Je, mfumo wa mlezi mwanaume kwa wanawake nchini Qatar unatekelezwa vipi?

Qatar ni nchi ndogo yenye ghuba na jua lake wakati wa machweo ni mojawapo ya sehemu zinazopendwa zaidi za mikutano ya tamaduni nyingi zinazoishi pamoja katika mwezi huu wa Kombe la Dunia nchini Qatar.

"Nyuzijoto inapokuwa 30°C huko Qatar wakati wa msimu wa baridi" familia, mashabiki na wadadisi hukusanyika pamoja wakitembea kwenye barabara ya Al Corniche inayopita kilomita saba kutoka mbele ya bahari katika mji mkuu.

Ni hapa ambapo tofauti kati ya wageni wa Magharibi na familia kadhaa za wenyeji za Qatar, ambao hutazama kwa mshangao fulani kwa kile kinachoanzishwa katika nchi yao, wakati inapongezwa vyema.

Hakuna zaidi ya Waqatari 350,000 katika eneo hili la Kiislamu lenye wakazi milioni tatu, na miongoni mwao kuna wigo mzima wa tafsiri ya kanuni za Kiislamu.

Kuna familia za kihafidhina na za kitamaduni, lakini pia zile zinazoendelea na huria.

Jukumu la wanawake ni katikati ya ukweli huu.

Kando ya kinjia cha kuelekea baharini, wengine hutembea wakiwa wamefunika kabisa nyuso zao na vitambaa vya rangi nyeusi na wengine huvaa tu hijab ya rangi (hijab kichwani ikiwa inafunika shingo tu).

Lakini masuala yanayowaathiri wanawake hao yanazidi mavazi yao.

Nchini Qatar, kuna mfumo unaojulikana kama ulezi wa wanaume kwa wanawake, ambao wapinzani wanauelezea kama "kuwa mtoto maisha yako yote."

Mfumo huu ndio msingi wa madai mengi ya kupata haki bora.

Nchini Uingereza, BBC ilizungumza na "Zainab", raia wa Qatar ambaye anapendelea kutotajwa jina lake licha ya kuwa tayari anaishi nje ya nchi yake.

Zainab anasema kwamba baadhi ya vipengele vya kidini vya kihafidhina ndani ya sheria za Qatar viliathiri afya yake ya akili hadi kufikia hatua ya kutafakari kujiua.

"Kwa kila uamuzi mkubwa maishani, unahitaji ruhusa ya maandishi ya mlezi wa kiume. Usipopata huwezi kufanya uamuzi huo, iwe ni kujiunga na chuo, kusoma nje ya nchi, kusafiri, kuoa au kuolewa, talaka na kadhalika." anasema.

Hata hivyo, sio familia zote zinazofuata mfumo huu mgumu hadi mwisho.

Sheriff wa Qatari Shaima ni mwanzilishi mwenza wa Embrace Doha, chama cha kitamaduni ambacho madhumuni yake ni kusaidia jumuiya kubwa ya wahamiaji na idadi inayoongezeka ya watalii kuelewa vyema utamaduni wa nchi hiyo.

Sheriff anaiambia BBC Mundo kwamba utumiaji wa mlezi haujibu sheria yenyewe, bali unakaa katika kanuni za kifamilia ambazo zinategemea jinsi familia ilivyo kihafidhina.

Sheriff anawakilisha upande mwingine wa sarafu, mazingira huria ya Qatar ambapo wanawake wanawezeshwa.

Je, mfumo wa mlezi unajumuisha nini basi?

Eleni Polymenopoulou, profesa wa sheria na haki za binadamu katika Chuo Kikuu cha Bin Khalifa cha Doha, anaelezea BBC Mundo kwamba Katiba ya Qatar, ikiwa ni nchi ya Kiislamu, ina sheria za Kiislamu au sharia kama chanzo chake kikuu cha sheria.

Lakini sharia ni kanuni nyingi tofauti, zenye fikra nyingi, zingine kali na zingine huria zaidi, za kisasa na za mageuzi,"anasema.

Katika Katiba ya Qatar, inaashiria katika kifungu chake cha 35 kwamba watu wote ni sawa mbele ya sheria na kwamba hawawezi kubaguliwa kwa misingi ya jinsia, rangi, lugha au dini.

Mnamo mwaka wa 2019, shirika la Human Rights Watch (HRW) lilichapisha ripoti ya kina ambapo ilikusanya shuhuda kadhaa sawa na za Zainab.

Katika waraka huo huo, anaeleza kuwa mlezi ambaye ni wanaume sio mfumo wa kisheria ulio wazi.

"Badala yake ni mchanganyiko wa sheria, sera na desturi ambapo wanawake watu wazima lazima wapate ruhusa kutoka kwa walezi wao wa kiume kwa shughuli maalum," inasema NGO.

Mfumo huu ni changamoto kwa wale wanaoumia kwa sababu hakuna uwazi au taarifa kuhusu upeo wa "sheria hizi za kibaguzi na mahitaji ya utawala."

Mlezi wa kiume anaweza kuwa baba, kaka, mjomba, mtu mashuhuri au mume .

Serikali ya Qatar iliita ripoti ya HRW kuwa si sahihi na kusema shuhuda zilizoelezwa haziendani na sheria zake, lakini pia iliapa kuchunguza kesi hizo na kuwashtaki wavunja sheria.

