

"บางที 15 วันมาเก็บ[ขยะ]ทีเป็นเน่าเป็นหนองแล้ว นี่ก็เป็นสิ่งที่อภิปรายในสภาฯ ไป แล้วก็เรื่องเกี่ยวกับกลิ่นเหม็น และอุบัติเหตุที่เกิดขึ้นจากโรงขยะท่าแร้ง...และปัญหาเกี่ยวกับการจราจร เราก็แก้ปัญหาด้วยการทำทางลัดทางเชื่อม โดย ส.ก. ช่วยกันผลักดันงบประมาณ" เธออธิบาย

อย่างไรก็ตาม เธอยอมรับว่าการดำเนินงานก็มีข้อจำกัดอยู่บ้าง เพราะขอบเขตอำนาจที่จำกัดและอำนาจการจัดการที่กระจายอยู่หลายหน่วยงาน

"กรุงเทพมหานครไม่ได้เหมือนมหานครใหญ่ ๆ เหมือนต่างประเทศ ไม่ได้เหมือนทางสหรัฐฯ ยุโรป ของเราล้วนแต่มีผู้ว่าฯ เป็นของตัวเอง การไฟฟ้าก็มีผู้ว่าฯ ของการไฟฟ้าเองก็ไม่ได้ขึ้นกับกรุงเทพฯ การจราจรก็มีตำรวจที่ไม่ได้อยู่ภายใต้สังกัดของกรุงเทพฯ เพราะเขาอยู่ภายใต้มหาดไทย การประปาก็เช่นกัน เขาก็มีผู้ว่าฯ การประปาไม่ได้ขึ้นตรงกับกรุงเทพฯ" เธออธิบาย

นอกจากนี้ จากการลงพื้นที่เธอยังสังเกตได้ว่า ประชาชนบางส่วนยังมีความเข้าใจคาดเคลื่อนเกี่ยวกับอำนาจที่เธอมีในฐานะ ส.ก. โดยเธอยกตัวอย่างเรื่องเข้าใจผิดที่พบบ่อย เช่น ปัญหาการจราจร

"ขนาดกรุงเทพฯ จะปิดถนนแต่ละทีก็ยังต้องไปขอร้องจราจรกลางให้ออกใบอนุญาตให้เรา เพื่อที่เราจะขอปิดถนนเส้นนี้ ปิดทางกลับรถตรงนี้ ต้องเรียกเขามาประชุมร่วมเพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง...มันไม่ได้อยู่ภายใต้อำนาจของเรา" ดร.รัตติกาลบอก

"รถเมล์ก็เหมือนกัน ขนส่งมวลชน ไม่ได้ขึ้นอยู่กับกรุงเทพฯ อย่างสายไหมมีความต้องการที่เพราะเรามีประชากร แต่แล้วทำไมถึงมีแค่รถเมล์ของเอกชนที่เข้ามาวิ่ง ทำไมถึงไม่มีรถขนส่งมวลชน ซึ่งจะได้ลดภาระของประชาชน ประชาชนก็ไม่เข้าใจ ก็ต้องอธิบายกันเยอะว่าตรงนี้อยู่ภายใต้อำนาจของ ส.ส. ที่จะไปผลักดันให้เกิดขึ้น" เธอเสริม

ในทิศทางเดียวกัน อภิวัฒน์ ด่านศรีชาญชัย ผู้สมัคร ส.ก. เขตจตุจักร ที่ลงชิงเก้าอี้ ส.ก. ต่อเป็นสมัยที่สองก็บอกว่าหน้าที่หลักของ ส.ก. จะเป็นในฝ่ายนิติบัญญัติ พิจารณา ตัดปรับลดงบประมาณรายจ่ายประจำปีที่ทาง กทม. เสนอ รวมถึงการตรวจสอบถ่วงดุลอำนาจ และติดตามสะท้อนปัญหาความเดือดร้อนของชาวบ้านในพื้นที่

แต่เขาบอกกับบีบีซีไทยว่า อำนาจของ ส.ก. "ไม่เด็ดขาดจริง ๆ เพราะด้วยความที่เราเป็นฝ่ายนิติบัญญัติ เราไม่สามารถไปทำอะไรได้มากมาย"

"ความเดือนร้อนของพี่น้องประชาชนในแต่ละเขตก็ค่อนข้างเยอะ เราก็ทำได้เพียงสะท้อนปัญหาไปถึงฝ่ายบริหาร รวมถึงการแก้ปัญหาต่าง ๆ ผ่านคณะกรรมการของสภากรุงเทพฯ" เขาบอก

สิ่งที่เขาพอจะผลักดันได้ในวาระก็อย่างเช่น การแก้ไขปัญหาน้ำท่วม ที่ต้องผ่านหลายขั้นตอนกว่าจะได้งบประมาณลงมาแก้ไขปัญหาในพื้นที่

"ปี 2565 ถึง 2566 ผมเป็นประธานคณะกรรมการระบายน้ำก็มีบทบาทในการติดตาม ผลักดันแก้ไขปัญหาน้ำท่วมและเพิ่มประสิทธิภาพในระบบระบายน้ำ...เรื่องทางเท้าในเขตสะท้อนปัญหาไปก็ได้รับการแก้ไขไปบ้าง แต่ก็ยังไม่ครบที่เราสะท้อนไป มันก็เป็นอุปสรรคเหมือนกันว่าถ้าเรามีอำนาจเต็มเราคงทำทีเดียว คือเราจะทำแต่ละที เราต้องไปประชุม ต้องไปอภิปราย ตั้งกระทู้ถาม ให้เขาเล็งเห็นความสำคัญแล้วถึงจะมาตั้งงบประมาณในการทำ" อภิวัฒน์เสริม

ไม่ต่างกันกับ ดร.รัตติกาล อดีต ส.ก. เขตสายไหม อภิวัฒน์ ก็เจอเรื่องที่ชาวบ้านเข้าใจผิดเกี่ยวกับหน้าที่ของ ส.ก. เช่นกัน เมื่อเกิดการร้องเรียนปัญหามาถึงตนเอง

"ด้วยความที่เราเป็นผู้แทนท้องถิ่น ทุกอย่างเขาจะนึกถึงเราก่อนเสมอ อย่างในเขตผมแม้กระทั่งงูเข้าบ้านเขาก็โทรหาผมหมด น้ำไม่ไหล ไฟไหม้ ประชาชนก็อาจยังไม่ค่อยเข้าใจ เพราะในเขตของผม เขตจตุจักร ก็มีทั้งทางหลวง สํานักการโยธา สำนักงานเขตจตุจักร โดยพื้นที่มันก็ค่อมเกี่ยวกัน" เขากล่าวทิ้งท้าย

ส่อง พ.ร.บ. กรุงเทพฯ ดูหน้าที่ของผู้ว่า ฯ กทม.- ส.ก. มีอะไรบ้าง

ตาม พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 ได้ ระบุถึงอำนาจหน้าที่ผู้ว่าฯ กทม. ไว้ดังนี้

นอกจากนี้ใน มาตรา 50 ยังให้อำนาจ ผู้ว่าราชการ กรุงเทพฯ เป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการและลูกจ้างกรุงเทพฯ และรับผิดชอบในการปฏิบัติราชการของกรุงเทพฯ และให้มีอํานาจหน้าที่ตามที่กฎหมายอื่นได้กําหนดให้เป็นอํานาจหน้าที่ของผู้ว่าราชการจังหวัด นายกเทศมนตรี หรือคณะเทศมนตรี แล้วแต่กรณี โดยอนุโลม ทั้งนี้ เว้นแต่พระราชบัญญัตินี้จะได้บัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น

ขณะที่ หน้าที่ของ ส.ก. ตาม พ.ร.บ. บริหารราชการกรุงเทพฯ ดังนี้

อะไรบ้างที่ผู้ว่าฯ กทม. และ ส.ก. ห้ามทำ

นอกจากอำนาจหน้าที่แล้ว มาตรา 51 ในพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพฯ พ.ศ. 2528 ยังระบุถึงสิ่งที่ผู้ว่าราชการ กรุงเทพฯ และ ส.ก. ต้องไม่กระทำด้วย โดยบีบีซีไทยสรุปเนื้อหาใจความดังนี้