Akiwa mwalimu kwa wanafunzi kadhaa wa sheria wa Qatar, Polymenopoulou anasema kwamba "wanawake wengi kutoka familia huria wanaruhusiwa kufanya mambo mengi zaidi, lakini kuna wengine ambao wanahitaji ruhusa ya mlezi kwenda nje, kwa mfano, na hiyo ni moja ya matatizo makubwa. Inategemea sana familia."

"Wanafunzi wangu wengi kila mara hujadili jinsi ya kubadilisha sheria, wanahoji kwa nini inafanya kazi hivyo, kwa nini wanafuatiliwa sana na nini kinafaa kufanyiwa marekebisho. Wengine ni wahafidhina zaidi," anaongeza.

BBC Mundo iliomba kuwahoji baadhi ya wanafunzi wa Polymenopoulou, lakini hawakurejesha mawasiliano.

Kuwahoji wenyeji wa Qatar ni moja ya changamoto za wanahabari ambao wamekuja kuangazia Kombe la Dunia.

"Wazo la Magharibi"

Kuwa na baba wa kihafidhina kulimaanisha kwamba Zainab hakuishi maisha aliyotaka.

Anasema kwamba wale wanawake wa Qatar ambao familia zao huria haziwawekei vikwazo hawatambui jinsi mfumo wa kuwa na mlezi ulivyo na madhara.

Zainab anasema mfumo huu unawafanya wanawake kuteseka mikononi mwa kuwadhibiti wanafamilia na kwamba sheria za Qatar mara nyingi zinalingana na familia za kikabila za kihafidhina ili kuwafanya waridhike.

"Wahafidhina wanaamini kuwa haki za mwanamke ni wazo la Magharibi na kwamba linakinzana na maadili, mila na utamaduni wa Kiislamu," anasema.

Raia huyo wa Qatar aliiomba BBC isiweke wazi kile alichopitia kwa sababu inaweza kumaanisha matatizo kwa familia yake.

Maafisa wa Kombe la Dunia wanasema ukosoaji ambao nchi yao inapokea kuhusu hili na masuala mengine haujaanzishwa vyema.

Maono yaliyoshirikishwa na mwanafunzi Moselle, kutoka Jiji la Elimu huko Doha: "Hatuhitaji mashirika ya Magharibi kuja na kutuambia kile tunachoweza na tusichoweza kufanya."

"Ni nchi yetu. Tuna fursa ya kujiendeleza kwa jinsi tunavyoamini na si kwa jinsi tunavyoelekezwa," anaongeza.

Maono kwamba kuna wanawake wahafidhina ambao wanatii na kuamini katika kanuni hizi ambazo Wamagharibi wanaona kuwa zinazuia pia ni sura nyingine ya ukweli huu.

Mwanamke wa Colombia ambaye ameishi nchini humo kwa zaidi ya muongo mmoja anaiambia BBC Mundo kuhusu hali ambazo wanawake wahafidhina wa Qatar wamemvutia au wamemzuilia kufikia maeneo fulani kwa sababu waliona kuwa mavazi yake hayafai.

"Mamlaka kwa kawaida huchukua upande wao. Wahafidhina wanaona kama kosa dhidi ya maadili yao," anasema Mcolombia huyo, akiomba usiri: "Kama wakazi hatupaswi kulizungumzia sana."

Uwezeshaji wa wanawake

Wakati serikali ya Qatar ilijibu ripoti ya HRW, ilisema "uwezeshaji wa wanawake ni msingi wa maono na mafanikio yake."

Nchini Qatar, wanawake wanachukua nafasi kubwa katika nyanja zote za maisha, ikiwa ni pamoja na maamuzi ya kisiasa na kiuchumi.

Qatar inaongoza kanda hii karibu viashiria vyote vya usawa wa kijinsia, ikiwa ni pamoja na kiwango cha juu cha ushiriki wa nguvu kazi kwa wanawake, malipo sawa katika sekta ya serikali, na asilimia kubwa zaidi ya wanawake waliojiandikisha katika programu za chuo kikuu.

Ni aina ya mafanikio ambayo Shaima Sheriff, ambaye anawakilisha eneo bunge la wanawake lililowezeshwa zaidi, anapendelea kuzingatia.

"Nadhani watu wengi wana imani potofu ambayo hubadilika wanapofika hapa."

Takwimu za wanawake zinajieleza zenyewe.

"Kuna wanawake wengi walio na digrii za uzamili na udaktari hata katika vyuo vikuu vya Ivy League," aliiambia BBC Mundo.

"Kuna wanawake wenye akili sana hapa na mengi yamebadilika katika miaka mitano iliyopita."

"Mengi yanafanywa nchini Qatar ili kupunguza pengo la kijinsia na kusaidia wanawake zaidi. Pia tunaungwa mkono sana kwa kuwa akina mama, jambo ambalo halifanyiki kila mara katika nchi za Magharibi," anaendelea.

Mjasiriamali huyo ambaye ni mhitimu wa elimu ya kale, anaomba vyombo vya habari vya kigeni na ulimwengu wa nje pia kuangalia jambo la aina hii vinapozungumzia haki na uhuru wa wanawake nchini Qatar.

“Bila shaka, kila kitu hapa si kamilifu na tuna mambo mengi ya kuboresha. Lakini tuna wanawake wengi waliowezeshwa katika nafasi za uongozi ambao wanaweka masuala haya mezani,” anahitimisha.